ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ହେଯୋପାଦେଯତା ତାଵତ୍ସଂସାରଵିଟପାଂକୁରଃ। ସ୍ପୃହା ଜୀଵତି ଯାଵଦ୍ ଵୈ ନିର୍ଵିଚାରଦଶାସ୍ପଦମ୍

ନେବା-ଛାଡିବାର ଭାବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ବଞ୍ଚିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଅଙ୍କୁର ଅଛି। ନିର୍ବିଚାର ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ ଏହା ଶେଷ ହୁଏ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଜାଯତେ ରାଗୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତୌ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ ହି। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ବାଲଵଦ୍ ଧୀମାନ୍ ଏଵମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଉପଜେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଶିଶୁ ପରି ନିର୍ବିକାର ରହେ।

ହାତୁମିଚ୍ଛତି ସଂସାରଂ ରାଗୀ ଦୁଃଖଜିହାସଯା। ଵୀତରାଗୋ ହି ନିର୍ଦୁଃଖସ୍ତସ୍ମିନ୍ନପି ନ ଖିଦ୍ଯତି

ଯିଏ ଆସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସଂସାରକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ସଂସାରରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯାଭିମାନୋ ମୋକ୍ଷେଽପି ଦେହେଽପି ମମତା ତଥା। ନ ଚ ଜ୍ଞାନୀ ନ ଵା ଯୋଗୀ କେଵଲଂ ଦୁଃଖଭାଗସୌ

ଯାହାର ମନରେ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଅଭିମାନ ଅଛି, ଦେହକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବ ଅଛି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ।

ହରୋ ଯଦ୍ଯୁପଦେଷ୍ଟା ତେ ହରିଃ କମଲଜୋଽପି ଵା। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦୃତେ

ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ତେନ ଜ୍ଞାନଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯୋଗାଭ୍ଯାସଫଲଂ ତଥା। ତୃପ୍ତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଏକାକୀ ରମତେ ତୁ ଯଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଓ ଯୋଗାଭ୍ୟାସର ଫଳ ପାଇଛି, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସବୁ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ତୃପ୍ତ, ସେ ଏକାକୀ ଆନନ୍ଦରେ ରହେ।

ନ କଦାଚିଜ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ହନ୍ତ ଖିଦ୍ଯତି। ଯତ ଏକେନ ତେନେଦଂ ପୂର୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଲମ୍

ଏହି ସଂସାରରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ କେବେ ଦୁଃଖି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।

ନ ଜାତୁ ଵିଷଯାଃ କେଽପି ସ୍ଵାରାମଂ ହର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯମୀ। ସଲ୍ଲକୀପଲ୍ଲଵପ୍ରୀତମିଵେଭଂ ନିଂବପଲ୍ଲଵାଃ

ଯିଏ ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେଠିକି ଭୋଗବସ୍ତୁ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶଲ୍ଲକୀ ଗଛର କୋପାଇଁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ହାତୀକୁ ନିମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।

ଯସ୍ତୁ ଭୋଗେଷୁ ଭୁକ୍ତେଷୁ ନ ଭଵତ୍ଯଧିଵାସିତା। ଅଭୁକ୍ତେଷୁ ନିରାକାଂକ୍ଷୀ ତଦୃଶୋ ଭଵଦୁର୍ଲଭଃ

ଯିଏ ଭୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ ମନରେ ଲାଗି ନାହିଁ, ଭୋଗ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେପରି ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ବୁଭୁକ୍ଷୁରିହ ସଂସାରେ ମୁମୁକ୍ଷୁରପି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଭୋଗମୋକ୍ଷନିରାକାଂକ୍ଷୀ ଵିରଲୋ ହି ମହାଶଯଃ

ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ଭୋଗକୁ ଚାହେ, କେହି ମୋକ୍ଷକୁ ଚାହେ; କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ମହାନ୍ ମନିଷ୍ୟ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ଜୀଵିତେ ମରଣେ ତଥା। କସ୍ଯାପ୍ଯୁଦାରଚିତ୍ତସ୍ଯ ହେଯୋପାଦେଯତା ନ ହି

ଉଦାର ମନର ଲୋକ ପାଇଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ, ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ସବୁରେ ନେବା-ଛାଡିବାର ଭାବ ନାହିଁ।

ଵାଂଛା ନ ଵିଶ୍ଵଵିଲଯେ ନ ଦ୍ଵେଷସ୍ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିତୌ। ଯଥା ଜୀଵିକଯା ତସ୍ମାଦ୍ ଧନ୍ଯ ଆସ୍ତେ ଯଥା ସୁଖମ୍

ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବିଶ୍ୱର ଶେଷ ହେବାରେ କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ରହିବାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ। ସେ ଯେପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣ ଆପଣେ ଧନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

କୃତାର୍ଥୋଽନେନ ଜ୍ଞାନେନେତ୍ଯେଵଂ ଗଲିତଧୀଃ କୃତୀ। ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ନସ୍ତେ ଯଥା ସୁଖମ୍

ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଦୃଢ଼ ଜନ, ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ କାମ କରି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଆପଣେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

ଶୂନ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୃଥା ଚେଷ୍ଟା ଵିକଲାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ। ନ ସ୍ପୃହା ନ ଵିରକ୍ତିର୍ଵା କ୍ଷୀଣସଂସାରସାଗରେ

ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଶୂନ୍ୟ, କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ନ ଆଶା ରହିଛି, ନ ଅନାସକ୍ତି।

ନ ଜଗର୍ତି ନ ନିଦ୍ରାତି ନୋନ୍ମୀଲତି ନ ମୀଲତି। ଅହୋ ପରଦଶା କ୍ଵାପି ଵର୍ତତେ ମୁକ୍ତଚେତସଃ

ସେ ନ ଜାଗେ, ନ ଶୁଏ, ନ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲେ, ନ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରେ। ହାଁ, କେଉଁଠି ଅଦ୍ଭୁତ ଦଶାରେ ରହନ୍ତି ଏହି ମୁକ୍ତ ମନର ବ୍ୟକ୍ତି।

ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିମଲାଶଯଃ। ସମସ୍ତଵାସନା ମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ରାଜତେ

ସେ ସବୁଠାରେ ନିଜେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର ମନ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସେ ସବୁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି।

ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ ଗୃଣ୍ହନ୍ ଵଦନ୍ ଵ୍ରଜନ୍। ଈହିତାନୀହିତୈର୍ମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତ ଏଵ ମହାଶଯଃ

ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା, ନେବା, କହିବା, ଚାଲିବା—ଏହି ସବୁ କାମ କରି ମଧ୍ୟ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ନଥିବା, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ସତ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ।

ନ ନିନ୍ଦତି ନ ଚ ସ୍ତୌତି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି। ନ ଦଦାତି ନ ଗୃଣ୍ହାତି ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ନୀରସଃ

ସେ କାହାକୁ ନ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ନ ଶଂସା କରନ୍ତି, ନ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ନ ରାଗି ହୁଅନ୍ତି, ନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ନ ନେଇଥାନ୍ତି—ମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠାରେ ନିରସ ରହନ୍ତି।

ସାନୁରାଗାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଂ ଵା ସମୁପସ୍ଥିତଂ। ଅଵିହ୍ଵଲମନାଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ମୁକ୍ତ ଏଵ ମହାଶଯଃ

ସେ ଯଦି ମମତାଭରା ଜନନୀକୁ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ତଥାପି ମନ ଅଚଳ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଥାଏ—ଏହି ମହାନ ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ଏମିତି।

ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ନରେ ନାର୍ଯାଂ ସଂପତ୍ସୁ ଵିପତ୍ସୁ ଚ। ଵିଶେଷୋ ନୈଵ ଧୀରସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିନଃ

ସୁଖ ଦୁଃଖ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ବିପଦ—ଏହି ସବୁଠାରେ ଯେଉଁ ଜଣ ଏକା ଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି, ସେ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।

ନ ହିଂସା ନୈଵ କାରୁଣ୍ଯଂ ନୌଦ୍ଧତ୍ଯଂ ନ ଚ ଦୀନତା। ନାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନୈଵ ଚ କ୍ଷୋଭଃ କ୍ଷୀଣସଂସରଣେ ନରେ

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଭ୍ରମଣ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ନ ହିଂସା ଅଛି, ନ କରୁଣା, ନ ଅଭିମାନ, ନ ଦୁଃଖ, ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ନ ଅସ୍ଥିରତା।

ନ ମୁକ୍ତୋ ଵିଷଯଦ୍ଵେଷ୍ଟା ନ ଵା ଵିଷଯଲୋଲୁପଃ। ଅସଂସକ୍ତମନା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାପ୍ରାପ୍ତମୁପାଶ୍ନୁତେ

ମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ତାହାରେ ଆସକ୍ତ। ସେ ସଦା ଅନାସକ୍ତ ମନରେ ଯାହା ମିଳେ କିମ୍ବା ମିଳେନି, ତାହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ସମାଧାନସମାଧାନହିତାହିତଵିକଲ୍ପନାଃ। ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋ ନ ଜାନାତି କୈଵଲ୍ଯମିଵ ସଂସ୍ଥିତଃ

ସମାଧି କିମ୍ବା ଅସମାଧି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—ଏହି ସବୁ ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ମନରେ ନାହିଁ। ସେ କିଛି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି।

ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରୋ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚିତଃ। ଅନ୍ତର୍ଗଲିତସର୍ଵାଶଃ କୁର୍ଵନ୍ନପି କରୋତି ନ

ନିଜ ଭାବନା ନାହିଁ, ଅହଂକାର ନାହିଁ, 'ମୋର କିଛି ନାହିଁ' ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ରହିଛି, ମନର ସମସ୍ତ ଆଶା ଭିତରେ ଗଳିଯାଇଛି। କିଛି କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି।

ମନଃପ୍ରକାଶସଂମୋହସ୍ଵପ୍ନଜାଡ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ। ଦଶାଂ କାମପି ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ ଗଲିତମାନସଃ

ମନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଭ୍ରମ ଓ ସ୍ୱପ୍ନର ଅଜ୍ଞାନ ଯାହାଠାରୁ ଦୂରେ, ସେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଯସ୍ଯ ବୋଧୋଦଯେ ତାଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ ଭଵତି ଭ୍ରମଃ। ତସ୍ମୈ ସୁଖୈକରୂପାଯ ନମଃ ଶାନ୍ତାଯ ତେଜସେ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏନି, ସେଠାରେ ଭ୍ରମ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି। ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦ, ଶାନ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ୱଭାବର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଅର୍ଜଯିତ୍ଵାଖିଲାନ୍ ଅର୍ଥାନ୍ ଭୋଗାନାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍। ନ ହି ସର୍ଵପରିତ୍ଯାଜମନ୍ତରେଣ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍

ସମସ୍ତ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ ସୁଖ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।

କର୍ତଵ୍ଯଦୁଃଖମାର୍ତଣ୍ଡଜ୍ଵାଲାଦଗ୍ଧାନ୍ତରାତ୍ମନଃ। କୁତଃ ପ୍ରଶମପୀଯୂଷଧାରାସାରମୃତେ ସୁଖମ୍

କର୍ତବ୍ୟର ଦୁଃଖର ତାପରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ଭିତରେ ଜଳିଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ଧାରା ଛାଡ଼ି ସୁଖ କେମିତି ହେବ?

ଭଵୋଽଯଂ ଭାଵନାମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିତ୍ ପରମର୍ଥତଃ। ନାସ୍ତ୍ଯଭାଵଃ ସ୍ଵଭାଵନାଂ ଭାଵାଭାଵଵିଭାଵିନାମ୍

ଏହି ଜୀବନ କେବଳ ଭାବନା ମାତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଭେଦ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଅଭାବ ନାହିଁ।