ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଅହଂ ସ ଶୁକ୍ତିସଙ୍କାଶୋ ରୂପ୍ଯଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵକଲ୍ପନା। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ମୁଁ ଶୁକ୍ତି ପରି, ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯିବା ରୂପ୍ୟ ପରି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, କେବଳ ଲୟ।

ଅହଂ ଵା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯଥୋ ମଯି। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ପାଖରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ତ୍ୟାଗ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ଲୟ କିଛି ନାହିଁ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵପୋତ ଇତସ୍ତତଃ। ଭ୍ରମତି ସ୍ଵାଂତଵାତେନ ନ ମମାସ୍ତ୍ଯସହିଷ୍ଣୁତା

ଜନକ କହିଲେ: ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ଏହି ସଂସାର ନଉକା ନିଜ ମନର ପବନରେ ଏଠୁ ସେଠି ଭାସୁଛି; ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ନାହିଁ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଜଗଦ୍ଵୀଚିଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ଉଦେତୁ ଵାସ୍ତମାଯାତୁ ନ ମେ ଵୃଦ୍ଧିର୍ନ ଚ କ୍ଷତିଃ

ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ସଂସାରର ତରଙ୍ଗ ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଠେ କିମ୍ବା ପଡ଼େ; ଏହା ଉଠୁ କିମ୍ବା ତଳେଇଯାଉ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନାହିଁ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵଂ ନାମ ଵିକଲ୍ପନା। ଅତିଶାଂତୋ ନିରାକାର ଏତଦେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ସଂସାର କେବଳ ଏକ ଭାବନା ମାତ୍ର; ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ରୂପହୀନତା ଅଛି—ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଛି।

ନାତ୍ମା ଭାଵେଷୁ ନୋ ଭାଵସ୍ତତ୍ରାନନ୍ତେ ନିରଂଜନେ। ଇତ୍ଯସକ୍ତୋଽସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତ ଏତଦେଵାହମାସ୍ତିତଃ

ଆତ୍ମା କୌଣସି ଭାବରେ ନାହିଁ, ଭାବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅସୀମ ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଅନାସକ୍ତ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ରହୁଛି।

ଅହୋ ଚିନ୍ମାତ୍ରମେଵାହଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲୋପମଂ ଜଗତ୍। ଇତି ମମ କଥଂ କୁତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯକଲ୍ପନା

ହା! ମୁଁ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ସଂସାର ଏକ ମାୟା ଦେଖାଣି ଭଳି। ଏହିପରି, ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି କିମ୍ବା କିପରି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବ ହେବ?

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ତଦା ବନ୍ଧୋ ଯଦା ଚିତ୍ତଂ କିନ୍ଚିଦ୍ ଵାଂଛତି ଶୋଚତି। କିଂଚିନ୍ ମୁଂଚତି ଗୃଣ୍ହାତି କିଂଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ମନ କିଛି ଆଶା କରେ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, କିଛି ଛାଡ଼େ, କିଛି ଧରେ, ଭିନ୍ନତା ଦେଖେ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛି ବାନ୍ଧନ।

ତଦା ମୁକ୍ତିର୍ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ନ ଵାଂଛତି ନ ଶୋଚତି। ନ ମୁଂଚତି ନ ଗୃଣ୍ହାତି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି

ମୁକ୍ତି ତାହାବେଳେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ମନ କିଛି ଆଶା କରେନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, କିଛି ଛାଡ଼େନାହିଁ, କିଛି ଧରେନାହିଁ, ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ, କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ।

ତଦା ବନ୍ଧୋ ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ସକ୍ତଂ କାଶ୍ଵପି ଦୃଷ୍ଟିଷୁ। ତଦା ମୋକ୍ଷୋ ଯଦା ଚିତ୍ତମସକ୍ତଂ ସର୍ଵଦୃଷ୍ଟିଷୁ

ଯେତେବେଳେ ମନ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ବେଳେ ବାନ୍ଧନ; ଯେତେବେଳେ ମନ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ, ସେଇ ବେଳେ ମୁକ୍ତି।

ଯଦା ନାହଂ ତଦା ମୋକ୍ଷୋ ଯଦାହଂ ବନ୍ଧନଂ ତଦା। ମତ୍ଵେତି ହେଲଯା କିଂଚିନ୍ମା ଗୃହାଣ ଵିମୁଂଚ ମା

ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ନାହିଁ, ସେଇ ବେଳେ ମୁକ୍ତି; ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଅଛି, ସେଇ ବେଳେ ବାନ୍ଧନ। ଏହି କଥା ଜାଣି, କୌଣସି ଜିନିଷ ଧରିବା କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି, ଏହା ଅବହେଳାରେ ମଧ୍ୟ ନ କର।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ କୃତାକୃତେ ଚ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି କଦା ଶାନ୍ତାନି କସ୍ଯ ଵା। ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵେହ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ ଭଵ ତ୍ଯାଗପରୋଽଵ୍ରତୀ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କେବେ କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶାନ୍ତ ହୁଏ? ଏହିପରି ଜାଣି, ଏଠି ନିରାସକ୍ତ ହୁଅ, ତ୍ୟାଗରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ।

କସ୍ଯାପି ତାତ ଧନ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକଚେଷ୍ଟାଵଲୋକନାତ୍। ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ବୁଭୁକ୍ଷା ଚ ବୁଭୁତ୍ସୋପଶମଃ ଗତାଃ

କିଛି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ସଂସାରର ଚଳାଚଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ଜୀବନ ଆଶା, ଖାଦ୍ୟ ଆଶା, ଜ୍ଞାନ ଆଶା ଓ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଅନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ତାପତ୍ରଯଦୂଷିତଂ। ଅସରଂ ନିନ୍ଦିତଂ ହେଯମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଶାମ୍ଯତି

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ, ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରେ ଦୂଷିତ, ଅସାର, ନିନ୍ଦନୀୟ ଓ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

କୋଽସୌ କାଲୋ ଵଯଃ କିଂ ଵା ଯତ୍ର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ନୋ ନୃଣାଂ। ତାନ୍ଯୁପେକ୍ଷ୍ଯ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଵର୍ତୀ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍

କେଉଁ ସମୟ, କେଉଁ ବୟସ୍ କିମ୍ବା କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ? ସେମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଯେପରି ଉଚିତ ସେପରି ଚାଲିଲେ, ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ନା ମତଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସାଧୂନାଂ ଯୋଗିନାଂ ତଥା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଃ କୋ ନ ଶାମ୍ଯତି ମାନଵଃ

ମହାର୍ଷି, ସାଧୁ କିମ୍ବା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମତରେ ନୁହେଁ—ଏହା ଦେଖି, ଯିଏ ନିର୍ଲୋଭ ହୋଇଯାଏ, ସେ କିଏ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ?

କୃତ୍ଵା ମୂର୍ତିପରିଜ୍ଞାନଂ ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ ନ କିଂ ଗୁରୁଃ। ନିର୍ଵେଦସମତାଯୁକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ତାରଯତି ସଂସୃତେଃ

ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଲେ, କିଏ ଗୁରୁ ନୁହେଁ? ନିର୍ଲୋଭତା ଓ ସମତା ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂସାର ରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।

ପଶ୍ଯ ଭୂତଵିକାରାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତମାତ୍ରାନ୍ ଯଥାର୍ଥତଃ। ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ବନ୍ଧନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି

ତୁମେ ପଞ୍ଚଭୂତର ବିକାରକୁ ସତ୍ୟରେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଭାବେ ଦେଖ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବ।

ଵାସନା ଏଵ ସଂସାର ଇତି ସର୍ଵା ଵିମୁଂଚ ତାଃ। ତତ୍ତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାତ୍ଯାଗାତ୍ସ୍ଥିତିରଦ୍ଯ ଯଥା ତଥା

ଇଚ୍ଛାମାନେ ହିଁ ସଂସାର—ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଆଜି ଯେପରି ଅଛ, ସେପରି ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହିପାରିବ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଵିହାଯ ଵୈରିଣଂ କାମମର୍ଥଂ ଚାନର୍ଥସଂକୁଲଂ। ଧର୍ମମପ୍ଯେତଯୋର୍ହେତୁଂ ସର୍ଵତ୍ରାଦରଂ କୁରୁ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ — ଆସା, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ସମାନ, ଏବଂ ଧନ, ଯାହା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼। ଏହି ଦୁଇଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଅସକ୍ତି ସହ ଦେଖ।

ସ୍ଵପ୍ନେନ୍ଦ୍ରଜାଲଵତ୍ ପଶ୍ଯ ଦିନାନି ତ୍ରୀଣି ପଂଚ ଵା। ମିତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଧନାଗାରଦାରଦାଯାଦିସଂପଦଃ

ତୁମେ ତିନି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଦିନକୁ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ପରି ଦେଖ। ବନ୍ଧୁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଜଣେ, ସନ୍ତାନ ଓ ସମ୍ପଦ — ସବୁ ଏଭଳି।

ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେତ୍ତୃଷ୍ଣା ସଂସାରଂ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍ର ଵୈ। ପ୍ରୌଢଵୈରାଗ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵୀତତୃଷ୍ଣଃ ସୁଖୀ ଭଵ

ଯେଉଁଠାରେ ଆସା ଅଛି, ସେଠି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ। ପ୍ରବଳ ବିରାକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆସା ଛାଡ଼ି ଖୁସି ହେ।

ତୃଷ୍ଣାମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ବନ୍ଧସ୍ତନ୍ନାଶୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ। ଭଵାସଂସକ୍ତିମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାପ୍ତିତୁଷ୍ଟିର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ବନ୍ଧନ କେବଳ ଆସା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହାର ନାଶକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଜୀବନରେ ଅସକ୍ତି ରଖିଲେ, ପୁନିପୁନି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ।

ତ୍ଵମେକଶ୍ଚେତନଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଜଡଂ ଵିଶ୍ଵମସତ୍ତଥା। ଅଵିଦ୍ଯାପି ନ କିଂଚିତ୍ସା କା ବୁଭୁତ୍ସା ତଥାପି ତେ

ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଜାଗ୍ରତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ; ଏହି ସଂସାର ଜଡ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ। ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ତେବେ ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା କାହିଁକି?

ରାଜ୍ଯଂ ସୁତାଃ କଲତ୍ରାଣି ଶରୀରାଣି ସୁଖାନି ଚ। ସଂସକ୍ତସ୍ଯାପି ନଷ୍ଟାନି ତଵ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି

ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଜଣେ, ଶରୀର ଓ ସୁଖ — ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ହରାଯାଇଛି।

ଅଲମର୍ଥେନ କାମେନ ସୁକୃତେନାପି କର୍ମଣା। ଏଭ୍ଯଃ ସଂସାରକାନ୍ତାରେ ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମଭୂନ୍ ମନଃ

ଧନ, ଆସା ଓ ନିଜର ଭଲ କାମ — ଏସବୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, ସଂସାରର ମରୁଭୂମିରେ, ମନ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିନାହିଁ।

କୃତଂ ନ କତି ଜନ୍ମାନି କାଯେନ ମନସା ଗିରା। ଦୁଃଖମାଯାସଦଂ କର୍ମ ତଦଦ୍ଯାପ୍ଯୁପରମ୍ଯତାମ୍

କେତେ ଜନ୍ମ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିବା କାମ କରିଛୁ? ଏହି ସବୁ ଆଜି ଥାଉ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଭାଵାଭାଵଵିକାରଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵିକାରୋ ଗତକ୍ଲେଶଃ ସୁଖେନୈଵୋପଶାମ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ — ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅନୁପତ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସେ ସହଜରେ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵନିର୍ମାତା ନେହାନ୍ଯ ଇତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ଅନ୍ତର୍ଗଲିତସର୍ଵାଶଃ ଶାନ୍ତଃ କ୍ଵାପି ନ ସଜ୍ଜତେ

ସମସ୍ତଙ୍କ ତିଆରିକାରୀ ପ୍ରଭୁ ଏକମାତ୍ର, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣି, ଯାହାର ଆଶା ଭିତରେ ଗଳିଯାଇଛି, ସେ ଶାନ୍ତ ଓ କୌଣସିଠାରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।