ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଯଥା ପ୍ରକାଶଯାମ୍ଯେକୋ ଦେହମେନଂ ତଥା ଜଗତ୍। ଅତୋ ମମ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଥଵା ନ ଚ କିଂଚନ

ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଲୋକିତ କରେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋର, କିମ୍ବା କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋର ନୁହେଁ।

ସ ଶରୀରମହୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମଯାଧୁନା। କୁତଶ୍ଚିତ୍ କୌଶଲାଦ୍ ଏଵ ପରମାତ୍ମା ଵିଲୋକ୍ଯତେ

ଏବେ ମୁଁ ଦେହ ଓ ବିଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, କେବଳ ଏକ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଛି।

ଯଥା ନ ତୋଯତୋ ଭିନ୍ନାସ୍ତରଂଗାଃ ଫେନବୁଦ୍ବୁଦାଃ। ଆତ୍ମନୋ ନ ତଥା ଭିନ୍ନଂ ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମଵିନିର୍ଗତମ୍

ଯେପରି ତରଙ୍ଗ, ଝାଗ ଓ ବୁଦ୍ବୁଦ ପାଣିରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ସେପରି ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।

ତନ୍ତୁମାତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଏଵ ପଟୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ ଵିଚାରିତଃ। ଆତ୍ମତନ୍ମାତ୍ରମେଵେଦଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଚାରିତମ୍

ଯେପରି ତନ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତା କଲେ ଚିତ୍ର ମାତ୍ର ତନ୍ତୁ ହେବା ପ୍ରମାଣିତ, ସେପରି ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ଯଥୈଵେକ୍ଷୁରସେ କ୍ଲୃପ୍ତା ତେନ ଵ୍ଯାପ୍ତୈଵ ଶର୍କରା। ତଥା ଵିଶ୍ଵଂ ମଯି କ୍ଲୃପ୍ତଂ ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନିରନ୍ତରମ୍

ଯେପରି ଇଖୁର ରସରୁ ଚିନି ତିଆରି ହୋଇ ତାହାରେ ରସ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେପରି ବିଶ୍ୱ ମୋତେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଓ ମୋରେ ନିରନ୍ତର ବ୍ୟାପିଛି।

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଗଦ୍ ଭାତି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଭାସତେ। ରଜ୍ଜ୍ଵଜ୍ଞାନାଦହିର୍ଭାତି ତଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଭାସତେ ନ ହି

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ରସି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସାପ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ଜ୍ଞାନ ହେଲେ ତାହା ରସି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।

ପ୍ରକାଶୋ ମେ ନିଜଂ ରୂପଂ ନାତିରିକ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତତଃ। ଯଦା ପ୍ରକାଶତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତଦାହଂ ଭାସ ଏଵ ହି

ଆଲୋକ ମୋର ସ୍ୱଭାବ; ମୁଁ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ହିଁ ଚମକୁଛି।

ଅହୋ ଵିକଲ୍ପିତଂ ଵିଶ୍ଵମଜ୍ଞାନାନ୍ମଯି ଭାସତେ। ରୂପ୍ଯଂ ଶୁକ୍ତୌ ଫଣୀ ରଜ୍ଜୌ ଵାରି ସୂର୍ଯକରେ ଯଥା

ହାଁ! ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନେ କରାଯାଇଥିବା ବିଶ୍ୱ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଶଙ୍ଖରେ ଚାନ୍ଦି, ରସିରେ ସାପ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ।

ମତ୍ତୋ ଵିନିର୍ଗତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ଲଯମେଷ୍ଯତି। ମୃଦି କୁଂଭୋ ଜଲେ ଵୀଚିଃ କନକେ କଟକଂ ଯଥା

ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ପୁଣି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହେବ, ଯେପରି ମାଟିରେ ଘଡ଼ା, ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ସୁନାରେ କଙ୍ଗଣ ଲୟ ହୁଏ।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଵିନାଶୋ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମେ। ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନାଶୋଽପି ତିଷ୍ଠତଃ

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୋର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରହିଯାଏ।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଏକୋଽହଂ ଦେହଵାନପି। କ୍ଵଚିନ୍ନ ଗନ୍ତା ନାଗନ୍ତା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵମଵସ୍ଥିତଃ

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଦକ୍ଷୋ ନାସ୍ତୀହ ମତ୍ସମଃ। ଅସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଶରୀରେଣ ଯେନ ଵିଶ୍ଵଂ ଚିରଂ ଧୃତମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ମୋ ପରି ଦକ୍ଷ ଏଠାରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ଦେହକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ମେ ନାସ୍ତି କିଂଚନ। ଅଥଵା ଯସ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଵାଙ୍ମନସଗୋଚରମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୋର କିଛି ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଯାହା କି ମନ ଓ ଭାଷାର ଆଗରେ ଆସେ, ସେ ସମସ୍ତ ମୋର।

ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତଥା ଜ୍ଞାତା ତ୍ରିତଯଂ ନାସ୍ତି ଵାସ୍ତଵଂ। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ ଭାତି ଯତ୍ରେଦଂ ସୋଽହମସ୍ମି ନିରଂଜନଃ

ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାତା—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁ ସେଇ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପ।

ଦ୍ଵୈତମୂଲମହୋ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯତ୍ତସ୍ଯାଽସ୍ତି ଭେଷଜଂ। ଦୃଶ୍ଯମେତନ୍ ମୃଷା ସର୍ଵଂ ଏକୋଽହଂ ଚିଦ୍ରସୋମଲଃ

ହାଁ! ଦ୍ୱିତୀୟତା ହେଉଛି ଦୁଃଖର ମୂଳ; ଏହା ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଔଷଧ ନାହିଁ। ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ସେ ସବୁ ମିଥ୍ୟା; ମୁଁ ଏକା ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଛି।

ବୋଧମାତ୍ରୋଽହମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉପାଧିଃ କଲ୍ପିତୋ ମଯା। ଏଵଂ ଵିମୃଶତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସ୍ଥିତିର୍ମମ

ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର; ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ନିଜେ ଏକ ସୀମା ରଚିଛି। ଏଭଳି ଭାବି ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ସଦା ଅନୁଭବ କରେ, ମୋର ଅବସ୍ଥା ସଦା ଭେଦରହିତ ରହେ।

ନ ମେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା ଭ୍ରାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତୋ ନିରାଶ୍ରଯା। ଅହୋ ମଯି ସ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁତୋ ନ ମଯି ସ୍ଥିତମ୍

ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଭ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ନିରାଧାର। ହାଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ମୋ ଭିତରେ ନୁହେଁ।

ସଶରୀରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚିତଂ। ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ର ଆତ୍ମା ଚ ତତ୍କସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପନାଧୁନା

ଏହି ଦେହ ସହିତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ। ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର; ଏହାପରେ ଏବେ କେଉଁଠି କଳ୍ପନା ହେବ?

ଶରୀରଂ ସ୍ଵର୍ଗନରକୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଭଯଂ ତଥା। କଲ୍ପନାମାତ୍ରମେଵୈତତ୍ କିଂ ମେ କାର୍ଯଂ ଚିଦାତ୍ମନଃ

ଦେହ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି, ଭୟ—ଏସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନା। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଚେତନା ମାତ୍ର, ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମ?

ଅହୋ ଜନସମୂହେଽପି ନ ଦ୍ଵୈତଂ ପଶ୍ଯତୋ ମମ। ଅରଣ୍ଯମିଵ ସଂଵୃତ୍ତଂ କ୍ଵ ରତିଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍

ହାଁ, ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖେ ନାହିଁ। ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିଠାରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ପାଇବି?

ନାହଂ ଦେହୋ ନ ମେ ଦେହୋ ଜୀଵୋ ନାହମହଂ ହି ଚିତ୍। ଅଯମେଵ ହି ମେ ବନ୍ଧ ଆସୀଦ୍ଯା ଜୀଵିତେ ସ୍ପୃହା

ମୁଁ ଦେହ ନୁହେଁ, ଦେହ ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମୁଁ ଚେତନା। ମୋର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧନ ଥିଲା ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି।

ଅହୋ ଭୁଵନକଲ୍ଲୋଲୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈର୍ଦ୍ରାକ୍ ସମୁତ୍ଥିତଂ। ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ସମୁଦ୍ଯତେ

ହାଁ, ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଉଠିଛି, ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ମନର ବାତାସରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ।

ମଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଚିତ୍ତଵାତେ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି। ଅଭାଗ୍ଯାଜ୍ଜୀଵଵଣିଜୋ ଜଗତ୍ପୋତୋ ଵିନଶ୍ଵରଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଯେତେବେଳେ ମନର ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ନୌକା, ଦୁଃଖୀ ଜୀବ ବ୍ୟାପାରୀ, ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।

ମଯ୍ଯନନ୍ତମହାଂଭୋଧାଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜୀଵଵୀଚଯଃ। ଉଦ୍ଯନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତି ଖେଲନ୍ତି ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସ୍ଵଭାଵତଃ

ମୋ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ସାଗର ଭିତରେ, ଜୀବ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଦ୍ଭୁତ; ସେମାନେ ଉଠନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି, ଖେଳନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଅଵିନାଶିନମାତ୍ମାନଂ ଏକଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତଵାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ କଥମର୍ଥାର୍ଜନେ ରତିଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ଏକ ଓ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିଛ, ସେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଲୋକିକ ଲାଭ ପାଇଁ କିପରି ଆସକ୍ତ ହେବେ?

ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନାଦହୋ ପ୍ରୀତିର୍ଵିଷଯଭ୍ରମଗୋଚରେ। ଶୁକ୍ତେରଜ୍ଞାନତୋ ଲୋଭୋ ଯଥା ରଜତଵିଭ୍ରମେ

ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣିବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଆସେ, ଯେପରି ଶୁଖ୍ତିକୁ ଚାନ୍ଦି ବୋଲି ଭ୍ରମରୁ ଲୋଭ ହୁଏ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ସାଗରେ। ସୋଽହମସ୍ମୀତି ଵିଜ୍ଞାଯ କିଂ ଦୀନ ଇଵ ଧାଵସି

ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱ ତରଙ୍ଗ ସାଗରରେ ଉଠେ, ସେଠି ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ଭଳି ଦୌଡ଼ୁଛ?

ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ଶୁଦ୍ଧଚୈତନ୍ଯ ଆତ୍ମାନମତିସୁନ୍ଦରଂ। ଉପସ୍ଥେଽତ୍ଯନ୍ତସଂସକ୍ତୋ ମାଲିନ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି

ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଚେତନା, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତ, ସେ ମଳିନତାକୁ ପାଇଁଥାଏ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି। ମୁନେର୍ଜାନତ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମମତ୍ଵମନୁଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମୁନି ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, 'ମୋର' ଭାବ କିପରି ରହିଯାଏ।