ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ମନ୍ଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ତଦ୍ଵସ୍ତୁ ନ ଜହାତି ଵିମୂଢତାଂ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋ ବହିର୍ଯତ୍ନାଦନ୍ତର୍ଵିଷଯଲାଲସଃ

ମନ୍ଦ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି; ବାହ୍ୟରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ।

ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଗଲିତକର୍ମା ଯୋ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯାପି କର୍ମକୃତ୍। ନାପ୍ନୋତ୍ଯଵସରଂ କର୍ମଂ ଵକ୍ତୁମେଵ ନ କିଂଚନ

ଜ୍ଞାନରେ କର୍ମ ଛାଡିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ କର୍ମ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି କର୍ମ କରୁନାହିଁ, କର୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାର ଅବସର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

କ୍ଵ ତମଃ କ୍ଵ ପ୍ରକାଶୋ ଵା ହାନଂ କ୍ଵ ଚ ନ କିଂଚନ। ନିର୍ଵିକାରସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନିରାତଂକସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଏବଂ ଭୟରହିତ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ଅନ୍ଧାର କେଉଁଠି, ଆଲୋକ କେଉଁଠି, ତ୍ୟାଗ କେଉଁଠି, କିମ୍ବା କିଛି ଅଛି କେଉଁଠି?

କ୍ଵ ଧୈର୍ଯଂ କ୍ଵ ଵିଵେକିତ୍ଵଂ କ୍ଵ ନିରାତଂକତାପି ଵା। ଅନିର୍ଵାଚ୍ଯସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ନିଃସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ ଏବଂ କିଛି ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧୈର୍ଯ, ବିବେକ କିମ୍ବା ଭୟରହିତତା କେଉଁଠି?

ନ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ନରକୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚୈଵ ହି। ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଯୋଗଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ନ କିଂଚନ

ନ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ନ ନରକ ଅଛି, ଜୀବନମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଅଧିକ କି କହିବି? ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ନୈଵ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ଲାଭଂ ନାଲାଭେନାନୁଶୋଚତି। ଧୀରସ୍ଯ ଶୀତଲଂ ଚିତ୍ତମମୃତେନୈଵ ପୂରିତମ୍

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଭ ଚାହେନାହିଁ, ଅଲାଭ ଦେଖି ଦୁଃଖ କରେନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ସାନ୍ତ ଏବଂ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ନ ଶାନ୍ତଂ ସ୍ତୌତି ନିଷ୍କାମୋ ନ ଦୁଷ୍ଟମପି ନିନ୍ଦତି। ସମଦୁଃଖସୁଖସ୍ତୃପ୍ତଃ କିଂଚିତ୍ କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି

ନିର୍ଲୋଭ ବ୍ୟକ୍ତି ସାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ନିନ୍ଦା କରେନାହିଁ; ସେ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସମ ଏବଂ ତୃପ୍ତ, କିଛି କରିବାକୁ ଦେଖେନାହିଁ।

ଧୀରୋ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ସଂସାରମାତ୍ମାନଂ ନ ଦିଦୃକ୍ଷତି। ହର୍ଷାମର୍ଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ମୃତୋ ନ ଚ ଜୀଵତି

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ସଂସାରକୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ, ନିଜକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ; ହର୍ଷ ଓ ଅମର୍ଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନ ମୃତ, ନ ଜୀବନ୍ତ।

ନିଃସ୍ନେହଃ ପୁତ୍ରଦାରାଦୌ ନିଷ୍କାମୋ ଵିଷଯେଷୁ ଚ। ନିଶ୍ଚିନ୍ତଃ ସ୍ଵଶରୀରେଽପି ନିରାଶଃ ଶୋଭତେ ବୁଧଃ

ପୁଅ, ଜନାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଚାହିଦା ନାହିଁ, ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ଆଶା ରହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।

ତୁଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵତ୍ର ଧୀରସ୍ଯ ଯଥାପତିତଵର୍ତିନଃ। ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ଚରତୋ ଦେଶାନ୍ ଯତ୍ରସ୍ତମିତଶାଯିନଃ

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେଉଁପରି ଯାହା ପଡ଼ିଥାଏ ସେଉଁପରି ଚାଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେଶ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଯେଉଁଠି ରାତି ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଶୁଇବା।

ପତତୂଦେତୁ ଵା ଦେହୋ ନାସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵଭାଵଭୂମିଵିଶ୍ରାନ୍ତିଵିସ୍ମୃତାଶେଷସଂସୃତେଃ

ଦେହ ପଡ଼ିଯାଉ କି ଦେହ ଉଠି ରହିଯାଉ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅକିଂଚନଃ କାମଚାରୋ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ। ଅସକ୍ତଃ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ କେଵଲୋ ରମତେ ବୁଧଃ

ଯାହା ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂଶୟ କାଟିଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଅସକ୍ତ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହେ।

ନିର୍ମମଃ ଶୋଭତେ ଧୀରଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନଃ। ସୁଭିନ୍ନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିର୍ଵିନିର୍ଧୂତରଜସ୍ତମଃ

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ମମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖେ, ହୃଦୟର ଗଠି ଭଲଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ରଜ ଓ ତମ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ସର୍ଵତ୍ରାନଵଧାନସ୍ଯ ନ କିଂଚିଦ୍ ଵାସନା ହୃଦି। ମୁକ୍ତାତ୍ମନୋ ଵିତୃପ୍ତସ୍ଯ ତୁଲନା କେନ ଜାଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠି ଅନବଧାନ ରହେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କିଛି ଆସକ୍ତି ରହିନାହିଁ; ମୁକ୍ତ ଏବଂ ତୃପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହ କିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବ?

ଜାନନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି। ବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଚ ବ୍ରୂତେ କୋଽନ୍ଯୋ ନିର୍ଵାସନାଦୃତେ

ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନାହିଁ, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ, କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଛଡ଼ା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଏ?

ଭିକ୍ଷୁର୍ଵା ଭୂପତିର୍ଵାପି ଯୋ ନିଷ୍କାମଃ ସ ଶୋଭତେ। ଭାଵେଷୁ ଗଲିତା ଯସ୍ଯ ଶୋଭନାଶୋଭନା ମତିଃ

ଭିକ୍ଷୁ ହେଉ କି ରାଜା, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଲୋଭ, ସେ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାବ ଛାଡିଦେଇଛି।

କ୍ଵ ସ୍ଵାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଯଂ କ୍ଵ ସଂକୋଚଃ କ୍ଵ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ନିର୍ଵ୍ଯାଜାର୍ଜଵଭୂତସ୍ଯ ଚରିତାର୍ଥସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସରଳ ଓ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା କେଉଁଠି, ସଂକୋଚ କେଉଁଠି, ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କେଉଁଠି?

ଆତ୍ମଵିଶ୍ରାନ୍ତିତୃପ୍ତେନ ନିରାଶେନ ଗତାର୍ତିନା। ଅନ୍ତର୍ଯଦନୁଭୂଯେତ ତତ୍ କଥଂ କସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ତୃପ୍ତ, ଆଶା ନାହିଁ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେ କିପରି କହିଯିବ ଏବଂ କାହାକୁ?

ସୁପ୍ତୋଽପି ନ ସୁଷୁପ୍ତୌ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଶଯିତୋ ନ ଚ। ଜାଗରେଽପି ନ ଜାଗର୍ତି ଧୀରସ୍ତୃପ୍ତଃ ପଦେ ପଦେ

ସେ ଶୁଇଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନୁହେଁ, ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିନାହିଁ; ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ତୃପ୍ତ।

ଜ୍ଞଃ ସଚିନ୍ତୋଽପି ନିଶ୍ଚିନ୍ତଃ ସେନ୍ଦ୍ରିଯୋଽପି ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସୁବୁଦ୍ଧିରପି ନିର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସାହଂକାରୋଽନହଙ୍କୃତିଃ

ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି କାମ କରେନି; ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ବୁଦ୍ଧି ପରି; ଅହଂକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନେ କେବେ ଅହଂକାର ନାହିଁ।

ନ ସୁଖୀ ନ ଚ ଵା ଦୁଃଖୀ ନ ଵିରକ୍ତୋ ନ ସଂଗଵାନ୍। ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଵା ମୁକ୍ତା ନ କିଂଚିନ୍ନ୍ନ ଚ କିଂଚନ

ସେ ନ ସୁଖୀ, ନ ଦୁଃଖୀ; ନ ବିରକ୍ତ, ନ ଲଗ୍ନ; ନ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ନ ମୁକ୍ତ; ସେ କିଛି ନୁହେଁ, ଏବଂ କିଛି ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ।

ଵିକ୍ଷେପେଽପି ନ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଃ ସମାଧୌ ନ ସମାଧିମାନ୍। ଜାଡ୍ଯେଽପି ନ ଜଡୋ ଧନ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯେଽପି ନ ପଣ୍ଡିତଃ

ବିକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ନୁହେଁ; ସମାଧିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମାଧିରେ ଲିନ ନୁହେଁ; ଜଡତାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜଡ ନୁହେଁ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ।

ମୁକ୍ତୋ ଯଥାସ୍ଥିତିସ୍ଵସ୍ଥଃ କୃତକର୍ତଵ୍ଯନିର୍ଵୃତଃ। ସମଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ମରତ୍ଯକୃତଂ କୃତମ୍

ମୁକ୍ତ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୃଷ୍ଣା ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତରେ ସମ, ସେ କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା କାମକୁ ମନେ ରଖେନି।

ନ ପ୍ରୀଯତେ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ନିନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ନ କୁପ୍ଯତି। ନୈଵୋଦ୍ଵିଜତି ମରଣେ ଜୀଵନେ ନାଭିନନ୍ଦତି

ସେ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଲେ ଖୁସି ହୁଅନି, ନିନ୍ଦା ହେଲେ କ୍ରୁଧିତ ହୁଅନି; ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ଭୟ ନାହିଁ, ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦ ମନାନି।

ନ ଧାଵତି ଜନାକୀର୍ଣଂ ନାରଣ୍ଯଂ ଉପଶାନ୍ତଧୀଃ। ଯଥାତଥା ଯତ୍ରତତ୍ର ସମ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ

ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ, ସେ ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଉନି, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉନି; ଯେପରି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମାନ ରହନ୍ତି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ତତ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନସନ୍ଦଂଶମାଦାଯ ହୃଦଯୋଦରାତ୍। ନାଵିଧପରାମର୍ଶଶଲ୍ଯୋଦ୍ଧାରଃ କୃତୋ ମଯା

ଜନକ କହିଲେ: ମୁଁ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନର କଲାପ ନେଇ, ଅଜ୍ଞାନର କଣ୍ଟକକୁ ଦୂର କରିଛି।

କ୍ଵ ଧର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଵା କାମଃ କ୍ଵ ଚାର୍ଥଃ କ୍ଵ ଵିଵେକିତା। କ୍ଵ ଦ୍ଵୈତଂ କ୍ଵ ଚ ଵାଽଦ୍ଵୈତଂ ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଧର୍ମ, କେଉଁଠି କାମ, କେଉଁଠି ଅର୍ଥ, କେଉଁଠି ବିବେକ? କେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟତା, କେଉଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟତା?

କ୍ଵ ଭୂତଂ କ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ ଵା ଵର୍ତମାନମପି କ୍ଵ ଵା। କ୍ଵ ଦେଶଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଗତକାଳ, କେଉଁଠି ଆଗକାଳ, କେଉଁଠି ବର୍ତ୍ତମାନ? କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ନିତ୍ୟତା?

କ୍ଵ ଚାତ୍ମା କ୍ଵ ଚ ଵାନାତ୍ମା କ୍ଵ ଶୁଭଂ କ୍ଵାଶୁଭଂ ଯଥା। କ୍ଵ ଚିନ୍ତା କ୍ଵ ଚ ଵାଚିନ୍ତା ସ୍ଵମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ

ନିଜ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋ ପାଇଁ, କେଉଁଠି ଆତ୍ମା, କେଉଁଠି ଅନାତ୍ମା, କେଉଁଠି ଶୁଭ, କେଉଁଠି ଅଶୁଭ? କେଉଁଠି ଚିନ୍ତା, କେଉଁଠି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ?