ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ନିର୍ଵାସନଂ ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵିଷଯଦନ୍ତିନଃ। ପଲାଯନ୍ତେ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ସେଵନ୍ତେ କୃତଚାଟଵଃ

ବାସନାରହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ହାତୀମାନେ ନିରବ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଚାଲାକି ଦେଇ ଆକର୍ଷିତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଯାନ୍ତି।

ନ ମୁକ୍ତିକାରିକାଂ ଧତ୍ତେ ନିଃଶଙ୍କୋ ଯୁକ୍ତମାନସଃ। ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନଶ୍ନନ୍ନାସ୍ତେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଯାହାର ମନ ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ଭୟହୀନ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ; ଦେଖି, ଶୁଣି, ଛୁଇଁ, ଘ୍ରାଣ କରି, ଖାଇ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହେ।

ଵସ୍ତୁଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ନିରାକୁଲଃ। ନୈଵାଚାରମନାଚାରମୌଦାସ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ସତ୍ୟକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଏବଂ ଅଚଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଆଚରଣ, କିମ୍ବା ଉଦାସୀନତା କୁହିଁ ଦେଖେନାହିଁ।

ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତଦା ତତ୍କୁରୁତେ ଋଜୁଃ। ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ଵାପି ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟା ହି ବାଲଵତ୍

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାମ କରିବାର ଅବସର ଆସେ, ସେ ସରଳ ଭାବେ କରେ। ଏହି କାମ ଭଲ ହେଉ କି ଖରାପ, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଛୁଆଁ ପିଲା ପରି ସହଜ ଓ ନିଷ୍କଳୁଷ ଥାଏ।

ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ସୁଖମାପ୍ନୋତି ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାଲ୍ଲଭତେ ପରଂ। ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାନ୍ନିର୍ଵୃତିଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍

ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସୁଖ ପାଏ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ କରେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ଅକର୍ତୃତ୍ଵମଭୋକ୍ତୃତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ମନ୍ଯତେ ଯଦା। ତଦା କ୍ଷୀଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ସମସ୍ତାଶ୍ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତଯଃ

ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ବା ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଭାବିବା ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଉଚ୍ଛୃଂଖଲାପ୍ଯକୃତିକା ସ୍ଥିତିର୍ଧୀରସ୍ଯ ରାଜତେ। ନ ତୁ ସସ୍ପୃହଚିତ୍ତସ୍ଯ ଶାନ୍ତିର୍ମୂଢସ୍ଯ କୃତ୍ରିମା

ଯଦିଓ ଅନିୟମିତ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତିମାନ୍। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଆସକ୍ତ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି କୃତ୍ରିମ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ।

ଵିଲସନ୍ତି ମହାଭୋଗୈର୍ଵିଶନ୍ତି ଗିରିଗହ୍ଵରାନ୍। ନିରସ୍ତକଲ୍ପନା ଧୀରା ଅବଦ୍ଧା ମୁକ୍ତବୁଦ୍ଧଯଃ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଧୀର ଲୋକେ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ଅବଦ୍ଧ ଓ ମୁକ୍ତମନ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରମେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମନେ କେବେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।

ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ଦେଵତାଂ ତୀର୍ଥମଙ୍ଗନାଂ ଭୂପତିଂ ପ୍ରିଯଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନ କାପି ହୃଦି ଵାସନା

ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବତା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ନାରୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୀର ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବେ ମଧୁର ସ୍ମୃତି ବା ଆସକ୍ତି ରହି ନଥାଏ।

ଭୃତ୍ଯୈଃ ପୁତ୍ରୈଃ କଲତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦୌହିତ୍ରୈଶ୍ଚାପି ଗୋତ୍ରଜୈଃ। ଵିହସ୍ଯ ଧିକ୍କୃତୋ ଯୋଗୀ ନ ଯାତି ଵିକୃତିଂ ମନାକ୍

ନିଜ ଚାକର, ପୁଅ, ଜଣାଣୀ, ନାତି ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ହସି ଉପହାସ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗୀ ହସି ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।

ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋଽପି ନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଖିନ୍ନୋଽପି ନ ଚ ଖିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଦଶାଂ ତାଂ ତାଂ ତାଦୃଶା ଏଵ ଜାନତେ

ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଉ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅବସ୍ଥା କେବଳ ଏମିତି ଲୋକେ ହିଁ ବୁଝିପାରନ୍ତି।

କର୍ତଵ୍ଯତୈଵ ସଂସାରୋ ନ ତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୂରଯଃ। ଶୂନ୍ଯାକାରା ନିରାକାରା ନିର୍ଵିକାରା ନିରାମଯାଃ

କର୍ତବ୍ୟବୋଧ ହେଉଛି ଏହି ସଂସାରର ମୂଳ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଆକୃତିହୀନ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ।

ଅକୁର୍ଵନ୍ନପି ସଂକ୍ଷୋଭାଦ୍ ଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସର୍ଵତ୍ର ମୂଢଧୀଃ। କୁର୍ଵନ୍ନପି ତୁ କୃତ୍ଯାନି କୁଶଲୋ ହି ନିରାକୁଲଃ

ଯଦିଓ କିଛି କାମ କରୁନାହିଁ, ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ ମୂଢ଼ ମନେ ସବୁଠାରେ ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷ ଲୋକେ କାମ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହନ୍ତି।

ସୁଖମାସ୍ତେ ସୁଖଂ ଶେତେ ସୁଖମାଯାତି ଯାତି ଚ। ସୁଖଂ ଵକ୍ତି ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରେଽପି ଶାନ୍ତଧୀଃ

ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେ ସୁଖରେ ବସନ୍ତି, ସୁଖରେ ଶୁଅନ୍ତି, ସୁଖରେ ଆସନ୍ତି ଯାନ୍ତି, ସୁଖରେ କଥା କହନ୍ତି, ସୁଖରେ ଖାନ୍ତି — କାମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ।

ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯସ୍ଯ ନୈଵାର୍ତିର୍ଲୋକଵଦ୍ ଵ୍ଯଵହାରିଣଃ। ମହାହୃଦ ଇଵାକ୍ଷୋଭ୍ଯୋ ଗତକ୍ଲେଶଃ ସ ଶୋଭତେ

ଯେଉଁଜଣ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଲଗି ନାହାନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗି ନାହାନ୍ତି, ସେ ବଡ଼ ଝିଲିକ ପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।

ନିଵୃତ୍ତିରପି ମୂଢସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ରୁପଜାଯତେ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିରପି ଧୀରସ୍ଯ ନିଵୃତ୍ତିଫଲଭାଗିନୀ

ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ରୂପ ହୋଇଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ।

ପରିଗ୍ରହେଷୁ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ପ୍ରାଯୋ ମୂଢସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଦେହେ ଵିଗଲିତାଶସ୍ଯ କ୍ଵ ରାଗଃ କ୍ଵ ଵିରାଗତା

ସାଧାରଣ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପତି ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁଜଣ ଦେହ ପ୍ରତି ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆସକ୍ତି କେଉଁଠି, ଅସକ୍ତି କେଉଁଠି?

ଭାଵନାଭାଵନାସକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟିର୍ମୂଢସ୍ଯ ସର୍ଵଦା। ଭାଵ୍ଯଭାଵନଯା ସା ତୁ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିରୂପିଣୀ

ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ଭାବନା କିମ୍ବା ଭାବନା ନଥିବାରେ ଲଗି ରହିଥାଏ; ଯେଉଁଜଣ ନିଜରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭାବନା ଥିବା କିମ୍ବା ନଥିବାରେ ମଧ୍ୟ ନିରାସକ୍ତ ରହିଥାଏ।

ସର୍ଵାରଂଭେଷୁ ନିଷ୍କାମୋ ଯଶ୍ଚରେଦ୍ ବାଲଵନ୍ ମୁନିଃ। ନ ଲେପସ୍ତସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ କ୍ରିଯମାଣୋଽପି କର୍ମଣି

ଯେଉଁ ମୁନି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନିର୍ବାନ୍ଛୀ ହୋଇ, ଶିଶୁ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେ ପବିତ୍ର ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଲେପ ଲଗି ନାହିଁ।

ସ ଏଵ ଧନ୍ଯ ଆତ୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ଯଃ ସମଃ। ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ନିସ୍ତର୍ଷମାନସଃ

ଯେଉଁଜଣ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିନ ନିର୍ବାନ୍ଛା ମନ ରଖି, ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ସୁଘିବା, ଖାଇବାରେ ସମାନ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଧନ୍ୟ।

କ୍ଵ ସଂସାରଃ କ୍ଵ ଚାଭାସଃ କ୍ଵ ସାଧ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ ସାଧନଂ। ଆକାଶସ୍ଯେଵ ଧୀରସ୍ଯ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ଯେଉଁଜଣ ସଦା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଆକାଶ ପରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର କେଉଁଠି, ଭ୍ରମ କେଉଁଠି, ସାଧନା କେଉଁଠି, ଲାଭ କେଉଁଠି?

ସ ଜଯତ୍ଯର୍ଥସଂନ୍ଯାସୀ ପୂର୍ଣସ୍ଵରସଵିଗ୍ରହଃ। ଅକୃତ୍ରିମୋଽନଵଚ୍ଛିନ୍ନେ ସମାଧିର୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ତତେ

ଯେଉଁଜଣ ସମ୍ପତି ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଭିନ୍ନ ଏବଂ ଅସ୍ୱଭାବିକ ଧ୍ୟାନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟୀ।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵୋ ମହାଶଯଃ। ଭୋଗମୋକ୍ଷନିରାକାଂକ୍ଷୀ ସଦା ସର୍ଵତ୍ର ନୀରସଃ

ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯେଉଁଜଣ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆଶା ନାହିଁ, ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଦିନ ନିରାସ।

ମହଦାଦି ଜଗଦ୍ଦ୍ଵୈତଂ ନାମମାତ୍ରଵିଜୃଂଭିତଂ। ଵିହାଯ ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଯ କିଂ କୃତ୍ଯମଵଶିଷ୍ଯତେ

ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୁଇତା ଜଗତ କେବଳ ନାମରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ିଦେଲେ କଣ କରିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ?

ଭ୍ରମଭୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ କିଂଚିନ୍ନାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ଅଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଫୁରଣଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଭାଵେନୈଵ ଶାମ୍ଯତି

ଯେଉଁଜଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଏବଂ ମନର ଭ୍ରମଣ କେବଳ ମାୟା, କିଛି ଅସଲି ନାହିଁ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫୁରଣରୂପସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଭାଵମପଶ୍ଯତଃ। କ୍ଵ ଵିଧିଃ କ୍ଵ ଵୈରାଗ୍ଯଂ କ୍ଵ ତ୍ଯାଗଃ କ୍ଵ ଶମୋଽପି ଵା

ଯେଉଁଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ନିୟମ କେଉଁଠି, ବିରାଗ କେଉଁଠି, ତ୍ୟାଗ କେଉଁଠି, ଶାନ୍ତି କେଉଁଠି?

ସ୍ଫୁରତୋଽନନ୍ତରୂପେଣ ପ୍ରକୃତିଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯତଃ। କ୍ଵ ବନ୍ଧଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ମୋକ୍ଷଃ କ୍ଵ ହର୍ଷଃ କ୍ଵ ଵିଷାଦିତା

ଯେଉଁଜଣ ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବନ୍ଧନ କେଉଁଠି, ମୋକ୍ଷ କେଉଁଠି, ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି, ଦୁଃଖ କେଉଁଠି?

ବୁଦ୍ଧିପର୍ଯନ୍ତସଂସାରେ ମାଯାମାତ୍ରଂ ଵିଵର୍ତତେ। ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରୋ ନିଷ୍କାମଃ ଶୋଭତେ ବୁଧଃ

ବୁଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାର କେବଳ ମାୟାର ଉପସ୍ଥିତି; ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ମମ, ନିରହଂକାର, ନିର୍ବାନ୍ଛୀ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।

ଅକ୍ଷଯଂ ଗତସନ୍ତାପମାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ। କ୍ଵ ଵିଦ୍ଯା ଚ କ୍ଵ ଵା ଵିଶ୍ଵଂ କ୍ଵ ଦେହୋଽହଂ ମମେତି ଵା

ଯେଉଁ ମୁନି ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ କଷ୍ଟମୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ବିଶ୍ୱ କେଉଁଠି, ଦେହ କେଉଁଠି, 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ମୋର' ଭାବନା କେଉଁଠି?