ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଅତଦ୍ଵାଦୀଵ କୁରୁତେ ନ ଭଵେଦପି ବାଲିଶଃ। ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଂସରନ୍ନପି ଶୋଭତେ

ଯଦିଓ ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି କଥା କହନ୍ତି କିମ୍ବା କାମ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ଜଣେ ସୁଖୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ, ସଂସାରରେ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଚମକେ।

ନାଵିଚାରସୁଶ୍ରାନ୍ତୋ ଧୀରୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମାଗତଃ। ନ କଲ୍ପତେ ନ ଜାତି ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଜଣେ ଚିନ୍ତାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ଓ ଆରାମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅସମାଧେରଵିକ୍ଷେପାନ୍ ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଚେତରଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଲ୍ପିତଂ ପଶ୍ଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତେ ମହାଶଯଃ

ନା ଧ୍ୟାନ ରହିଛି, ନା ଅଶାନ୍ତି, ନା ମୁକ୍ତିର ଆଶା; ସବୁ କିଛି ଏକ କଳ୍ପନା ଭାବି, ମହାତ୍ମା ଏକା ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହନ୍ତି।

ଯସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଯାଦହଂକାରୋ ନ କରୋତି କରୋତି ସଃ। ନିରହଂକାରଧୀରେଣ ନ କିଂଚିଦକୃତଂ କୃତମ୍

ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଅଛି, ସେଠି କାମ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଅହଂକାର ଛାଡିଛନ୍ତି, ସେଠି କିଛି କରାଯାଇନି, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନି।

ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ନ ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମକର୍ତୃ ସ୍ପନ୍ଦଵର୍ଜିତଂ। ନିରାଶଂ ଗତସନ୍ଦେହଂ ଚିତ୍ତଂ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଜତେ

ମୁକ୍ତ ଜଣଙ୍କର ମନ ନା ଚିନ୍ତିତ, ନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନା କାରଣ ଅଛି, ନା ଚଳନା; ନା ଆଶା, ନା ସନ୍ଦେହ, ଏହି ମନ ଚମକେ।

ନିର୍ଧ୍ଯାତୁଂ ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ଵାପି ଯଚ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିର୍ନିମିତ୍ତମିଦଂ କିଂତୁ ନିର୍ଧ୍ଯାଯେତି ଵିଚେଷ୍ଟତେ

ଯଦି ମନ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କାମ କରିବାରେ ଲାଗେନି, ଏହା କିଛି କାରଣ ବିନା; ତଥାପି ଏହି ମନ ଧ୍ୟାନ କରେ ଓ କାମ କରେ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା।

ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାର୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୂଢତାଂ। ଅଥଵା ଯାତି ସଂକୋଚମମୂଢଃ କୋଽପି ମୂଢଵତ୍

ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ନ ହେଲେ, ସେ ନିଜକୁ ସଂକୋଚ କରନ୍ତି; ଅଭ୍ରମିତ ଜଣେ ମୂଢ଼ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି।

ଏକାଗ୍ରତା ନିରୋଧୋ ଵା ମୂଢୈରଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଭୃଶଂ। ଧୀରାଃ କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୁପ୍ତଵତ୍ସ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତାଃ

ଏକାଗ୍ରତା କିମ୍ବା ନିରୋଧ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି; ଧୀର ଲୋକ କିଛି କରିବା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅଛିଥିବା ପରି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଅପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ ଵା ମୂଢୋ ନାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିଂ। ତତ୍ତ୍ଵନିଶ୍ଚଯମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ

ଚେଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଅଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜଣେ କେବଳ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରିଯଂ ପୂର୍ଣଂ ନିଷ୍ପ୍ରପଂଚଂ ନିରାମଯଂ। ଆତ୍ମାନଂ ତଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତତ୍ରାଭ୍ଯାସପରା ଜନାଃ

ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ, ପ୍ରିୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକା, ନିରାମୟ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିନାହିଁ।

ନାପ୍ନୋତି କର୍ମଣା ମୋକ୍ଷଂ ଵିମୂଢୋଽଭ୍ଯାସରୂପିଣା। ଧନ୍ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଵିକ୍ରିଯଃ

ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗିଥିବା ମୂଢ଼ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଧନ୍ୟ ଜଣେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଚଳ ରହନ୍ତି।

ମୂଢୋ ନାପ୍ନୋତି ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଯତୋ ଭଵିତୁମିଚ୍ଛତି। ଅନିଚ୍ଛନ୍ନପି ଧୀରୋ ହି ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଭାକ୍

ମୂଢ଼ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଇନାହିଁ; ଧୀର ଜଣେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତଥାପି ପରବ୍ରହ୍ମାର ସ୍ବଭାବ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ନିରାଧାରା ଗ୍ରହଵ୍ଯଗ୍ରା ମୂଢାଃ ସଂସାରପୋଷକାଃ। ଏତସ୍ଯାନର୍ଥମୂଲସ୍ଯ ମୂଲଚ୍ଛେଦଃ କୃତୋ ବୁଧୈଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ନିରାଧାର ଓ ଧରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ, ସଂସାରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।

ନ ଶାନ୍ତିଂ ଲଭତେ ମୂଢୋ ଯତଃ ଶମିତୁମିଚ୍ଛତି। ଧୀରସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଶାନ୍ତମାନସଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଧୀର ଜଣେ ସତ୍ୟ ଜାଣି ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖନ୍ତି।

କ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମଵଲଂବତେ। ଧୀରାସ୍ତଂ ତଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍

ଯେଉଁ ଜଣେ ଦେଖିଥିବା ଜିନିଷକୁ ଧରି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ କେଉଁଠି? ଧୀର ଲୋକ ସେହି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତି।

କ୍ଵ ନିରୋଧୋ ଵିମୂଢସ୍ଯ ଯୋ ନିର୍ବନ୍ଧଂ କରୋତି ଵୈ। ସ୍ଵାରାମସ୍ଯୈଵ ଧୀରସ୍ଯ ସର୍ଵଦାସାଵକୃତ୍ରିମଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ଜୋରକରି କିଛି କରେ, ସେଠି କେଉଁଠି ନିୟମିତ କଂଟ୍ରୋଲ ଅଛି? ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସବୁବେଳେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ରହେ।

ଭାଵସ୍ଯ ଭାଵକଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନ କିଂଚିଦ୍ ଭାଵକୋପରଃ। ଉଭଯାଭାଵକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵମେଵ ନିରାକୁଲଃ

କେହି କେତେକ ଅନୁଭୂତିର ଅନୁଭବକାରୀ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କାରଣ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ଦୁଇଟି ଅନୁଭୂତିରୁ କିଛି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏଭଳି ଲୋକ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧମଦ୍ଵଯମାତ୍ମାନଂ ଭାଵଯନ୍ତି କୁବୁଦ୍ଧଯଃ। ନ ତୁ ଜାନନ୍ତି ସଂମୋହାଦ୍ଯାଵଜ୍ଜୀଵମନିର୍ଵୃତାଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭୁଲ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଏକତା ଆତ୍ମାକୁ ଭାବନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ସେଥିରେ ଜଣା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଯାନ୍ତି।

ମୁମୁକ୍ଷୋର୍ବୁଦ୍ଧିରାଲଂବମନ୍ତରେଣ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନିରାଲଂବୈଵ ନିଷ୍କାମା ବୁଦ୍ଧିର୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକର ବୁଦ୍ଧି କିଛି ଆଧାର ଛାଡ଼ି ରହିପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମୁକ୍ତ ଓ ନିଷ୍କାମ, ସେଠି ବୁଦ୍ଧି ସବୁବେଳେ ନିରାଧାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ରହେ।

ଵିଷଯଦ୍ଵୀପିନୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚକିତାଃ ଶରଣାର୍ଥିନଃ। ଵିଶନ୍ତି ଝଟିତି କ୍ରୋଡଂ ନିରୋଧୈକାଗ୍ରସିଦ୍ଧଯେ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ, ଏକାଗ୍ର ନିୟମର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ନିର୍ଵାସନଂ ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵିଷଯଦନ୍ତିନଃ। ପଲାଯନ୍ତେ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ସେଵନ୍ତେ କୃତଚାଟଵଃ

ବାସନାରହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ହାତୀମାନେ ନିରବ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଚାଲାକି ଦେଇ ଆକର୍ଷିତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଯାନ୍ତି।

ନ ମୁକ୍ତିକାରିକାଂ ଧତ୍ତେ ନିଃଶଙ୍କୋ ଯୁକ୍ତମାନସଃ। ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନଶ୍ନନ୍ନାସ୍ତେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଯାହାର ମନ ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ଭୟହୀନ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ; ଦେଖି, ଶୁଣି, ଛୁଇଁ, ଘ୍ରାଣ କରି, ଖାଇ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହେ।

ଵସ୍ତୁଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ନିରାକୁଲଃ। ନୈଵାଚାରମନାଚାରମୌଦାସ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ସତ୍ୟକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଏବଂ ଅଚଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଆଚରଣ, କିମ୍ବା ଉଦାସୀନତା କୁହିଁ ଦେଖେନାହିଁ।

ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତଦା ତତ୍କୁରୁତେ ଋଜୁଃ। ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ଵାପି ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟା ହି ବାଲଵତ୍

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାମ କରିବାର ଅବସର ଆସେ, ସେ ସରଳ ଭାବେ କରେ। ଏହି କାମ ଭଲ ହେଉ କି ଖରାପ, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଛୁଆଁ ପିଲା ପରି ସହଜ ଓ ନିଷ୍କଳୁଷ ଥାଏ।

ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ସୁଖମାପ୍ନୋତି ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାଲ୍ଲଭତେ ପରଂ। ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାନ୍ନିର୍ଵୃତିଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍

ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସୁଖ ପାଏ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ କରେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ଅକର୍ତୃତ୍ଵମଭୋକ୍ତୃତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ମନ୍ଯତେ ଯଦା। ତଦା କ୍ଷୀଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ସମସ୍ତାଶ୍ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତଯଃ

ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ବା ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଭାବିବା ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଉଚ୍ଛୃଂଖଲାପ୍ଯକୃତିକା ସ୍ଥିତିର୍ଧୀରସ୍ଯ ରାଜତେ। ନ ତୁ ସସ୍ପୃହଚିତ୍ତସ୍ଯ ଶାନ୍ତିର୍ମୂଢସ୍ଯ କୃତ୍ରିମା

ଯଦିଓ ଅନିୟମିତ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତିମାନ୍। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଆସକ୍ତ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି କୃତ୍ରିମ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ।

ଵିଲସନ୍ତି ମହାଭୋଗୈର୍ଵିଶନ୍ତି ଗିରିଗହ୍ଵରାନ୍। ନିରସ୍ତକଲ୍ପନା ଧୀରା ଅବଦ୍ଧା ମୁକ୍ତବୁଦ୍ଧଯଃ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଧୀର ଲୋକେ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ଅବଦ୍ଧ ଓ ମୁକ୍ତମନ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରମେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମନେ କେବେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।

ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ଦେଵତାଂ ତୀର୍ଥମଙ୍ଗନାଂ ଭୂପତିଂ ପ୍ରିଯଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନ କାପି ହୃଦି ଵାସନା

ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବତା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ନାରୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୀର ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବେ ମଧୁର ସ୍ମୃତି ବା ଆସକ୍ତି ରହି ନଥାଏ।