ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਜਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੁਪਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਾਗਣਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਡਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਦੂਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੋਟਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਮੌਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਵਿਘਟਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਲੀਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਹੁਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਯੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਸ ਕਰ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਨਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਤੱਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਖਾਲੀਪਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਨਿਰਮਲ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ? ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸੰਤੋਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ? ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ, ਇਹ 'ਮੇਰਾ' ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਬੰਨ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ? ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅੰਤਮ ਨਿਰਲੇਪ ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ? ਕਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਭੋਗਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਚਮਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਾਂ? ਸੰਸਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਯੋਗੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੁਕਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਿਰਦਵੈਤ ਹੈ? ਰਚਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਵਿਘਟਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸਾਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਾਧਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਿਰਦਵੈਤ ਹੈ? ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗਿਆਨਯੋਗ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੁਝ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਮਲ ਹਾਂ? ਭਟਕਾਵਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੰਦੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਦੁਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਹਾਂ? ਸੰਸਾਰੀ ਵਰਤਾਵਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਸਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਦੁਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਵਿਚਾਰ ਹਾਂ? ਭ੍ਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ-ਚਕ੍ਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੀਵਾਤਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਮਲ ਹਾਂ? ਕ੍ਰਿਯਾ ਜਾਂ ਰੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੱਲ, ਅਭੇਦ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਰਗੁਣ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ? ਅਸਤਿਤਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਨਸਤਿਤਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਦਵੈਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਥੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਦਵੈਤ, ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਸੰਸਾਰ, ਮੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।