ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

କ୍ଵ ସଂସାରଃ କ୍ଵ ଚାଭାସଃ କ୍ଵ ସାଧ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ ସାଧନଂ। ଆକାଶସ୍ଯେଵ ଧୀରସ୍ଯ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ଯେଉଁଜଣ ସଦା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଆକାଶ ପରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର କେଉଁଠି, ଭ୍ରମ କେଉଁଠି, ସାଧନା କେଉଁଠି, ଲାଭ କେଉଁଠି?

ସ ଜଯତ୍ଯର୍ଥସଂନ୍ଯାସୀ ପୂର୍ଣସ୍ଵରସଵିଗ୍ରହଃ। ଅକୃତ୍ରିମୋଽନଵଚ୍ଛିନ୍ନେ ସମାଧିର୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ତତେ

ଯେଉଁଜଣ ସମ୍ପତି ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଭିନ୍ନ ଏବଂ ଅସ୍ୱଭାବିକ ଧ୍ୟାନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟୀ।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵୋ ମହାଶଯଃ। ଭୋଗମୋକ୍ଷନିରାକାଂକ୍ଷୀ ସଦା ସର୍ଵତ୍ର ନୀରସଃ

ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯେଉଁଜଣ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆଶା ନାହିଁ, ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଦିନ ନିରାସ।

ମହଦାଦି ଜଗଦ୍ଦ୍ଵୈତଂ ନାମମାତ୍ରଵିଜୃଂଭିତଂ। ଵିହାଯ ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଯ କିଂ କୃତ୍ଯମଵଶିଷ୍ଯତେ

ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୁଇତା ଜଗତ କେବଳ ନାମରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ିଦେଲେ କଣ କରିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ?

ଭ୍ରମଭୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ କିଂଚିନ୍ନାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ଅଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଫୁରଣଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଭାଵେନୈଵ ଶାମ୍ଯତି

ଯେଉଁଜଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଏବଂ ମନର ଭ୍ରମଣ କେବଳ ମାୟା, କିଛି ଅସଲି ନାହିଁ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫୁରଣରୂପସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଭାଵମପଶ୍ଯତଃ। କ୍ଵ ଵିଧିଃ କ୍ଵ ଵୈରାଗ୍ଯଂ କ୍ଵ ତ୍ଯାଗଃ କ୍ଵ ଶମୋଽପି ଵା

ଯେଉଁଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ନିୟମ କେଉଁଠି, ବିରାଗ କେଉଁଠି, ତ୍ୟାଗ କେଉଁଠି, ଶାନ୍ତି କେଉଁଠି?

ସ୍ଫୁରତୋଽନନ୍ତରୂପେଣ ପ୍ରକୃତିଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯତଃ। କ୍ଵ ବନ୍ଧଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ମୋକ୍ଷଃ କ୍ଵ ହର୍ଷଃ କ୍ଵ ଵିଷାଦିତା

ଯେଉଁଜଣ ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବନ୍ଧନ କେଉଁଠି, ମୋକ୍ଷ କେଉଁଠି, ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି, ଦୁଃଖ କେଉଁଠି?

ବୁଦ୍ଧିପର୍ଯନ୍ତସଂସାରେ ମାଯାମାତ୍ରଂ ଵିଵର୍ତତେ। ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରୋ ନିଷ୍କାମଃ ଶୋଭତେ ବୁଧଃ

ବୁଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାର କେବଳ ମାୟାର ଉପସ୍ଥିତି; ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ମମ, ନିରହଂକାର, ନିର୍ବାନ୍ଛୀ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।

ଅକ୍ଷଯଂ ଗତସନ୍ତାପମାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ। କ୍ଵ ଵିଦ୍ଯା ଚ କ୍ଵ ଵା ଵିଶ୍ଵଂ କ୍ଵ ଦେହୋଽହଂ ମମେତି ଵା

ଯେଉଁ ମୁନି ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ କଷ୍ଟମୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ବିଶ୍ୱ କେଉଁଠି, ଦେହ କେଉଁଠି, 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ମୋର' ଭାବନା କେଉଁଠି?

ନିରୋଧାଦୀନି କର୍ମାଣି ଜହାତି ଜଡଧୀର୍ଯଦି। ମନୋରଥାନ୍ ପ୍ରଲାପାଂଶ୍ଚ କର୍ତୁମାପ୍ନୋତ୍ଯତତ୍କ୍ଷଣାତ୍

ଯଦି ଜଡ଼ ମନ ଥିବା ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦମନ ଆଦି ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ, ସେ ତୁରନ୍ତ ମନର ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ଅନର୍ଥ କଥା କରିବାରେ ଲାଗିଯାଏ।

ମନ୍ଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ତଦ୍ଵସ୍ତୁ ନ ଜହାତି ଵିମୂଢତାଂ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋ ବହିର୍ଯତ୍ନାଦନ୍ତର୍ଵିଷଯଲାଲସଃ

ମନ୍ଦ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି; ବାହ୍ୟରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ।

ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଗଲିତକର୍ମା ଯୋ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯାପି କର୍ମକୃତ୍। ନାପ୍ନୋତ୍ଯଵସରଂ କର୍ମଂ ଵକ୍ତୁମେଵ ନ କିଂଚନ

ଜ୍ଞାନରେ କର୍ମ ଛାଡିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ କର୍ମ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି କର୍ମ କରୁନାହିଁ, କର୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାର ଅବସର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

କ୍ଵ ତମଃ କ୍ଵ ପ୍ରକାଶୋ ଵା ହାନଂ କ୍ଵ ଚ ନ କିଂଚନ। ନିର୍ଵିକାରସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନିରାତଂକସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଏବଂ ଭୟରହିତ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ଅନ୍ଧାର କେଉଁଠି, ଆଲୋକ କେଉଁଠି, ତ୍ୟାଗ କେଉଁଠି, କିମ୍ବା କିଛି ଅଛି କେଉଁଠି?

କ୍ଵ ଧୈର୍ଯଂ କ୍ଵ ଵିଵେକିତ୍ଵଂ କ୍ଵ ନିରାତଂକତାପି ଵା। ଅନିର୍ଵାଚ୍ଯସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ନିଃସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ ଏବଂ କିଛି ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧୈର୍ଯ, ବିବେକ କିମ୍ବା ଭୟରହିତତା କେଉଁଠି?

ନ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ନରକୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚୈଵ ହି। ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଯୋଗଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ନ କିଂଚନ

ନ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ନ ନରକ ଅଛି, ଜୀବନମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଅଧିକ କି କହିବି? ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ନୈଵ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ଲାଭଂ ନାଲାଭେନାନୁଶୋଚତି। ଧୀରସ୍ଯ ଶୀତଲଂ ଚିତ୍ତମମୃତେନୈଵ ପୂରିତମ୍

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଭ ଚାହେନାହିଁ, ଅଲାଭ ଦେଖି ଦୁଃଖ କରେନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ସାନ୍ତ ଏବଂ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ନ ଶାନ୍ତଂ ସ୍ତୌତି ନିଷ୍କାମୋ ନ ଦୁଷ୍ଟମପି ନିନ୍ଦତି। ସମଦୁଃଖସୁଖସ୍ତୃପ୍ତଃ କିଂଚିତ୍ କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି

ନିର୍ଲୋଭ ବ୍ୟକ୍ତି ସାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ନିନ୍ଦା କରେନାହିଁ; ସେ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସମ ଏବଂ ତୃପ୍ତ, କିଛି କରିବାକୁ ଦେଖେନାହିଁ।

ଧୀରୋ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ସଂସାରମାତ୍ମାନଂ ନ ଦିଦୃକ୍ଷତି। ହର୍ଷାମର୍ଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ମୃତୋ ନ ଚ ଜୀଵତି

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ସଂସାରକୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ, ନିଜକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ; ହର୍ଷ ଓ ଅମର୍ଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନ ମୃତ, ନ ଜୀବନ୍ତ।

ନିଃସ୍ନେହଃ ପୁତ୍ରଦାରାଦୌ ନିଷ୍କାମୋ ଵିଷଯେଷୁ ଚ। ନିଶ୍ଚିନ୍ତଃ ସ୍ଵଶରୀରେଽପି ନିରାଶଃ ଶୋଭତେ ବୁଧଃ

ପୁଅ, ଜନାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଚାହିଦା ନାହିଁ, ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ଆଶା ରହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।

ତୁଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵତ୍ର ଧୀରସ୍ଯ ଯଥାପତିତଵର୍ତିନଃ। ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ଚରତୋ ଦେଶାନ୍ ଯତ୍ରସ୍ତମିତଶାଯିନଃ

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେଉଁପରି ଯାହା ପଡ଼ିଥାଏ ସେଉଁପରି ଚାଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେଶ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଯେଉଁଠି ରାତି ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଶୁଇବା।

ପତତୂଦେତୁ ଵା ଦେହୋ ନାସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵଭାଵଭୂମିଵିଶ୍ରାନ୍ତିଵିସ୍ମୃତାଶେଷସଂସୃତେଃ

ଦେହ ପଡ଼ିଯାଉ କି ଦେହ ଉଠି ରହିଯାଉ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅକିଂଚନଃ କାମଚାରୋ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ। ଅସକ୍ତଃ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ କେଵଲୋ ରମତେ ବୁଧଃ

ଯାହା ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂଶୟ କାଟିଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଅସକ୍ତ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହେ।

ନିର୍ମମଃ ଶୋଭତେ ଧୀରଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନଃ। ସୁଭିନ୍ନହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିର୍ଵିନିର୍ଧୂତରଜସ୍ତମଃ

ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ମମ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖେ, ହୃଦୟର ଗଠି ଭଲଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ରଜ ଓ ତମ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ସର୍ଵତ୍ରାନଵଧାନସ୍ଯ ନ କିଂଚିଦ୍ ଵାସନା ହୃଦି। ମୁକ୍ତାତ୍ମନୋ ଵିତୃପ୍ତସ୍ଯ ତୁଲନା କେନ ଜାଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠି ଅନବଧାନ ରହେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କିଛି ଆସକ୍ତି ରହିନାହିଁ; ମୁକ୍ତ ଏବଂ ତୃପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହ କିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବ?

ଜାନନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି। ବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଚ ବ୍ରୂତେ କୋଽନ୍ଯୋ ନିର୍ଵାସନାଦୃତେ

ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନାହିଁ, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ, କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଛଡ଼ା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଏ?

ଭିକ୍ଷୁର୍ଵା ଭୂପତିର୍ଵାପି ଯୋ ନିଷ୍କାମଃ ସ ଶୋଭତେ। ଭାଵେଷୁ ଗଲିତା ଯସ୍ଯ ଶୋଭନାଶୋଭନା ମତିଃ

ଭିକ୍ଷୁ ହେଉ କି ରାଜା, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଲୋଭ, ସେ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାବ ଛାଡିଦେଇଛି।

କ୍ଵ ସ୍ଵାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଯଂ କ୍ଵ ସଂକୋଚଃ କ୍ଵ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ନିର୍ଵ୍ଯାଜାର୍ଜଵଭୂତସ୍ଯ ଚରିତାର୍ଥସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସରଳ ଓ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା କେଉଁଠି, ସଂକୋଚ କେଉଁଠି, ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କେଉଁଠି?

ଆତ୍ମଵିଶ୍ରାନ୍ତିତୃପ୍ତେନ ନିରାଶେନ ଗତାର୍ତିନା। ଅନ୍ତର୍ଯଦନୁଭୂଯେତ ତତ୍ କଥଂ କସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ତୃପ୍ତ, ଆଶା ନାହିଁ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେ କିପରି କହିଯିବ ଏବଂ କାହାକୁ?

ସୁପ୍ତୋଽପି ନ ସୁଷୁପ୍ତୌ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଶଯିତୋ ନ ଚ। ଜାଗରେଽପି ନ ଜାଗର୍ତି ଧୀରସ୍ତୃପ୍ତଃ ପଦେ ପଦେ

ସେ ଶୁଇଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନୁହେଁ, ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିନାହିଁ; ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ତୃପ୍ତ।