ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ପତତୂଦେତୁ ଵା ଦେହୋ ନାସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵଭାଵଭୂମିଵିଶ୍ରାନ୍ତିଵିସ୍ମୃତାଶେଷସଂସୃତେଃ

ଦେହ ପଡ଼ିଯାଉ କି ଦେହ ଉଠି ରହିଯାଉ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅକିଂଚନଃ କାମଚାରୋ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ। ଅସକ୍ତଃ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ କେଵଲୋ ରମତେ ବୁଧଃ

ଯାହା ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂଶୟ କାଟିଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଅସକ୍ତ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହେ।

ନିର୍ମମଃ ଶୋଭତେ ଧୀରଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନଃ। ସୁଭିନ୍ନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିର୍ଵିନିର୍ଧୂତରଜସ୍ତମଃ

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ମମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖେ, ହୃଦୟର ଗଠି ଭଲଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ରଜ ଓ ତମ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ସର୍ଵତ୍ରାନଵଧାନସ୍ଯ ନ କିଂଚିଦ୍ ଵାସନା ହୃଦି। ମୁକ୍ତାତ୍ମନୋ ଵିତୃପ୍ତସ୍ଯ ତୁଲନା କେନ ଜାଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠି ଅନବଧାନ ରହେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କିଛି ଆସକ୍ତି ରହିନାହିଁ; ମୁକ୍ତ ଏବଂ ତୃପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହ କିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବ?

ଜାନନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି। ବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଚ ବ୍ରୂତେ କୋଽନ୍ଯୋ ନିର୍ଵାସନାଦୃତେ

ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନାହିଁ, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ, କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଛଡ଼ା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଏ?

ଭିକ୍ଷୁର୍ଵା ଭୂପତିର୍ଵାପି ଯୋ ନିଷ୍କାମଃ ସ ଶୋଭତେ। ଭାଵେଷୁ ଗଲିତା ଯସ୍ଯ ଶୋଭନାଶୋଭନା ମତିଃ

ଭିକ୍ଷୁ ହେଉ କି ରାଜା, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଲୋଭ, ସେ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାବ ଛାଡିଦେଇଛି।

କ୍ଵ ସ୍ଵାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଯଂ କ୍ଵ ସଂକୋଚଃ କ୍ଵ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ନିର୍ଵ୍ଯାଜାର୍ଜଵଭୂତସ୍ଯ ଚରିତାର୍ଥସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସରଳ ଓ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା କେଉଁଠି, ସଂକୋଚ କେଉଁଠି, ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କେଉଁଠି?

ଆତ୍ମଵିଶ୍ରାନ୍ତିତୃପ୍ତେନ ନିରାଶେନ ଗତାର୍ତିନା। ଅନ୍ତର୍ଯଦନୁଭୂଯେତ ତତ୍ କଥଂ କସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ତୃପ୍ତ, ଆଶା ନାହିଁ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେ କିପରି କହିଯିବ ଏବଂ କାହାକୁ?

ସୁପ୍ତୋଽପି ନ ସୁଷୁପ୍ତୌ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଶଯିତୋ ନ ଚ। ଜାଗରେଽପି ନ ଜାଗର୍ତି ଧୀରସ୍ତୃପ୍ତଃ ପଦେ ପଦେ

ସେ ଶୁଇଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନୁହେଁ, ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିନାହିଁ; ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ତୃପ୍ତ।

ଜ୍ଞଃ ସଚିନ୍ତୋଽପି ନିଶ୍ଚିନ୍ତଃ ସେନ୍ଦ୍ରିଯୋଽପି ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସୁବୁଦ୍ଧିରପି ନିର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସାହଂକାରୋଽନହଙ୍କୃତିଃ

ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି କାମ କରେନି; ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ବୁଦ୍ଧି ପରି; ଅହଂକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନେ କେବେ ଅହଂକାର ନାହିଁ।

ନ ସୁଖୀ ନ ଚ ଵା ଦୁଃଖୀ ନ ଵିରକ୍ତୋ ନ ସଂଗଵାନ୍। ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଵା ମୁକ୍ତା ନ କିଂଚିନ୍ନ୍ନ ଚ କିଂଚନ

ସେ ନ ସୁଖୀ, ନ ଦୁଃଖୀ; ନ ବିରକ୍ତ, ନ ଲଗ୍ନ; ନ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ନ ମୁକ୍ତ; ସେ କିଛି ନୁହେଁ, ଏବଂ କିଛି ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ।

ଵିକ୍ଷେପେଽପି ନ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଃ ସମାଧୌ ନ ସମାଧିମାନ୍। ଜାଡ୍ଯେଽପି ନ ଜଡୋ ଧନ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯେଽପି ନ ପଣ୍ଡିତଃ

ବିକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ନୁହେଁ; ସମାଧିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମାଧିରେ ଲିନ ନୁହେଁ; ଜଡତାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜଡ ନୁହେଁ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ।

ମୁକ୍ତୋ ଯଥାସ୍ଥିତିସ୍ଵସ୍ଥଃ କୃତକର୍ତଵ୍ଯନିର୍ଵୃତଃ। ସମଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ମରତ୍ଯକୃତଂ କୃତମ୍

ମୁକ୍ତ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୃଷ୍ଣା ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତରେ ସମ, ସେ କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା କାମକୁ ମନେ ରଖେନି।

ନ ପ୍ରୀଯତେ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ନିନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ନ କୁପ୍ଯତି। ନୈଵୋଦ୍ଵିଜତି ମରଣେ ଜୀଵନେ ନାଭିନନ୍ଦତି

ସେ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଲେ ଖୁସି ହୁଅନି, ନିନ୍ଦା ହେଲେ କ୍ରୁଧିତ ହୁଅନି; ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ଭୟ ନାହିଁ, ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦ ମନାନି।

ନ ଧାଵତି ଜନାକୀର୍ଣଂ ନାରଣ୍ଯଂ ଉପଶାନ୍ତଧୀଃ। ଯଥାତଥା ଯତ୍ରତତ୍ର ସମ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ

ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ, ସେ ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଉନି, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉନି; ଯେପରି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମାନ ରହନ୍ତି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ତତ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନସନ୍ଦଂଶମାଦାଯ ହୃଦଯୋଦରାତ୍। ନାଵିଧପରାମର୍ଶଶଲ୍ଯୋଦ୍ଧାରଃ କୃତୋ ମଯା

ଜନକ କହିଲେ: ମୁଁ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନର କଲାପ ନେଇ, ଅଜ୍ଞାନର କଣ୍ଟକକୁ ଦୂର କରିଛି।

କ୍ଵ ଧର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଵା କାମଃ କ୍ଵ ଚାର୍ଥଃ କ୍ଵ ଵିଵେକିତା। କ୍ଵ ଦ୍ଵୈତଂ କ୍ଵ ଚ ଵାଽଦ୍ଵୈତଂ ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଧର୍ମ, କେଉଁଠି କାମ, କେଉଁଠି ଅର୍ଥ, କେଉଁଠି ବିବେକ? କେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟତା, କେଉଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟତା?

କ୍ଵ ଭୂତଂ କ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ ଵା ଵର୍ତମାନମପି କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ଦେଶଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଗତକାଳ, କେଉଁଠି ଆଗକାଳ, କେଉଁଠି ବର୍ତ୍ତମାନ? କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ନିତ୍ୟତା?

କ୍ଵ ଚାତ୍ମା କ୍ଵ ଚ ଵାନାତ୍ମା କ୍ଵ ଶୁଭଂ କ୍ଵାଶୁଭଂ ଯଥା। କ୍ଵ ଚିନ୍ତା କ୍ଵ ଚ ଵାଚିନ୍ତା ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଆତ୍ମା, କେଉଁଠି ଅନାତ୍ମା, କେଉଁଠି ଶୁଭ, କେଉଁଠି ଅଶୁଭ? କେଉଁଠି ଚିନ୍ତା, କେଉଁଠି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ?

କ୍ଵ ସ୍ଵପ୍ନଃ କ୍ଵ ସୁଷୁପ୍ତିର୍ଵା କ୍ଵ ଚ ଜାଗରଣଂ ତଥା। କ୍ଵ ତୁରିଯଂ ଭଯଂ ଵାପି ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ସ୍ୱପ୍ନ, କେଉଁଠି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, କେଉଁଠି ଜାଗ୍ରତ, କେଉଁଠି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଭୟ?

କ୍ଵ ଦୂରଂ କ୍ଵ ସମୀପଂ ଵା ବାହ୍ଯଂ କ୍ଵାଭ୍ଯନ୍ତରଂ କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ସ୍ଥୂଲଂ କ୍ଵ ଚ ଵା ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଦୂର, କେଉଁଠି ନିକଟ, କେଉଁଠି ବାହ୍ୟ, କେଉଁଠି ଅନ୍ତର? କେଉଁଠି ଥୁଳ, କେଉଁଠି ସୂକ୍ଷ୍ମ?

କ୍ଵ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜୀଵିତଂ ଵା କ୍ଵ ଲୋକାଃ କ୍ଵାସ୍ଯ କ୍ଵ ଲୌକିକଂ। କ୍ଵ ଲଯଃ କ୍ଵ ସମାଧିର୍ଵା ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ, କେଉଁଠି ଜୀବନ, କେଉଁଠି ଲୋକ, କେଉଁଠି ଲୋକୀୟତା? କେଉଁଠି ଲୟ, କେଉଁଠି ସମାଧି?

ଅଲଂ ତ୍ରିଵର୍ଗକଥଯା ଯୋଗସ୍ଯ କଥଯାପ୍ଯଲଂ। ଅଲଂ ଵିଜ୍ଞାନକଥଯା ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ମମାତ୍ମନି

ତିନିଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ ବିଷୟର କଥା ଯଥେଷ୍ଟ, ଯୋଗ ବିଷୟର କଥା ଯଥେଷ୍ଟ; ଜ୍ଞାନ ବିଷୟର କଥା ଯଥେଷ୍ଟ, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ କ୍ଵ ଭୂତାନି କ୍ଵ ଦେହୋ ଵା କ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି କ୍ଵ ଵା ମନଃ। କ୍ଵ ଶୂନ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ ନୈରାଶ୍ଯଂ ମତ୍ସ୍ଵରୂପେ ନିରଂଜନେ

ଜନକ କହିଲେ: ମୋ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପରେ, କେଉଁଠି ପଞ୍ଚଭୂତ, କେଉଁଠି ଦେହ, କେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, କେଉଁଠି ମନ? କେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟତା, କେଉଁଠି ନିରାଶା?

କ୍ଵ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ କ୍ଵ ଵା ନିର୍ଵିଷଯଂ ମନଃ। କ୍ଵ ତୃପ୍ତିଃ କ୍ଵ ଵିତୃଷ୍ଣାତ୍ଵଂ ଗତଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସ୍ଯ ମେ ସଦା

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଉପରେ ସଦା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର, କେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ, କେଉଁଠି ନିର୍ବିଷୟ ମନ? କେଉଁଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, କେଉଁଠି ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ?

କ୍ଵ ଵିଦ୍ଯା କ୍ଵ ଚ ଵାଵିଦ୍ଯା କ୍ଵାହଂ କ୍ଵେଦଂ ମମ କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ବନ୍ଧ କ୍ଵ ଚ ଵା ମୋକ୍ଷଃ ସ୍ଵରୂପସ୍ଯ କ୍ଵ ରୂପିତା

ସ୍ୱରୂପ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ରୂପରୁ ଅତିକ୍ରମ, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ, କେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ, କେଉଁଠି ମୁଁ, କେଉଁଠି ଏହା ମୋର? କେଉଁଠି ବନ୍ଧନ, କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି?

କ୍ଵ ପ୍ରାରବ୍ଧାନି କର୍ମାଣି ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିରପି କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ତଦ୍ ଵିଦେହକୈଵଲ୍ଯଂ ନିର୍ଵିଶେଷସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ସଦା ନିର୍ବିଶେଷ ଥିବା ପାଇଁ, କେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, କେଉଁଠି ଜୀବନମୁକ୍ତି? କେଉଁଠି ଶେଷ ଦେହରହିତ କୈବଳ୍ୟ?

କ୍ଵ କର୍ତା କ୍ଵ ଚ ଵା ଭୋକ୍ତା ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ସ୍ଫୁରଣଂ କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵାପରୋକ୍ଷଂ ଫଲଂ ଵା କ୍ଵ ନିଃସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ମେ ସଦା

କେଉଁଠି କର୍ତ୍ତା, କେଉଁଠି ଭୋକ୍ତା? କେଉଁଠି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଚମକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି? କେଉଁଠି ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବ କିମ୍ବା ତାର ଫଳ, ମୁଁ ଯେ ସଦା ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ନଥିବା?

କ୍ଵ ଲୋକଂ କ୍ଵ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଵା କ୍ଵ ଯୋଗୀ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ବଦ୍ଧଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପେଽହମଦ୍ଵଯେ

କେଉଁଠି ଜଗତ, କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା, କେଉଁଠି ଯୋଗୀ, କେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ? କେଉଁଠି ବନ୍ଧା, କେଉଁଠି ମୁକ୍ତ, ମୋ ଏକତା ନିଜସ୍ୱ ରୂପରେ?