ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ନାହଂ ଦେହୋ ନ ମେ ଦେହୋ ଜୀଵୋ ନାହମହଂ ହି ଚିତ୍। ଅଯମେଵ ହି ମେ ବନ୍ଧ ଆସୀଦ୍ଯା ଜୀଵିତେ ସ୍ପୃହା

ମୁଁ ଦେହ ନୁହେଁ, ଦେହ ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମୁଁ ଚେତନା। ମୋର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧନ ଥିଲା ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି।

ଅହୋ ଭୁଵନକଲ୍ଲୋଲୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈର୍ଦ୍ରାକ୍ ସମୁତ୍ଥିତଂ। ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ସମୁଦ୍ଯତେ

ହାଁ, ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଉଠିଛି, ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ମନର ବାତାସରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି। ଅଭାଗ୍ଯାଜ୍ଜୀଵଵଣିଜୋ ଜଗତ୍ପୋତୋ ଵିନଶ୍ଵରଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଯେତେବେଳେ ମନର ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ନୌକା, ଦୁଃଖୀ ଜୀବ ବ୍ୟାପାରୀ, ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।

ମଯ୍ଯନନ୍ତମହାଂଭୋଧାଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜୀଵଵୀଚଯଃ। ଉଦ୍ଯନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତି ଖେଲନ୍ତି ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସ୍ଵଭାଵତଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଜୀବ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଦ୍ଭୁତ; ସେମାନେ ଉଠନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି, ଖେଳନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଅଵିନାଶିନମାତ୍ମାନଂ ଏକଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତଵାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ କଥମର୍ଥାର୍ଜନେ ରତିଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ଏକ ଓ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିଛ, ସେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଲୋକିକ ଲାଭ ପାଇଁ କିପରି ଆସକ୍ତ ହେବେ?

ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନାଦହୋ ପ୍ରୀତିର୍ଵିଷଯଭ୍ରମଗୋଚରେ। ଶୁକ୍ତେରଜ୍ଞାନତୋ ଲୋଭୋ ଯଥା ରଜତଵିଭ୍ରମେ

ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣିବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଆସେ, ଯେପରି ଶୁଖ୍ତିକୁ ଚାନ୍ଦି ବୋଲି ଭ୍ରମରୁ ଲୋଭ ହୁଏ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ସାଗରେ। ସୋଽହମସ୍ମୀତି ଵିଜ୍ଞାଯ କିଂ ଦୀନ ଇଵ ଧାଵସି

ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ସାଗରରେ ଉଠେ, ସେଠି ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ଭଳି ଦୌଡ଼ୁଛ?

ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ଶୁଦ୍ଧଚୈତନ୍ଯ ଆତ୍ମାନମତିସୁନ୍ଦରଂ। ଉପସ୍ଥେଽତ୍ଯନ୍ତସଂସକ୍ତୋ ମାଲିନ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି

ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଚେତନା, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତ, ସେ ମଳିନତାକୁ ପାଇଁଥାଏ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି। ମୁନେର୍ଜାନତ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମମତ୍ଵମନୁଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମୁନି ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, 'ମୋର' ଭାବ କିପରି ରହିଯାଏ।

ଆସ୍ଥିତଃ ପରମାଦ୍ଵୈତଂ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେଽପି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ କାମଵଶଗୋ ଵିକଲଃ କେଲିଶିକ୍ଷଯା

ପରମ ଅଦ୍ୱୈତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ଯିଏ କାମନାରେ ଅନୁଗତ ଓ ଭୋଗ ଶିକ୍ଷାରେ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ।

ଉଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ମିତ୍ରମଵଧାର୍ଯାତିଦୁର୍ବଲଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ କାମମାକାଙ୍କ୍ଷେତ୍ କାଲମନ୍ତମନୁଶ୍ରିତଃ

ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୋଇଛି ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଶତ୍ରୁକୁ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଜାଣିଛି, ତଥାପି କାଳ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ କାମନା ଆଶା କରିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଇହାମୁତ୍ର ଵିରକ୍ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵିଵେକିନଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷକାମସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାଦ୍ ଏଵ ଵିଭୀଷିକା

ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ଯିଏ ଅସକ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟ ବିବେକୀ, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ଭୟ କରେ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଧୀରସ୍ତୁ ଭୋଜ୍ଯମାନୋଽପି ପୀଡ୍ଯମାନୋଽପି ସର୍ଵଦା। ଆତ୍ମାନଂ କେଵଲଂ ପଶ୍ଯନ୍ ନ ତୁଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି

ଧୀର ଲୋକ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦିଆଯିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ; ସେ ନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ନ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଚେଷ୍ଟମାନଂ ଶରୀରଂ ସ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯନ୍ଯଶରୀରଵତ୍। ସଂସ୍ତଵେ ଚାପି ନିନ୍ଦାଯାଂ କଥଂ କ୍ଷୁଭ୍ଯେତ୍ ମହାଶଯଃ

ଯିଏ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅନ୍ୟର ଶରୀର ପରି ଦେଖେ, ସେଠି ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ହେଲେ, ଏମିତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କେମିତି ଅସ୍ଥିର ହେବେ?

ମାଯାମାତ୍ରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିଗତକୌତୁକଃ। ଅପି ସନ୍ନିହିତେ ମୃତ୍ଯୌ କଥଂ ତ୍ରସ୍ଯତି ଧୀରଧୀଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମାୟା ମାତ୍ର ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୃଦୟରୁ ହଟିଗଲା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ କେମିତି ଭୟ ପାଇବେ?

ନିଃସ୍ପୃହଂ ମାନସଂ ଯସ୍ଯ ନୈରାଶ୍ଯେଽପି ମହାତ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନତୃପ୍ତସ୍ଯ ତୁଲନା କେନ ଜାଯତେ

ଯାହାର ମନ ନିର୍ଲୋଭ, ଏବଂ ଆଶାହୀନତାରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ, ସେଠି ଏମିତି ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମାନ କିଏ ହେବେ?

ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଏଵ ଜାନାନୋ ଦୃଶ୍ଯମେତନ୍ନ କିଂଚନ। ଇଦଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସ କିଂ ପଶ୍ଯତି ଧୀରଧୀଃ

ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସମସ୍ତ କିଛି ଅସାର, ସେଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ କ'ଣକୁ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦେଖେ?

ଅଂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତକଷାଯସ୍ଯ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସ୍ଯ ନିରାଶିଷଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୋ ଭୋଗୋ ନ ଦୁଃଖାଯ ନ ତୁଷ୍ଟଯେ

ଯିଏ ମନର ଅଭିଲାଷା ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ଯେଉଁ ଭୋଗ ଯେପରି ଆସେ, ତାହା ନ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ନ ଆନନ୍ଦ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ହନ୍ତାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ଖେଲତୋ ଭୋଗଲୀଲଯା। ନ ହି ସଂସାରଵାହୀକୈର୍ମୂଢୈଃ ସହ ସମାନତା

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ସଂସାରର ଭୋଗକୁ ଖେଳ ପରି ଦେଖେ, ସେ କେବେ ମୂଢ଼ମତି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ସଂସାର ଧାରାରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ଯତ୍ ପଦଂ ପ୍ରେପ୍ସଵୋ ଦୀନାଃ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ। ଅହୋ ତତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ଯୋଗୀ ନ ହର୍ଷମୁପଗଚ୍ଛତି

ଯେଉଁ ପଦକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଲାଗି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ସେଠି ବସିଥିବା ଯୋଗୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶୋ ହ୍ଯନ୍ତର୍ନ ଜାଯତେ। ନ ହ୍ଯାକାଶସ୍ଯ ଧୂମେନ ଦୃଶ୍ଯମାନାପି ସଙ୍ଗତିଃ

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶ ଧୂଆଁ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହିତ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ।

ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଂ ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଵର୍ତମାନଂ ତଂ ନିଷେଦ୍ଧୁଂ କ୍ଷମେତ କଃ

ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେପରି ଘଟେ ସେପରି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏମିତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ କିଏ ରୋକିପାରିବେ?

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତେ ଭୂତଗ୍ରାମେ ଚତୁର୍ଵିଧେ। ଵିଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ହି ସାମର୍ଥ୍ଯମିଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାଵିଵର୍ଜନେ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବରେ, କେବଳ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଛି ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ।

ଆତ୍ମାନମଦ୍ଵଯଂ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାନାତି ଜଗଦୀଶ୍ଵରଂ। ଯଦ୍ ଵେତ୍ତି ତତ୍ସ କୁରୁତେ ନ ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍

ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ତାହା କରନ୍ତି; ସେଠି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ନ ତେ ସଂଗୋଽସ୍ତି କେନାପି କିଂ ଶୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ସଂଘାତଵିଲଯଂ କୁର୍ଵନ୍ନେଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ତୁମର କାହା ସହିତ କିଛି ଲାଗି ନାହିଁ, ଏହି ପବିତ୍ର ମନ, କାହିଁକି ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ଗଳିଯିବାଦେଉ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ଉଦେତି ଭଵତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଵାରିଧେରିଵ ବୁଦ୍ବୁଦଃ। ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵୈକମାତ୍ମାନଂ ଏଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମରେ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଲବୁଲି ପରି ଉଦିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପ୍ଯଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ନାସ୍ତ୍ଯମଲେ ତ୍ଵଯି। ରଜ୍ଜୁସର୍ପ ଇଵ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଏଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ବିଶ୍ୱ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତୁମେ ନିର୍ମଳ ମନେ ଅଛ, ଏହିପରି ଅସତ୍ୟ; ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ସମଦୁଃଖସୁଖଃ ପୂର୍ଣ ଆଶାନୈରାଶ୍ଯଯୋଃ ସମଃ। ସମଜୀଵିତମୃତ୍ଯୁଃ ସନ୍ନେଵମେଵ ଲଯଂ ଵ୍ରଜ

ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଶା ଓ ନିରାଶାରେ ସମ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ସମ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଆକାଶଵଦନନ୍ତୋଽହଂ ଘଟଵତ୍ ପ୍ରାକୃତଂ ଜଗତ୍। ଇତି ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈତସ୍ଯ ନ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଗ୍ରହୋ ଲଯଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ଆକାଶ ପରି ଅସୀମ, ଏହି ଜଗତ ଘଡ଼ା ପରି ସ୍ୱାଭାବିକ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, କେବଳ ଲୟ।