ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଯେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସୋଽହଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଚିନ୍ତଯେତ୍। କିଂ ଚିନ୍ତଯତି ନିଶ୍ଚିନ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଯୋ ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଲୋକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ’; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବେ?

ଦୃଷ୍ଟୋ ଯେନାତ୍ମଵିକ୍ଷେପୋ ନିରୋଧଂ କୁରୁତେ ତ୍ଵସୌ। ଉଦାରସ୍ତୁ ନ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଃ ସାଧ୍ଯାଭାଵାତ୍କରୋତି କିମ୍

ଯେଉଁ ଲୋକ ଆତ୍ମାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଏହାକୁ ନିରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଉଦାର ଲୋକ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, କିଛି ସାଧନ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ସେ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଧୀରୋ ଲୋକଵିପର୍ଯସ୍ତୋ ଵର୍ତମାନୋଽପି ଲୋକଵତ୍। ନୋ ସମାଧିଂ ନ ଵିକ୍ଷେପଂ ନ ଲୋପଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଯଦିଓ ଜଗତର ଠିକ୍ ବିପରୀତ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେ ନା ସମାଧି, ନା ଭ୍ରମ, ନା ନିଜର କୌଣସି ହାରାଇବା ଦେଖନ୍ତି।

ଭାଵାଭାଵଵିହୀନୋ ଯସ୍ତୃପ୍ତୋ ନିର୍ଵାସନୋ ବୁଧଃ। ନୈଵ କିଂଚିତ୍କୃତଂ ତେନ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିକୁର୍ଵତା

ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ତୃପ୍ତ ଓ ନିର୍ବାସନା, ସେ ଲୋକ ଦୃଷ୍ଟିରେ କିଛି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କିଛି କରାଯାଇନାହିଁ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଵା ନିଵୃତ୍ତୌ ଵା ନୈଵ ଧୀରସ୍ଯ ଦୁର୍ଗ୍ରହଃ। ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତତ୍କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତେ ସୁଖମ୍

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା କିମ୍ବା ବିରତ ହୋଇଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁ କାମ ଆସିଥାଏ, ସେ କରି ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ନିର୍ଵାସନୋ ନିରାଲଂବଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ। କ୍ଷିପ୍ତଃ ସଂସ୍କାରଵାତେନ ଚେଷ୍ଟତେ ଶୁଷ୍କପର୍ଣଵତ୍

ନିର୍ବାସନା, ନିରାଧାର, ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥାଏ; ସଂସ୍କାରର ପବନରେ ଉଡି ଶୁଖିଆ ପତ୍ରର ପରି କାମ କରିଥାଏ।

ଅସଂସାରସ୍ଯ ତୁ କ୍ଵାପି ନ ହର୍ଷୋ ନ ଵିଷାଦିତା। ସ ଶୀତଲହମନା ନିତ୍ଯଂ ଵିଦେହ ଇଵ ରାଜଯେ

ଯେଉଁ ଲୋକ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ, କେଉଁଠି ବିଷାଦ? ସେ ସଦା ଶୀତଳ ମନରେ, ଦେହ ନଥିବା ପରି ଶାସନ କରନ୍ତି।

କୁତ୍ରାପି ନ ଜିହାସାସ୍ତି ନାଶୋ ଵାପି ନ କୁତ୍ରଚିତ୍। ଆତ୍ମାରାମସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ଶୀତଲାଚ୍ଛତରାତ୍ମନଃ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ହୋଇଥାଏ; ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଛାଡିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ହରାଇବାର ଭାବ ଆସେ ନାହିଁ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତସ୍ଯ କୁର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପ୍ରାକୃତସ୍ଯେଵ ଧୀରସ୍ଯ ନ ମାନୋ ନାଵମାନତା

ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜର ମନକୁ ସ୍ବଭାବରେ ଖାଲି ରଖିପାରିଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି କାମ ସ୍ବତଃସ୍ଫୁର୍ତି ହୋଇଯାଏ; ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି, ସେ ଗର୍ବ କିମ୍ବା ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

କୃତଂ ଦେହେନ କର୍ମେଦଂ ନ ମଯା ଶୁଦ୍ଧରୂପିଣା। ଇତି ଚିନ୍ତାନୁରୋଧୀ ଯଃ କୁର୍ଵନ୍ନପି କରୋତି ନ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି — 'ଏହି କାମ ଦେହ କରିଛି, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ବଭାବରେ କିଛି କରିନି' — ସେ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କିଛି କରାଯାଇନି।

ଅତଦ୍ଵାଦୀଵ କୁରୁତେ ନ ଭଵେଦପି ବାଲିଶଃ। ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଂସରନ୍ନପି ଶୋଭତେ

ଯଦିଓ ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି କଥା କହନ୍ତି କିମ୍ବା କାମ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ଜଣେ ସୁଖୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ, ସଂସାରରେ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଚମକେ।

ନାଵିଚାରସୁଶ୍ରାନ୍ତୋ ଧୀରୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମାଗତଃ। ନ କଲ୍ପତେ ନ ଜାତି ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଜଣେ ଚିନ୍ତାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ଓ ଆରାମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅସମାଧେରଵିକ୍ଷେପାନ୍ ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଚେତରଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଲ୍ପିତଂ ପଶ୍ଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତେ ମହାଶଯଃ

ନା ଧ୍ୟାନ ରହିଛି, ନା ଅଶାନ୍ତି, ନା ମୁକ୍ତିର ଆଶା; ସବୁ କିଛି ଏକ କଳ୍ପନା ଭାବି, ମହାତ୍ମା ଏକା ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହନ୍ତି।

ଯସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଯାଦହଂକାରୋ ନ କରୋତି କରୋତି ସଃ। ନିରହଂକାରଧୀରେଣ ନ କିଂଚିଦକୃତଂ କୃତମ୍

ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଅଛି, ସେଠି କାମ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଅହଂକାର ଛାଡିଛନ୍ତି, ସେଠି କିଛି କରାଯାଇନି, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନି।

ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ନ ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମକର୍ତୃ ସ୍ପନ୍ଦଵର୍ଜିତଂ। ନିରାଶଂ ଗତସନ୍ଦେହଂ ଚିତ୍ତଂ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଜତେ

ମୁକ୍ତ ଜଣଙ୍କର ମନ ନା ଚିନ୍ତିତ, ନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନା କାରଣ ଅଛି, ନା ଚଳନା; ନା ଆଶା, ନା ସନ୍ଦେହ, ଏହି ମନ ଚମକେ।

ନିର୍ଧ୍ଯାତୁଂ ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ଵାପି ଯଚ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିର୍ନିମିତ୍ତମିଦଂ କିଂତୁ ନିର୍ଧ୍ଯାଯେତି ଵିଚେଷ୍ଟତେ

ଯଦି ମନ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କାମ କରିବାରେ ଲାଗେନି, ଏହା କିଛି କାରଣ ବିନା; ତଥାପି ଏହି ମନ ଧ୍ୟାନ କରେ ଓ କାମ କରେ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା।

ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାର୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୂଢତାଂ। ଅଥଵା ଯାତି ସଂକୋଚମମୂଢଃ କୋଽପି ମୂଢଵତ୍

ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ନ ହେଲେ, ସେ ନିଜକୁ ସଂକୋଚ କରନ୍ତି; ଅଭ୍ରମିତ ଜଣେ ମୂଢ଼ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି।

ଏକାଗ୍ରତା ନିରୋଧୋ ଵା ମୂଢୈରଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଭୃଶଂ। ଧୀରାଃ କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୁପ୍ତଵତ୍ସ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତାଃ

ଏକାଗ୍ରତା କିମ୍ବା ନିରୋଧ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି; ଧୀର ଲୋକ କିଛି କରିବା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅଛିଥିବା ପରି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଅପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ ଵା ମୂଢୋ ନାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିଂ। ତତ୍ତ୍ଵନିଶ୍ଚଯମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ

ଚେଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଅଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜଣେ କେବଳ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରିଯଂ ପୂର୍ଣଂ ନିଷ୍ପ୍ରପଂଚଂ ନିରାମଯଂ। ଆତ୍ମାନଂ ତଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତତ୍ରାଭ୍ଯାସପରା ଜନାଃ

ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ, ପ୍ରିୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକା, ନିରାମୟ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିନାହିଁ।

ନାପ୍ନୋତି କର୍ମଣା ମୋକ୍ଷଂ ଵିମୂଢୋଽଭ୍ଯାସରୂପିଣା। ଧନ୍ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଵିକ୍ରିଯଃ

ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗିଥିବା ମୂଢ଼ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଧନ୍ୟ ଜଣେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଚଳ ରହନ୍ତି।

ମୂଢୋ ନାପ୍ନୋତି ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଯତୋ ଭଵିତୁମିଚ୍ଛତି। ଅନିଚ୍ଛନ୍ନପି ଧୀରୋ ହି ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଭାକ୍

ମୂଢ଼ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଇନାହିଁ; ଧୀର ଜଣେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତଥାପି ପରବ୍ରହ୍ମାର ସ୍ବଭାବ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ନିରାଧାରା ଗ୍ରହଵ୍ଯଗ୍ରା ମୂଢାଃ ସଂସାରପୋଷକାଃ। ଏତସ୍ଯାନର୍ଥମୂଲସ୍ଯ ମୂଲଚ୍ଛେଦଃ କୃତୋ ବୁଧୈଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ନିରାଧାର ଓ ଧରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ, ସଂସାରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।

ନ ଶାନ୍ତିଂ ଲଭତେ ମୂଢୋ ଯତଃ ଶମିତୁମିଚ୍ଛତି। ଧୀରସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଶାନ୍ତମାନସଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଧୀର ଜଣେ ସତ୍ୟ ଜାଣି ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖନ୍ତି।

କ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମଵଲଂବତେ। ଧୀରାସ୍ତଂ ତଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍

ଯେଉଁ ଜଣେ ଦେଖିଥିବା ଜିନିଷକୁ ଧରି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ କେଉଁଠି? ଧୀର ଲୋକ ସେହି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତି।

କ୍ଵ ନିରୋଧୋ ଵିମୂଢସ୍ଯ ଯୋ ନିର୍ବନ୍ଧଂ କରୋତି ଵୈ। ସ୍ଵାରାମସ୍ଯୈଵ ଧୀରସ୍ଯ ସର୍ଵଦାସାଵକୃତ୍ରିମଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ଜୋରକରି କିଛି କରେ, ସେଠି କେଉଁଠି ନିୟମିତ କଂଟ୍ରୋଲ ଅଛି? ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସବୁବେଳେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ରହେ।

ଭାଵସ୍ଯ ଭାଵକଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନ କିଂଚିଦ୍ ଭାଵକୋପରଃ। ଉଭଯାଭାଵକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵମେଵ ନିରାକୁଲଃ

କେହି କେତେକ ଅନୁଭୂତିର ଅନୁଭବକାରୀ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କାରଣ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ଦୁଇଟି ଅନୁଭୂତିରୁ କିଛି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏଭଳି ଲୋକ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧମଦ୍ଵଯମାତ୍ମାନଂ ଭାଵଯନ୍ତି କୁବୁଦ୍ଧଯଃ। ନ ତୁ ଜାନନ୍ତି ସଂମୋହାଦ୍ଯାଵଜ୍ଜୀଵମନିର୍ଵୃତାଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭୁଲ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଏକତା ଆତ୍ମାକୁ ଭାବନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ସେଥିରେ ଜଣା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଯାନ୍ତି।

ମୁମୁକ୍ଷୋର୍ବୁଦ୍ଧିରାଲଂବମନ୍ତରେଣ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନିରାଲଂବୈଵ ନିଷ୍କାମା ବୁଦ୍ଧିର୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଦା

ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକର ବୁଦ୍ଧି କିଛି ଆଧାର ଛାଡ଼ି ରହିପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମୁକ୍ତ ଓ ନିଷ୍କାମ, ସେଠି ବୁଦ୍ଧି ସବୁବେଳେ ନିରାଧାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ରହେ।