ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ସ୍ଵପ୍ନେନ୍ଦ୍ରଜାଲଵତ୍ ପଶ୍ଯ ଦିନାନି ତ୍ରୀଣି ପଂଚ ଵା। ମିତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଧନାଗାରଦାରଦାଯାଦିସଂପଦଃ

ତୁମେ ତିନି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଦିନକୁ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ପରି ଦେଖ। ବନ୍ଧୁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଜଣେ, ସନ୍ତାନ ଓ ସମ୍ପଦ — ସବୁ ଏଭଳି।

ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେତ୍ତୃଷ୍ଣା ସଂସାରଂ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍ର ଵୈ। ପ୍ରୌଢଵୈରାଗ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵୀତତୃଷ୍ଣଃ ସୁଖୀ ଭଵ

ଯେଉଁଠାରେ ଆସା ଅଛି, ସେଠି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ। ପ୍ରବଳ ବିରାକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆସା ଛାଡ଼ି ଖୁସି ହେ।

ତୃଷ୍ଣାମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ବନ୍ଧସ୍ତନ୍ନାଶୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ। ଭଵାସଂସକ୍ତିମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାପ୍ତିତୁଷ୍ଟିର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ବନ୍ଧନ କେବଳ ଆସା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହାର ନାଶକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଜୀବନରେ ଅସକ୍ତି ରଖିଲେ, ପୁନିପୁନି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ।

ତ୍ଵମେକଶ୍ଚେତନଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଜଡଂ ଵିଶ୍ଵମସତ୍ତଥା। ଅଵିଦ୍ଯାପି ନ କିଂଚିତ୍ସା କା ବୁଭୁତ୍ସା ତଥାପି ତେ

ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଜାଗ୍ରତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ; ଏହି ସଂସାର ଜଡ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ। ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ତେବେ ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା କାହିଁକି?

ରାଜ୍ଯଂ ସୁତାଃ କଲତ୍ରାଣି ଶରୀରାଣି ସୁଖାନି ଚ। ସଂସକ୍ତସ୍ଯାପି ନଷ୍ଟାନି ତଵ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି

ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଜଣେ, ଶରୀର ଓ ସୁଖ — ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ହରାଯାଇଛି।

ଅଲମର୍ଥେନ କାମେନ ସୁକୃତେନାପି କର୍ମଣା। ଏଭ୍ଯଃ ସଂସାରକାନ୍ତାରେ ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମଭୂନ୍ ମନଃ

ଧନ, ଆସା ଓ ନିଜର ଭଲ କାମ — ଏସବୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, ସଂସାରର ମରୁଭୂମିରେ, ମନ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିନାହିଁ।

କୃତଂ ନ କତି ଜନ୍ମାନି କାଯେନ ମନସା ଗିରା। ଦୁଃଖମାଯାସଦଂ କର୍ମ ତଦଦ୍ଯାପ୍ଯୁପରମ୍ଯତାମ୍

କେତେ ଜନ୍ମ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିବା କାମ କରିଛୁ? ଏହି ସବୁ ଆଜି ଥାଉ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଭାଵାଭାଵଵିକାରଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵିକାରୋ ଗତକ୍ଲେଶଃ ସୁଖେନୈଵୋପଶାମ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ — ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅନୁପତ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସେ ସହଜରେ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵନିର୍ମାତା ନେହାନ୍ଯ ଇତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ଅନ୍ତର୍ଗଲିତସର୍ଵାଶଃ ଶାନ୍ତଃ କ୍ଵାପି ନ ସଜ୍ଜତେ

ସମସ୍ତଙ୍କ ତିଆରିକାରୀ ପ୍ରଭୁ ଏକମାତ୍ର, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣି, ଯାହାର ଆଶା ଭିତରେ ଗଳିଯାଇଛି, ସେ ଶାନ୍ତ ଓ କୌଣସିଠାରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।

ଆପଦଃ ସଂପଦଃ କାଲେ ଦୈଵାଦେଵେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ତୃପ୍ତଃ ସ୍ଵସ୍ଥେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଵାନ୍ଛତି ନ ଶୋଚତି

ଦୁଃଖ ଓ ସମ୍ପଦ ସମୟ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସେ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହେ, ସେ କେବେ ଆଶା କରେନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।

ସୁଖଦୁଃଖେ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂ ଦୈଵାଦେଵେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ସାଧ୍ଯାଦର୍ଶୀ ନିରାଯାସଃ କୁର୍ଵନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯତେ

ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଭାଗ୍ୟରେ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖେ, ଅସହଜ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି, କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।

ଚିନ୍ତଯା ଜାଯତେ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯଥେହେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ତଯା ହୀନଃ ସୁଖୀ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ଗଲିତସ୍ପୃହଃ

ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଚିନ୍ତା ରହିତ, ସେ ସବୁଠାରେ ଖୁସି, ଶାନ୍ତ ଓ ଆଶା ହୀନ।

ନାହଂ ଦେହୋ ନ ମେ ଦେହୋ ବୋଧୋଽହମିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। କୈଵଲ୍ଯଂ ଇଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ସ୍ମରତ୍ଯକୃତଂ କୃତମ୍

ମୁଁ ଶରୀର ନୁହେଁ, ଶରୀର ମୋର ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ସମାନ ଏକାକୀତ୍ୱ ପାଇଁ, କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ନ କରାଯାଇଥିବା କଥା ମନେ ରଖେନାହିଁ।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତଂ ଅହମେଵେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତାପ୍ରାପ୍ତଵିନିର୍ଵୃତଃ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗହୁଆଁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର' ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରାପ୍ତି-ଅପ୍ରାପ୍ତି ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅଟୁଟ ରହେ।

ନାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵାସନଃ ସ୍ଫୂର୍ତିମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିଦିଵ ଶାମ୍ଯତି

'ଏହି ସଂସାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଆଶା ରହିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର, ସେ କିଛି ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ କାଯକୃତ୍ଯାସହଃ ପୂର୍ଵଂ ତତୋ ଵାଗ୍ଵିସ୍ତରାସହଃ। ଅଥ ଚିନ୍ତାସହସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଜନକ କହିଲେ — ପ୍ରଥମେ ଶରୀରର କାମ କରିପାରୁନଥିଲି; ପରେ କଥା ଦେଇ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରୁନଥିଲି; ତାପରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରୁନଥିଲି — ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।

ପ୍ରୀତ୍ଯଭାଵେନ ଶବ୍ଦାଦେରଦୃଶ୍ଯତ୍ଵେନ ଚାତ୍ମନଃ। ଵିକ୍ଷେପୈକାଗ୍ରହୃଦଯ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ନଥିବାରୁ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ମୋର ମନ ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଏକାଗ୍ର ଅଛି — ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।

ସମାଧ୍ଯାସାଦିଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଵ୍ଯଵହାରଃ ସମାଧଯେ। ଏଵଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ନିଯମଂ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ସମାଧି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାଧିରୁ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ବୋଲି ଦେଖି, ଏହି ନିୟମକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ହେଯୋପାଦେଯଵିରହାଦ୍ ଏଵଂ ହର୍ଷଵିଷାଦଯୋଃ। ଅଭାଵାଦଦ୍ଯ ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କିଛି ନଥିବାରୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନି ବୋଲି ବୁଝି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଆଶ୍ରମାନାଶ୍ରମଂ ଧ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ତସ୍ଵୀକୃତଵର୍ଜନଂ। ଵିକଲ୍ପଂ ମମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯୈତୈରେଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଆଶ୍ରମ, ଅନାଶ୍ରମ, ଧ୍ୟାନ, ମନର ଭାବଗତ ଗ୍ରହଣ — ଏସବୁ କେବଳ ଧାରଣା ମାତ୍ର ବୋଲି ଦେଖି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଥୈଵୋପରମସ୍ତଥା। ବୁଧ୍ଵା ସମ୍ଯଗିଦଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଜ୍ଞାନରୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବନ୍ଦ ହୁଏ ଯେପରି, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଅଚିଂତ୍ଯଂ ଚିଂତ୍ଯମାନୋଽପି ଚିନ୍ତାରୂପଂ ଭଜତ୍ଯସୌ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚିନ୍ତାର ରୂପ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ସେଭଳି ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଏଵମେଵ କୃତଂ ଯେନ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ। ଏଵମେଵ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ

ଏଭଳି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଫଳ ହୁଏ; ଏଭଳି ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଫଳ ହୁଏ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ଅକିଂଚନଭଵଂ ସ୍ଵାସ୍ଥଂ କୌପୀନତ୍ଵେଽପି ଦୁର୍ଲଭଂ। ତ୍ଯାଗାଦାନେ ଵିହାଯାସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଜନକ କହିଲେ: କିଛି ନଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ଦୁର୍ଲଭ, ଯଦିଓ କେବଳ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଛି। ଗ୍ରହଣ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କୁତ୍ରାପି ଖେଦଃ କାଯସ୍ଯ ଜିହ୍ଵା କୁତ୍ରାପି ଖେଦ୍ଯତେ। ମନଃ କୁତ୍ରାପି ତତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷାର୍ଥେ ସ୍ଥିତଃ ସୁଖମ୍

କେଉଁଠି ଶରୀର ଥକିଯାଏ, କେଉଁଠି ଜିଭ ଥକିଯାଏ, ମନ ଅନ୍ୟଠି ଥକିଯାଏ; ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସ୍ୱରୂପରେ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୃତଂ କିମପି ନୈଵ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତତ୍ କୃତ୍ଵାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସତ୍ୟରେ କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ଯେତେବେଳେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କରି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କର୍ମନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯନିର୍ବନ୍ଧଭାଵା ଦେହସ୍ଥଯୋଗିନଃ। ସଂଯୋଗାଯୋଗଵିରହାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ; ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ଅର୍ଥାନର୍ଥୌ ନ ମେ ସ୍ଥିତ୍ଯା ଗତ୍ଯା ନ ଶଯନେନ ଵା। ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ୍ଵପନ୍ ତସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ମୋର ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅଛି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ସ୍ଵପତୋ ନାସ୍ତି ମେ ହାନିଃ ସିଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ନଵତୋ ନ ଵା। ନାଶୋଲ୍ଲାସୌ ଵିହାଯାସ୍ମଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସୁତିବାବେଳେ ମୋର କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ; ନାଶ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।