ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶୋ ହ୍ଯନ୍ତର୍ନ ଜାଯତେ। ନ ହ୍ଯାକାଶସ୍ଯ ଧୂମେନ ଦୃଶ୍ଯମାନାପି ସଙ୍ଗତିଃ

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶ ଧୂଆଁ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହିତ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ।

ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଂ ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଵର୍ତମାନଂ ତଂ ନିଷେଦ୍ଧୁଂ କ୍ଷମେତ କଃ

ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେପରି ଘଟେ ସେପରି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏମିତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ କିଏ ରୋକିପାରିବେ?

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତେ ଭୂତଗ୍ରାମେ ଚତୁର୍ଵିଧେ। ଵିଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ହି ସାମର୍ଥ୍ଯମିଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାଵିଵର୍ଜନେ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବରେ, କେବଳ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଛି ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ।

ଆତ୍ମାନମଦ୍ଵଯଂ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାନାତି ଜଗଦୀଶ୍ଵରଂ। ଯଦ୍ ଵେତ୍ତି ତତ୍ସ କୁରୁତେ ନ ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍

ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ତାହା କରନ୍ତି; ସେଠି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ନ ତେ ସଂଗୋଽସ୍ତି କେନାପି କିଂ ଶୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ସଂଘାତଵିଲଯଂ କୁର୍ଵନ୍ନେଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ତୁମର କାହା ସହିତ କିଛି ଲାଗି ନାହିଁ, ଏହି ପବିତ୍ର ମନ, କାହିଁକି ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ଗଳିଯିବାଦେଉ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ଉଦେତି ଭଵତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଵାରିଧେରିଵ ବୁଦ୍ବୁଦଃ। ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵୈକମାତ୍ମାନଂ ଏଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମରେ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଲବୁଲି ପରି ଉଦିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପ୍ଯଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ନାସ୍ତ୍ଯମଲେ ତ୍ଵଯି। ରଜ୍ଜୁସର୍ପ ଇଵ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଏଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ବିଶ୍ୱ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତୁମେ ନିର୍ମଳ ମନେ ଅଛ, ଏହିପରି ଅସତ୍ୟ; ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ସମଦୁଃଖସୁଖଃ ପୂର୍ଣ ଆଶାନୈରାଶ୍ଯଯୋଃ ସମଃ। ସମଜୀଵିତମୃତ୍ଯୁଃ ସନ୍ନେଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଶା ଓ ନିରାଶାରେ ସମ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ସମ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଆକାଶଵଦନନ୍ତୋଽହଂ ଘଟଵତ୍ ପ୍ରାକୃତଂ ଜଗତ୍। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ଆକାଶ ପରି ଅସୀମ, ଏହି ଜଗତ ଘଡ଼ା ପରି ସ୍ୱାଭାବିକ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, କେବଳ ଲୟ।

ମହୋଦଧିରିଵାହଂ ସ ପ୍ରପଂଚୋ ଵୀଚିସଽନ୍ନିଭଃ। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ମୁଁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ପରି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, କେବଳ ଲୟ।

ଅହଂ ସ ଶୁକ୍ତିସଙ୍କାଶୋ ରୂପ୍ଯଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵକଲ୍ପନା। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ମୁଁ ଶୁକ୍ତି ପରି, ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯିବା ରୂପ୍ୟ ପରି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, କେବଳ ଲୟ।

ଅହଂ ଵା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯଥୋ ମଯି। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ପାଖରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ତ୍ୟାଗ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ଲୟ କିଛି ନାହିଁ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵପୋତ ଇତସ୍ତତଃ। ଭ୍ରମତି ସ୍ଵାଂତଵାତେନ ନ ମମାସ୍ତ୍ଯସହିଷ୍ଣୁତା

ଜନକ କହିଲେ: ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ଏହି ସଂସାର ନଉକା ନିଜ ମନର ପବନରେ ଏଠୁ ସେଠି ଭାସୁଛି; ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ନାହିଁ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଜଗଦ୍ଵୀଚିଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ଉଦେତୁ ଵାସ୍ତମାଯାତୁ ନ ମେ ଵୃଦ୍ଧିର୍ନ ଚ କ୍ଷତିଃ

ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ସଂସାରର ତରଙ୍ଗ ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଠେ କିମ୍ବା ପଡ଼େ; ଏହା ଉଠୁ କିମ୍ବା ତଳେଇଯାଉ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନାହିଁ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵଂ ନାମ ଵିକଲ୍ପନା। ଅତିଶାଂତୋ ନିରାକାର ଏତଦେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅସୀମ ମହାସାଗର ଭଳି ମୋ ମନରେ, ସଂସାର କେବଳ ଏକ ଭାବନା ମାତ୍ର; ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ରୂପହୀନତା ଅଛି—ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଛି।

ନାତ୍ମା ଭାଵେଷୁ ନୋ ଭାଵସ୍ତତ୍ରାନନ୍ତେ ନିରଂଜନେ। ଇତ୍ଯସକ୍ତୋଽସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତ ଏତଦେଵାହମାସ୍ତିତଃ

ଆତ୍ମା କୌଣସି ଭାବରେ ନାହିଁ, ଭାବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅସୀମ ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଅନାସକ୍ତ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ରହୁଛି।

ଅହୋ ଚିନ୍ମାତ୍ରମେଵାହଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲୋପମଂ ଜଗତ୍। ଇତି ମମ କଥଂ କୁତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯକଲ୍ପନା

ହା! ମୁଁ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ସଂସାର ଏକ ମାୟା ଦେଖାଣି ଭଳି। ଏହିପରି, ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି କିମ୍ବା କିପରି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବ ହେବ?

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ତଦା ବନ୍ଧୋ ଯଦା ଚିତ୍ତଂ କିନ୍ଚିଦ୍ ଵାଂଛତି ଶୋଚତି। କିଂଚିନ୍ ମୁଂଚତି ଗୃଣ୍ହାତି କିଂଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ମନ କିଛି ଆଶା କରେ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, କିଛି ଛାଡ଼େ, କିଛି ଧରେ, ଭିନ୍ନତା ଦେଖେ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛି ବାନ୍ଧନ।

ତଦା ମୁକ୍ତିର୍ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ନ ଵାଂଛତି ନ ଶୋଚତି। ନ ମୁଂଚତି ନ ଗୃଣ୍ହାତି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି

ମୁକ୍ତି ତାହାବେଳେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ମନ କିଛି ଆଶା କରେନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, କିଛି ଛାଡ଼େନାହିଁ, କିଛି ଧରେନାହିଁ, ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ, କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ।

ତଦା ବନ୍ଧୋ ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ସକ୍ତଂ କାଶ୍ଵପି ଦୃଷ୍ଟିଷୁ। ତଦା ମୋକ୍ଷୋ ଯଦା ଚିତ୍ତମସକ୍ତଂ ସର୍ଵଦୃଷ୍ଟିଷୁ

ଯେତେବେଳେ ମନ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ବେଳେ ବାନ୍ଧନ; ଯେତେବେଳେ ମନ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ, ସେଇ ବେଳେ ମୁକ୍ତି।

ଯଦା ନାହଂ ତଦା ମୋକ୍ଷୋ ଯଦାହଂ ବନ୍ଧନଂ ତଦା। ମତ୍ଵେତି ହେଲଯା କିଂଚିନ୍ମା ଗୃହାଣ ଵିମୁଂଚ ମା

ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ନାହିଁ, ସେଇ ବେଳେ ମୁକ୍ତି; ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଅଛି, ସେଇ ବେଳେ ବାନ୍ଧନ। ଏହି କଥା ଜାଣି, କୌଣସି ଜିନିଷ ଧରିବା କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି, ଏହା ଅବହେଳାରେ ମଧ୍ୟ ନ କର।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ କୃତାକୃତେ ଚ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି କଦା ଶାନ୍ତାନି କସ୍ଯ ଵା। ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵେହ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ ଭଵ ତ୍ଯାଗପରୋଽଵ୍ରତୀ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କେବେ କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶାନ୍ତ ହୁଏ? ଏହିପରି ଜାଣି, ଏଠି ନିରାସକ୍ତ ହୁଅ, ତ୍ୟାଗରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ।

କସ୍ଯାପି ତାତ ଧନ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକଚେଷ୍ଟାଵଲୋକନାତ୍। ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ବୁଭୁକ୍ଷା ଚ ବୁଭୁତ୍ସୋପଶମଃ ଗତାଃ

କିଛି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ସଂସାରର ଚଳାଚଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ଜୀବନ ଆଶା, ଖାଦ୍ୟ ଆଶା, ଜ୍ଞାନ ଆଶା ଓ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଅନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ତାପତ୍ରଯଦୂଷିତଂ। ଅସରଂ ନିନ୍ଦିତଂ ହେଯମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଶାମ୍ଯତି

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ, ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରେ ଦୂଷିତ, ଅସାର, ନିନ୍ଦନୀୟ ଓ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

କୋଽସୌ କାଲୋ ଵଯଃ କିଂ ଵା ଯତ୍ର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ନୋ ନୃଣାଂ। ତାନ୍ଯୁପେକ୍ଷ୍ଯ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଵର୍ତୀ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍

କେଉଁ ସମୟ, କେଉଁ ବୟସ୍ କିମ୍ବା କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ? ସେମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଯେପରି ଉଚିତ ସେପରି ଚାଲିଲେ, ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ନା ମତଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସାଧୂନାଂ ଯୋଗିନାଂ ତଥା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଃ କୋ ନ ଶାମ୍ଯତି ମାନଵଃ

ମହାର୍ଷି, ସାଧୁ କିମ୍ବା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମତରେ ନୁହେଁ—ଏହା ଦେଖି, ଯିଏ ନିର୍ଲୋଭ ହୋଇଯାଏ, ସେ କିଏ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ?

କୃତ୍ଵା ମୂର୍ତିପରିଜ୍ଞାନଂ ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ ନ କିଂ ଗୁରୁଃ। ନିର୍ଵେଦସମତାଯୁକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ତାରଯତି ସଂସୃତେଃ

ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଲେ, କିଏ ଗୁରୁ ନୁହେଁ? ନିର୍ଲୋଭତା ଓ ସମତା ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂସାର ରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।

ପଶ୍ଯ ଭୂତଵିକାରାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତମାତ୍ରାନ୍ ଯଥାର୍ଥତଃ। ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ବନ୍ଧନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି

ତୁମେ ପଞ୍ଚଭୂତର ବିକାରକୁ ସତ୍ୟରେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଭାବେ ଦେଖ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବ।

ଵାସନା ଏଵ ସଂସାର ଇତି ସର୍ଵା ଵିମୁଂଚ ତାଃ। ତତ୍ତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାତ୍ଯାଗାତ୍ସ୍ଥିତିରଦ୍ଯ ଯଥା ତଥା

ଇଚ୍ଛାମାନେ ହିଁ ସଂସାର—ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଆଜି ଯେପରି ଅଛ, ସେପରି ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହିପାରିବ।