ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଏକୋଽହଂ ଦେହଵାନପି। କ୍ଵଚିନ୍ନ ଗନ୍ତା ନାଗନ୍ତା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵମଵସ୍ଥିତଃ

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଦକ୍ଷୋ ନାସ୍ତୀହ ମତ୍ସମଃ। ଅସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଶରୀରେଣ ଯେନ ଵିଶ୍ଵଂ ଚିରଂ ଧୃତମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ମୋ ପରି ଦକ୍ଷ ଏଠାରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ଦେହକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ମେ ନାସ୍ତି କିଂଚନ। ଅଥଵା ଯସ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଵାଙ୍ମନସଗୋଚରମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୋର କିଛି ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଯାହା କି ମନ ଓ ଭାଷାର ଆଗରେ ଆସେ, ସେ ସମସ୍ତ ମୋର।

ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତଥା ଜ୍ଞାତା ତ୍ରିତଯଂ ନାସ୍ତି ଵାସ୍ତଵଂ। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ ଭାତି ଯତ୍ରେଦଂ ସୋଽହମସ୍ମି ନିରଂଜନଃ

ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାତା—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁ ସେଇ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପ।

ଦ୍ଵୈତମୂଲମହୋ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯତ୍ତସ୍ଯାଽସ୍ତି ଭେଷଜଂ। ଦୃଶ୍ଯମେତନ୍ ମୃଷା ସର୍ଵଂ ଏକୋଽହଂ ଚିଦ୍ରସୋମଲଃ

ହାଁ! ଦ୍ୱିତୀୟତା ହେଉଛି ଦୁଃଖର ମୂଳ; ଏହା ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଔଷଧ ନାହିଁ। ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ସେ ସବୁ ମିଥ୍ୟା; ମୁଁ ଏକା ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଛି।

ବୋଧମାତ୍ରୋଽହମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉପାଧିଃ କଲ୍ପିତୋ ମଯା। ଏଵଂ ଵିମୃଶତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସ୍ଥିତିର୍ମମ

ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର; ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ନିଜେ ଏକ ସୀମା ରଚିଛି। ଏଭଳି ଭାବି ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ସଦା ଅନୁଭବ କରେ, ମୋର ଅବସ୍ଥା ସଦା ଭେଦରହିତ ରହେ।

ନ ମେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା ଭ୍ରାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତୋ ନିରାଶ୍ରଯା। ଅହୋ ମଯି ସ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁତୋ ନ ମଯି ସ୍ଥିତମ୍

ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଭ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ନିରାଧାର। ହାଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ମୋ ଭିତରେ ନୁହେଁ।

ସଶରୀରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚିତଂ। ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ର ଆତ୍ମା ଚ ତତ୍କସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପନାଧୁନା

ଏହି ଦେହ ସହିତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ। ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର; ଏହାପରେ ଏବେ କେଉଁଠି କଳ୍ପନା ହେବ?

ଶରୀରଂ ସ୍ଵର୍ଗନରକୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଭଯଂ ତଥା। କଲ୍ପନାମାତ୍ରମେଵୈତତ୍ କିଂ ମେ କାର୍ଯଂ ଚିଦାତ୍ମନଃ

ଦେହ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି, ଭୟ—ଏସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନା। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଚେତନା ମାତ୍ର, ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମ?

ଅହୋ ଜନସମୂହେଽପି ନ ଦ୍ଵୈତଂ ପଶ୍ଯତୋ ମମ। ଅରଣ୍ଯମିଵ ସଂଵୃତ୍ତଂ କ୍ଵ ରତିଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍

ହାଁ, ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖେ ନାହିଁ। ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିଠାରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ପାଇବି?

ନାହଂ ଦେହୋ ନ ମେ ଦେହୋ ଜୀଵୋ ନାହମହଂ ହି ଚିତ୍। ଅଯମେଵ ହି ମେ ବନ୍ଧ ଆସୀଦ୍ଯା ଜୀଵିତେ ସ୍ପୃହା

ମୁଁ ଦେହ ନୁହେଁ, ଦେହ ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମୁଁ ଚେତନା। ମୋର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧନ ଥିଲା ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି।

ଅହୋ ଭୁଵନକଲ୍ଲୋଲୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈର୍ଦ୍ରାକ୍ ସମୁତ୍ଥିତଂ। ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ସମୁଦ୍ଯତେ

ହାଁ, ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଉଠିଛି, ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ମନର ବାତାସରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି। ଅଭାଗ୍ଯାଜ୍ଜୀଵଵଣିଜୋ ଜଗତ୍ପୋତୋ ଵିନଶ୍ଵରଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଯେତେବେଳେ ମନର ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ନୌକା, ଦୁଃଖୀ ଜୀବ ବ୍ୟାପାରୀ, ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।

ମଯ୍ଯନନ୍ତମହାଂଭୋଧାଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜୀଵଵୀଚଯଃ। ଉଦ୍ଯନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତି ଖେଲନ୍ତି ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସ୍ଵଭାଵତଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଜୀବ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଦ୍ଭୁତ; ସେମାନେ ଉଠନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି, ଖେଳନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଅଵିନାଶିନମାତ୍ମାନଂ ଏକଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତଵାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ କଥମର୍ଥାର୍ଜନେ ରତିଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ଏକ ଓ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିଛ, ସେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଲୋକିକ ଲାଭ ପାଇଁ କିପରି ଆସକ୍ତ ହେବେ?

ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନାଦହୋ ପ୍ରୀତିର୍ଵିଷଯଭ୍ରମଗୋଚରେ। ଶୁକ୍ତେରଜ୍ଞାନତୋ ଲୋଭୋ ଯଥା ରଜତଵିଭ୍ରମେ

ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣିବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଆସେ, ଯେପରି ଶୁଖ୍ତିକୁ ଚାନ୍ଦି ବୋଲି ଭ୍ରମରୁ ଲୋଭ ହୁଏ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ସାଗରେ। ସୋଽହମସ୍ମୀତି ଵିଜ୍ଞାଯ କିଂ ଦୀନ ଇଵ ଧାଵସି

ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ସାଗରରେ ଉଠେ, ସେଠି ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ଭଳି ଦୌଡ଼ୁଛ?

ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ଶୁଦ୍ଧଚୈତନ୍ଯ ଆତ୍ମାନମତିସୁନ୍ଦରଂ। ଉପସ୍ଥେଽତ୍ଯନ୍ତସଂସକ୍ତୋ ମାଲିନ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି

ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଚେତନା, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତ, ସେ ମଳିନତାକୁ ପାଇଁଥାଏ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି। ମୁନେର୍ଜାନତ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମମତ୍ଵମନୁଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମୁନି ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, 'ମୋର' ଭାବ କିପରି ରହିଯାଏ।

ଆସ୍ଥିତଃ ପରମାଦ୍ଵୈତଂ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେଽପି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ କାମଵଶଗୋ ଵିକଲଃ କେଲିଶିକ୍ଷଯା

ପରମ ଅଦ୍ୱୈତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ଯିଏ କାମନାରେ ଅନୁଗତ ଓ ଭୋଗ ଶିକ୍ଷାରେ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ।

ଉଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ମିତ୍ରମଵଧାର୍ଯାତିଦୁର୍ବଲଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ କାମମାକାଙ୍କ୍ଷେତ୍ କାଲମନ୍ତମନୁଶ୍ରିତଃ

ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୋଇଛି ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଶତ୍ରୁକୁ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଜାଣିଛି, ତଥାପି କାଳ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ କାମନା ଆଶା କରିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଇହାମୁତ୍ର ଵିରକ୍ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵିଵେକିନଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷକାମସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାଦ୍ ଏଵ ଵିଭୀଷିକା

ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ଯିଏ ଅସକ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟ ବିବେକୀ, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ଭୟ କରେ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଧୀରସ୍ତୁ ଭୋଜ୍ଯମାନୋଽପି ପୀଡ୍ଯମାନୋଽପି ସର୍ଵଦା। ଆତ୍ମାନଂ କେଵଲଂ ପଶ୍ଯନ୍ ନ ତୁଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି

ଧୀର ଲୋକ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦିଆଯିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ; ସେ ନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ନ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଚେଷ୍ଟମାନଂ ଶରୀରଂ ସ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯନ୍ଯଶରୀରଵତ୍। ସଂସ୍ତଵେ ଚାପି ନିନ୍ଦାଯାଂ କଥଂ କ୍ଷୁଭ୍ଯେତ୍ ମହାଶଯଃ

ଯିଏ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅନ୍ୟର ଶରୀର ପରି ଦେଖେ, ସେଠି ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ହେଲେ, ଏମିତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କେମିତି ଅସ୍ଥିର ହେବେ?

ମାଯାମାତ୍ରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିଗତକୌତୁକଃ। ଅପି ସନ୍ନିହିତେ ମୃତ୍ଯୌ କଥଂ ତ୍ରସ୍ଯତି ଧୀରଧୀଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମାୟା ମାତ୍ର ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୃଦୟରୁ ହଟିଗଲା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ କେମିତି ଭୟ ପାଇବେ?

ନିଃସ୍ପୃହଂ ମାନସଂ ଯସ୍ଯ ନୈରାଶ୍ଯେଽପି ମହାତ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନତୃପ୍ତସ୍ଯ ତୁଲନା କେନ ଜାଯତେ

ଯାହାର ମନ ନିର୍ଲୋଭ, ଏବଂ ଆଶାହୀନତାରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ, ସେଠି ଏମିତି ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମାନ କିଏ ହେବେ?

ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଏଵ ଜାନାନୋ ଦୃଶ୍ଯମେତନ୍ନ କିଂଚନ। ଇଦଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସ କିଂ ପଶ୍ଯତି ଧୀରଧୀଃ

ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସମସ୍ତ କିଛି ଅସାର, ସେଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ କ'ଣକୁ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦେଖେ?

ଅଂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତକଷାଯସ୍ଯ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସ୍ଯ ନିରାଶିଷଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୋ ଭୋଗୋ ନ ଦୁଃଖାଯ ନ ତୁଷ୍ଟଯେ

ଯିଏ ମନର ଅଭିଲାଷା ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ଯେଉଁ ଭୋଗ ଯେପରି ଆସେ, ତାହା ନ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ନ ଆନନ୍ଦ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ହନ୍ତାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ଖେଲତୋ ଭୋଗଲୀଲଯା। ନ ହି ସଂସାରଵାହୀକୈର୍ମୂଢୈଃ ସହ ସମାନତା

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ସଂସାରର ଭୋଗକୁ ଖେଳ ପରି ଦେଖେ, ସେ କେବେ ମୂଢ଼ମତି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ସଂସାର ଧାରାରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।