ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵାସନଃ ସ୍ଫୂର୍ତିମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିଦିଵ ଶାମ୍ଯତି

ଏହି ବିଶ୍ୱ ମାତ୍ର ଭ୍ରମ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କର। ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମାତ୍ର ଜାଗୃତିର ରୂପରେ, କିଛି ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହେଉ।

ଏକ ଏଵ ଭଵାଂଭୋଧାଵାସୀଦସ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯତି। ନ ତେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା କୃତ୍ଯକୃତ୍ଯଃ ସୁଖଂ ଚର

ଏହି ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁବେଳେ ଏକମାତ୍ର ଅଛି। ତୁମ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି, କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା କିଛି ନାହିଁ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ମା ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପାଭ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଂ କ୍ଷୋଭଯ ଚିନ୍ମଯ। ଉପଶାମ୍ଯ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହେ

ଚିନ୍ତା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରନି, ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି। ଶାନ୍ତ ହେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ଆନନ୍ଦର ରୂପରେ ସୁଖରେ ରୁହ।

ତ୍ଯଜୈଵ ଧ୍ଯାନଂ ସର୍ଵତ୍ର ମା କିଂଚିଦ୍ ହୃଦି ଧାରଯ। ଆତ୍ମା ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତ ଏଵାସି କିଂ ଵିମୃଶ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି

ଧ୍ୟାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡିଦିଅ, ହୃଦୟରେ କିଛିଧରି ରଖନିଅ। ତୁମେ ନିଜେ ଆତ୍ମା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତ। ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କ'ଣ ଲାଭ?

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଶୃଣୁ ଵା ତାତ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦ୍ ଋତେ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ପୁଅ, ତୁମେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ବୁଝାଇପାର, କିମ୍ବା ଶୁଣିପାର, କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଭୋଗଂ କର୍ମ ସମାଧିଂ ଵା କୁରୁ ଵିଜ୍ଞ ତଥାପି ତେ। ଚିତ୍ତଂ ନିରସ୍ତସର୍ଵାଶମତ୍ଯର୍ଥଂ ରୋଚଯିଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଭୋଗ କର, କାର୍ଯ୍ୟ କର, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କର—ଯାହା ଚାହଁଅ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ମନ ସମସ୍ତ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

ଆଯାସାତ୍ସକଲୋ ଦୁଃଖୀ ନୈନଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ। ଅନେନୈଵୋପଦେଶେନ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିମ୍

ଚେଷ୍ଟାରୁ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖି, କିଏଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଧନ୍ୟ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଵ୍ଯାପାରେ ଖିଦ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ନିମେଷୋନ୍ମେଷଯୋରପି। ତସ୍ଯାଲସ୍ଯ ଧୁରୀଣସ୍ଯ ସୁଖଂ ନନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍

ଯିଏ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଆଳସ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠି ଖୁସି ସେଉଁଠି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଖରେ ନୁହେଁ।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ ନେତି ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଯଦା ମନଃ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ନିରପେକ୍ଷଂ ତଦା ଭଵେତ୍

ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଯେତେବେଳେ ମନ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୁଏ।

ଵିରକ୍ତୋ ଵିଷଯଦ୍ଵେଷ୍ଟା ରାଗୀ ଵିଷଯଲୋଲୁପଃ। ଗ୍ରହମୋକ୍ଷଵିହୀନସ୍ତୁ ନ ଵିରକ୍ତୋ ନ ରାଗଵାନ୍

ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଯିଏ ଆସକ୍ତ, ସେ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ଲାଗି ହୁଁଅଁ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧରିବା-ଛାଡିବା ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନ ଅସକ୍ତ, ନ ଆସକ୍ତ।

ହେଯୋପାଦେଯତା ତାଵତ୍ସଂସାରଵିଟପାଂକୁରଃ। ସ୍ପୃହା ଜୀଵତି ଯାଵଦ୍ ଵୈ ନିର୍ଵିଚାରଦଶାସ୍ପଦମ୍

ନେବା-ଛାଡିବାର ଭାବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ବଞ୍ଚିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଅଙ୍କୁର ଅଛି। ନିର୍ବିଚାର ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ ଏହା ଶେଷ ହୁଏ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଜାଯତେ ରାଗୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତୌ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ ହି। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ବାଲଵଦ୍ ଧୀମାନ୍ ଏଵମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଉପଜେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଶିଶୁ ପରି ନିର୍ବିକାର ରହେ।

ହାତୁମିଚ୍ଛତି ସଂସାରଂ ରାଗୀ ଦୁଃଖଜିହାସଯା। ଵୀତରାଗୋ ହି ନିର୍ଦୁଃଖସ୍ତସ୍ମିନ୍ନପି ନ ଖିଦ୍ଯତି

ଯିଏ ଆସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସଂସାରକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ସଂସାରରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯାଭିମାନୋ ମୋକ୍ଷେଽପି ଦେହେଽପି ମମତା ତଥା। ନ ଚ ଜ୍ଞାନୀ ନ ଵା ଯୋଗୀ କେଵଲଂ ଦୁଃଖଭାଗସୌ

ଯାହାର ମନରେ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଅଭିମାନ ଅଛି, ଦେହକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବ ଅଛି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ।

ହରୋ ଯଦ୍ଯୁପଦେଷ୍ଟା ତେ ହରିଃ କମଲଜୋଽପି ଵା। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦୃତେ

ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ତେନ ଜ୍ଞାନଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯୋଗାଭ୍ଯାସଫଲଂ ତଥା। ତୃପ୍ତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଏକାକୀ ରମତେ ତୁ ଯଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଓ ଯୋଗାଭ୍ୟାସର ଫଳ ପାଇଛି, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସବୁ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ତୃପ୍ତ, ସେ ଏକାକୀ ଆନନ୍ଦରେ ରହେ।

ନ କଦାଚିଜ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ହନ୍ତ ଖିଦ୍ଯତି। ଯତ ଏକେନ ତେନେଦଂ ପୂର୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଲମ୍

ଏହି ସଂସାରରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ କେବେ ଦୁଃଖି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।

ନ ଜାତୁ ଵିଷଯାଃ କେଽପି ସ୍ଵାରାମଂ ହର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯମୀ। ସଲ୍ଲକୀପଲ୍ଲଵପ୍ରୀତମିଵେଭଂ ନିଂବପଲ୍ଲଵାଃ

ଯିଏ ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେଠିକି ଭୋଗବସ୍ତୁ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶଲ୍ଲକୀ ଗଛର କୋପାଇଁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ହାତୀକୁ ନିମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।

ଯସ୍ତୁ ଭୋଗେଷୁ ଭୁକ୍ତେଷୁ ନ ଭଵତ୍ଯଧିଵାସିତା। ଅଭୁକ୍ତେଷୁ ନିରାକାଂକ୍ଷୀ ତଦୃଶୋ ଭଵଦୁର୍ଲଭଃ

ଯିଏ ଭୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ ମନରେ ଲାଗି ନାହିଁ, ଭୋଗ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେପରି ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ବୁଭୁକ୍ଷୁରିହ ସଂସାରେ ମୁମୁକ୍ଷୁରପି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଭୋଗମୋକ୍ଷନିରାକାଂକ୍ଷୀ ଵିରଲୋ ହି ମହାଶଯଃ

ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ଭୋଗକୁ ଚାହେ, କେହି ମୋକ୍ଷକୁ ଚାହେ; କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ମହାନ୍ ମନିଷ୍ୟ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ଜୀଵିତେ ମରଣେ ତଥା। କସ୍ଯାପ୍ଯୁଦାରଚିତ୍ତସ୍ଯ ହେଯୋପାଦେଯତା ନ ହି

ଉଦାର ମନର ଲୋକ ପାଇଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ, ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ସବୁରେ ନେବା-ଛାଡିବାର ଭାବ ନାହିଁ।

ଵାଂଛା ନ ଵିଶ୍ଵଵିଲଯେ ନ ଦ୍ଵେଷସ୍ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିତୌ। ଯଥା ଜୀଵିକଯା ତସ୍ମାଦ୍ ଧନ୍ଯ ଆସ୍ତେ ଯଥା ସୁଖମ୍

ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବିଶ୍ୱର ଶେଷ ହେବାରେ କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ରହିବାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ। ସେ ଯେପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣ ଆପଣେ ଧନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

କୃତାର୍ଥୋଽନେନ ଜ୍ଞାନେନେତ୍ଯେଵଂ ଗଲିତଧୀଃ କୃତୀ। ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ନସ୍ତେ ଯଥା ସୁଖମ୍

ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଦୃଢ଼ ଜନ, ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ କାମ କରି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଆପଣେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

ଶୂନ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୃଥା ଚେଷ୍ଟା ଵିକଲାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ। ନ ସ୍ପୃହା ନ ଵିରକ୍ତିର୍ଵା କ୍ଷୀଣସଂସାରସାଗରେ

ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଶୂନ୍ୟ, କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ନ ଆଶା ରହିଛି, ନ ଅନାସକ୍ତି।

ନ ଜଗର୍ତି ନ ନିଦ୍ରାତି ନୋନ୍ମୀଲତି ନ ମୀଲତି। ଅହୋ ପରଦଶା କ୍ଵାପି ଵର୍ତତେ ମୁକ୍ତଚେତସଃ

ସେ ନ ଜାଗେ, ନ ଶୁଏ, ନ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲେ, ନ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରେ। ହାଁ, କେଉଁଠି ଅଦ୍ଭୁତ ଦଶାରେ ରହନ୍ତି ଏହି ମୁକ୍ତ ମନର ବ୍ୟକ୍ତି।

ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିମଲାଶଯଃ। ସମସ୍ତଵାସନା ମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ରାଜତେ

ସେ ସବୁଠାରେ ନିଜେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର ମନ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସେ ସବୁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି।

ପଶ୍ଯନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶନ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ ଗୃଣ୍ହନ୍ ଵଦନ୍ ଵ୍ରଜନ୍। ଈହିତାନୀହିତୈର୍ମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତ ଏଵ ମହାଶଯଃ

ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା, ନେବା, କହିବା, ଚାଲିବା—ଏହି ସବୁ କାମ କରି ମଧ୍ୟ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ନଥିବା, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ସତ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ।

ନ ନିନ୍ଦତି ନ ଚ ସ୍ତୌତି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ କୁପ୍ଯତି। ନ ଦଦାତି ନ ଗୃଣ୍ହାତି ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ନୀରସଃ

ସେ କାହାକୁ ନ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ନ ଶଂସା କରନ୍ତି, ନ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ନ ରାଗି ହୁଅନ୍ତି, ନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ନ ନେଇଥାନ୍ତି—ମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠାରେ ନିରସ ରହନ୍ତି।

ସାନୁରାଗାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଂ ଵା ସମୁପସ୍ଥିତଂ। ଅଵିହ୍ଵଲମନାଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ମୁକ୍ତ ଏଵ ମହାଶଯଃ

ସେ ଯଦି ମମତାଭରା ଜନନୀକୁ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ତଥାପି ମନ ଅଚଳ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଥାଏ—ଏହି ମହାନ ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ଏମିତି।