ਇਕ ਵੱਡਾ ਮਾਨਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਣ, ਛੂਹਣ, ਸੁੰਘਣ ਜਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ, ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਨਾ ਸਾਧਨਾ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਅਣਛੁੱਟ ਅਤੇ ਟੁੱਟਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਵੱਡਾ ਜੋ ਸਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਦਵੈਤ ਸੰਸਾਰ—ਜੋ ਸਿਰਫ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਜਾਗਰੂਕ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤ-ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਚਮਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਨਿਯਮ, ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਛੱਡਣ, ਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਜੋ ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁਖ। ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਮਲਕੀਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੜ੍ਹ, ਸਚ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਭ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਬਾਹਰੋਂ ਤਾ ਇਕਸਾਰ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗਿਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਵਚਨनीय ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਹੌਸਲਾ, ਨਾ ਵਿਵੇਕ, ਨਾ ਨਿਰਭੈਤਾ। ਨਾ ਸੁਰਗ, ਨਾ ਨਰਕ, ਨਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਯੋਗ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾ ਲਾਭ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਘਾਟ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ; ਅਡੋਲ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਿਰ-ਇੱਛਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਦੁਸਟ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ; ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ, ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਡੋਲ ਸੰਸਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ; ਉਹ ਰਸ ਅਤੇ ਵਿਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਾ ਮਰਿਆ, ਨਾ ਜੀਵਦਾ। ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਚਨਾ, ਨਾ ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਨੀ, ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਤ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੌ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਹੈ ਅਡੋਲ। ਸਰੀਰ ਡਿੱਗੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਮੂਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਭੁਲਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ, ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਕੱਟ ਚੁੱਕਾ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ—ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਲਕੀਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਠਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਗਿਆ—ਅਡੋਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਚਿੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਅਲੋਚਨਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਮੁਕਤ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਬੋਲ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ? ਚਾਹੇ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜਾ, ਨਿਰ-ਇੱਛਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਢੋਂਗ ਦੇ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਸੰਯਮ, ਨਾ ਸਚ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਿਰਾਸ ਅਤੇ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ? ਉਹ ਸੁੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੁੱਤ ਨਹੀਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਥੇ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ—ਅਡੋਲ ਹਰ ਪਲ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ, ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਚਵਾਂ ਦੇ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਬੁਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੁਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਅਹੰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਨਾ ਖੁਸ਼, ਨਾ ਉਦਾਸ; ਨਾ ਵਿਦਵੈਸ਼ੀ, ਨਾ ਜੁੜਿਆ; ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ, ਨਾ ਮੁਕਤ; ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਭਟਕਦਾ, ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਲੀਨ, ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਮੂੜ੍ਹ, ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਵਿਦਵਾਨ। ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ, ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ 'ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ, ਉਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸ਼ਲਾਘਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ, ਨਿੰਦਾ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ; ਮੌਤ 'ਤੇ ਨਾ ਡੋਲਦਾ, ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ, ਨਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ; ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹਾਲਾਤ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਿਮਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਭਰਮ ਦੇ ਕੰਡੇ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਕਰਤਵ, ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਵਿਵੇਕ; ਨਾ ਦਵੈਤ, ਨਾ ਅਦਵੈਤ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਭਵਿੱਖ, ਨਾ ਵਰਤਮਾਨ; ਨਾ ਥਾਂ, ਨਾ ਅਨੰਤਤਾ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਸਵੈ, ਨਾ ਅਸਵੈ, ਨਾ ਸ਼ੁਭ, ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ; ਨਾ ਸੋਚ, ਨਾ ਸੋਚ-ਰਹਿਤਤਾ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨੀ, ਨਿਰ-ਇੱਛਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।