ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଵ୍ଯାମୋହମାତ୍ରଵିରତୌ ସ୍ଵରୂପାଦାନମାତ୍ରତଃ। ଵୀତଶୋକା ଵିରାଜନ୍ତେ ନିରାଵରଣଦୃଷ୍ଟଯଃ

ମନର ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୌଣସି ଅବରୋଧ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

ସମସ୍ତଂ କଲ୍ପନାମାତ୍ରମାତ୍ମା ମୁକ୍ତଃ ସନାତନଃ। ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଧୀରୋ ହି କିମଭ୍ଯସ୍ଯତି ବାଲଵତ୍

ସମସ୍ତ ଜଗତ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର; ଆତ୍ମା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଚିରକାଳୀନ। ଏହା ଜାଣି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କାହିଁକି ଶିଶୁର ପରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ?

ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭାଵାଭାଵୌ ଚ କଲ୍ପିତୌ। ନିଷ୍କାମଃ କିଂ ଵିଜାନାତି କିଂ ବ୍ରୂତେ ଚ କରୋତି କିମ୍

ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱକୁ କଳ୍ପନା ଭାବି, ନିଷ୍କାମ ଲୋକ କାହିଁକି ଜାଣିବେ, କାହିଁକି କହିବେ, କାହିଁକି କରିବେ?

ଅଯଂ ସୋଽହମଯଂ ନାହଂ ଇତି କ୍ଷୀଣା ଵିକଲ୍ପନା। ସର୍ଵମାତ୍ମେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହେଁ’ ଭାବନା ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି ନିଶ୍ଚିତ କରିଲେ, ଯୋଗୀ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ ଚୁପ ହୁଅନ୍ତି।

ନ ଵିକ୍ଷେପୋ ନ ଚୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ନାତିବୋଧୋ ନ ମୂଢତା। ନ ସୁଖଂ ନ ଚ ଵା ଦୁଃଖଂ ଉପଶାନ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଶାନ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ନା ଭ୍ରମ ଅଛି, ନା ଏକାଗ୍ରତା, ନା ଅତି ଜ୍ଞାନ, ନା ଅଜ୍ଞାନ; ନା ସୁଖ ଅଛି, ନା ଦୁଃଖ।

ସ୍ଵାରାଜ୍ଯେ ଭୈକ୍ଷଵୃତ୍ତୌ ଚ ଲାଭାଲାଭେ ଜନେ ଵନେ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ନ ଵିଶେଷୋଽସ୍ତି ଯୋଗିନଃ

ସ୍ୱାଧୀନତାରେ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ଜୀବନରେ, ଲାଭ କିମ୍ବା ଅଲାଭରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁ ଯୋଗୀର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ସେମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।

କ୍ଵ ଧର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଵା କାମଃ କ୍ଵ ଚାର୍ଥଃ କ୍ଵ ଵିଵେକିତା। ଇଦଂ କୃତମିଦଂ ନେତି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈର୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ଧର୍ମ କେଉଁଠି, କାମ କେଉଁଠି, ଅର୍ଥ କେଉଁଠି, ବିବେକ କେଉଁଠି? ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ମୁକ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିନାହିଁ’ ଭାବନା ନାହିଁ।

କୃତ୍ଯଂ କିମପି ନୈଵାସ୍ତି ନ କାପି ହୃଦି ରଂଜନା। ଯଥା ଜୀଵନମେଵେହ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

କୌଣସି କାମ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହୃଦୟରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅଛି।

କ୍ଵ ମୋହଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ଵିଶ୍ଵଂ କ୍ଵ ତଦ୍ ଧ୍ଯାନଂ କ୍ଵ ମୁକ୍ତତା। ସର୍ଵସଂକଲ୍ପସୀମାଯାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ

ମୋହ କେଉଁଠି, ବିଶ୍ୱ କେଉଁଠି, ଧ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି? ସମସ୍ତ ଭାବନାର ସୀମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଇଁ ଏଗୁଡିକ ଅଛି ନାହିଁ।

ଯେନ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ସ ନାସ୍ତୀତି କରୋତୁ ଵୈ। ନିର୍ଵାସନଃ କିଂ କୁରୁତେ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେ କହୁନ୍ତୁ ଏହା ଅଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେ କିଛି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସୋଽହଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଚିନ୍ତଯେତ୍। କିଂ ଚିନ୍ତଯତି ନିଶ୍ଚିନ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଯୋ ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଲୋକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ’; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବେ?

ଦୃଷ୍ଟୋ ଯେନାତ୍ମଵିକ୍ଷେପୋ ନିରୋଧଂ କୁରୁତେ ତ୍ଵସୌ। ଉଦାରସ୍ତୁ ନ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଃ ସାଧ୍ଯାଭାଵାତ୍କରୋତି କିମ୍

ଯେଉଁ ଲୋକ ଆତ୍ମାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଏହାକୁ ନିରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଉଦାର ଲୋକ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, କିଛି ସାଧନ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ସେ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଧୀରୋ ଲୋକଵିପର୍ଯସ୍ତୋ ଵର୍ତମାନୋଽପି ଲୋକଵତ୍। ନୋ ସମାଧିଂ ନ ଵିକ୍ଷେପଂ ନ ଲୋପଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଯଦିଓ ଜଗତର ଠିକ୍ ବିପରୀତ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେ ନା ସମାଧି, ନା ଭ୍ରମ, ନା ନିଜର କୌଣସି ହାରାଇବା ଦେଖନ୍ତି।

ଭାଵାଭାଵଵିହୀନୋ ଯସ୍ତୃପ୍ତୋ ନିର୍ଵାସନୋ ବୁଧଃ। ନୈଵ କିଂଚିତ୍କୃତଂ ତେନ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିକୁର୍ଵତା

ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ତୃପ୍ତ ଓ ନିର୍ବାସନା, ସେ ଲୋକ ଦୃଷ୍ଟିରେ କିଛି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କିଛି କରାଯାଇନାହିଁ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଵା ନିଵୃତ୍ତୌ ଵା ନୈଵ ଧୀରସ୍ଯ ଦୁର୍ଗ୍ରହଃ। ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତତ୍କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତେ ସୁଖମ୍

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା କିମ୍ବା ବିରତ ହୋଇଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁ କାମ ଆସିଥାଏ, ସେ କରି ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ନିର୍ଵାସନୋ ନିରାଲଂବଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ। କ୍ଷିପ୍ତଃ ସଂସ୍କାରଵାତେନ ଚେଷ୍ଟତେ ଶୁଷ୍କପର୍ଣଵତ୍

ନିର୍ବାସନା, ନିରାଧାର, ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥାଏ; ସଂସ୍କାରର ପବନରେ ଉଡି ଶୁଖିଆ ପତ୍ରର ପରି କାମ କରିଥାଏ।

ଅସଂସାରସ୍ଯ ତୁ କ୍ଵାପି ନ ହର୍ଷୋ ନ ଵିଷାଦିତା। ସ ଶୀତଲହମନା ନିତ୍ଯଂ ଵିଦେହ ଇଵ ରାଜଯେ

ଯେଉଁ ଲୋକ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ, କେଉଁଠି ବିଷାଦ? ସେ ସଦା ଶୀତଳ ମନରେ, ଦେହ ନଥିବା ପରି ଶାସନ କରନ୍ତି।

କୁତ୍ରାପି ନ ଜିହାସାସ୍ତି ନାଶୋ ଵାପି ନ କୁତ୍ରଚିତ୍। ଆତ୍ମାରାମସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ଶୀତଲାଚ୍ଛତରାତ୍ମନଃ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ହୋଇଥାଏ; ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଛାଡିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ହରାଇବାର ଭାବ ଆସେ ନାହିଁ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତସ୍ଯ କୁର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପ୍ରାକୃତସ୍ଯେଵ ଧୀରସ୍ଯ ନ ମାନୋ ନାଵମାନତା

ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜର ମନକୁ ସ୍ବଭାବରେ ଖାଲି ରଖିପାରିଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି କାମ ସ୍ବତଃସ୍ଫୁର୍ତି ହୋଇଯାଏ; ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି, ସେ ଗର୍ବ କିମ୍ବା ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

କୃତଂ ଦେହେନ କର୍ମେଦଂ ନ ମଯା ଶୁଦ୍ଧରୂପିଣା। ଇତି ଚିନ୍ତାନୁରୋଧୀ ଯଃ କୁର୍ଵନ୍ନପି କରୋତି ନ

ଯେଉଁ ଜଣେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି — 'ଏହି କାମ ଦେହ କରିଛି, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ବଭାବରେ କିଛି କରିନି' — ସେ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କିଛି କରାଯାଇନି।

ଅତଦ୍ଵାଦୀଵ କୁରୁତେ ନ ଭଵେଦପି ବାଲିଶଃ। ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଂସରନ୍ନପି ଶୋଭତେ

ଯଦିଓ ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି କଥା କହନ୍ତି କିମ୍ବା କାମ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ଜଣେ ସୁଖୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ, ସଂସାରରେ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଚମକେ।

ନାଵିଚାରସୁଶ୍ରାନ୍ତୋ ଧୀରୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମାଗତଃ। ନ କଲ୍ପତେ ନ ଜାତି ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଜଣେ ଚିନ୍ତାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ଓ ଆରାମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅସମାଧେରଵିକ୍ଷେପାନ୍ ନ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନ ଚେତରଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କଲ୍ପିତଂ ପଶ୍ଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତେ ମହାଶଯଃ

ନା ଧ୍ୟାନ ରହିଛି, ନା ଅଶାନ୍ତି, ନା ମୁକ୍ତିର ଆଶା; ସବୁ କିଛି ଏକ କଳ୍ପନା ଭାବି, ମହାତ୍ମା ଏକା ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହନ୍ତି।

ଯସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଯାଦହଂକାରୋ ନ କରୋତି କରୋତି ସଃ। ନିରହଂକାରଧୀରେଣ ନ କିଂଚିଦକୃତଂ କୃତମ୍

ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଅଛି, ସେଠି କାମ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଅହଂକାର ଛାଡିଛନ୍ତି, ସେଠି କିଛି କରାଯାଇନି, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନି।

ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ନ ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମକର୍ତୃ ସ୍ପନ୍ଦଵର୍ଜିତଂ। ନିରାଶଂ ଗତସନ୍ଦେହଂ ଚିତ୍ତଂ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଜତେ

ମୁକ୍ତ ଜଣଙ୍କର ମନ ନା ଚିନ୍ତିତ, ନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନା କାରଣ ଅଛି, ନା ଚଳନା; ନା ଆଶା, ନା ସନ୍ଦେହ, ଏହି ମନ ଚମକେ।

ନିର୍ଧ୍ଯାତୁଂ ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ଵାପି ଯଚ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିର୍ନିମିତ୍ତମିଦଂ କିଂତୁ ନିର୍ଧ୍ଯାଯେତି ଵିଚେଷ୍ଟତେ

ଯଦି ମନ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କାମ କରିବାରେ ଲାଗେନି, ଏହା କିଛି କାରଣ ବିନା; ତଥାପି ଏହି ମନ ଧ୍ୟାନ କରେ ଓ କାମ କରେ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା।

ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାର୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୂଢତାଂ। ଅଥଵା ଯାତି ସଂକୋଚମମୂଢଃ କୋଽପି ମୂଢଵତ୍

ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ନ ହେଲେ, ସେ ନିଜକୁ ସଂକୋଚ କରନ୍ତି; ଅଭ୍ରମିତ ଜଣେ ମୂଢ଼ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି।

ଏକାଗ୍ରତା ନିରୋଧୋ ଵା ମୂଢୈରଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଭୃଶଂ। ଧୀରାଃ କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୁପ୍ତଵତ୍ସ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତାଃ

ଏକାଗ୍ରତା କିମ୍ବା ନିରୋଧ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି; ଧୀର ଲୋକ କିଛି କରିବା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅଛିଥିବା ପରି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଅପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ ଵା ମୂଢୋ ନାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିଂ। ତତ୍ତ୍ଵନିଶ୍ଚଯମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ

ଚେଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଅଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜଣେ କେବଳ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି।