ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଂଗା ଇଵ ସାଗରେ। ତତ୍ତ୍ଵମେଵ ନ ସନ୍ଦେହଶ୍ଚିନ୍ମୂର୍ତେ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉଦ୍ଭାସିତ, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ। ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନ କର, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେ।

ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ତାତ ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ନାତ୍ର ମୋଽହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଭୋଃ। ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପୋ ଭଗଵାନାତ୍ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ

ବାପା, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ—ଏଠି ଭ୍ରମ କରନି। ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।

ଗୁଣୈଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତୋ ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଯାତି ଯାତି ଚ। ଆତ୍ମା ନ ଗଂତା ନାଗଂତା କିମେନମନୁଶୋଚସି

ଦେହ ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇ ଦଢ଼ିଅଛି, ଆସେ ଓ ଯାଏ। ଆତ୍ମା କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ଆସେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ଏହି ଦେହ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛୁ?

ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ପାନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୈଵ ଵା ପୁନଃ। କ୍ଵ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ହାନିସ୍ତଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପିଣଃ

ଦେହ ଯେଉଁଯାଏ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହୁ, କିମ୍ବା ଆଜି ଯାଉ—ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେବାରୁ, କେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ?

ତ୍ଵଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵଵୀଚିଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ଉଦେତୁ ଵାସ୍ତମାଯାତୁ ନ ତେ ଵୃଦ୍ଧିର୍ନ ଵା କ୍ଷତିଃ

ତୁମେ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର, ଏହି ବିଶ୍ୱର ତରଙ୍ଗ ସ୍ୱଭାବତଃ ଉଠେ ଓ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଏହା ଉଠୁ କି ହ୍ରାସ ପାଉ, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନାହିଁ।

ତାତ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପୋଽସି ନ ତେ ଭିନ୍ନମିଦଂ ଜଗତ୍। ଅତଃ କସ୍ଯ କଥଂ କୁତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯକଲ୍ପନା

ବାପା, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ଏହି ଜଗତ ତୁମୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁ। ତେଣୁ କାହା ପାଇଁ, କେମିତି, କେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବ ହେବ?

ଏକସ୍ମିନ୍ନଵ୍ଯଯେ ଶାନ୍ତେ ଚିଦାକାଶେଽମଲେ ତ୍ଵଯି। କୁତୋ ଜନ୍ମ କୁତୋ କର୍ମ କୁତୋଽହଂକାର ଏଵ ଚ

ତୁମେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଆକାଶ; ଏଠି କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଅହଂକାର ଆସିପାରିବ?

ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ତତ୍ରୈକସ୍ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରତିଭାସସେ। କିଂ ପୃଥକ୍ ଭାସତେ ସ୍ଵର୍ଣାତ୍ କଟକାଂଗଦନୂପୁରମ୍

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦେଖୁଛ, ସେଠି ତୁମେ ଏକାକି ଉପସ୍ଥିତ। ସୁନା ଛାଡ଼ି କଙ୍କଣ, ବାହୁବଳୟ କିମ୍ବା ପାୟଲ ଆଲଗା ଭାବେ ତେଜ ଦେଇପାରେ କି?

ଅଯଂ ସୋଽହମଯଂ ନାହଂ ଵିଭାଗମିତି ସଂତ୍ଯଜ। ସର୍ଵମାତ୍ମେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିଃସଙ୍କଲ୍ପଃ ସୁଖୀ ଭଵ

‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହଁ’—ଏହି ଭେଦ ଛାଡ଼। ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଭାବ ଛାଡ଼ି ସୁଖୀ ହେଉ।

ତଵୈଵାଜ୍ଞାନତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵମେକଃ ପରମାର୍ଥତଃ। ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ସଂସାରୀ ନାସଂସାରୀ ଚ କଶ୍ଚନ

ତୁମର ଅଜ୍ଞାନରୁ ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ; ତଥାପି ପ୍ରକୃତରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର। ତୁମୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ କୌଣସି ସଂସାରୀ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ନାହିଁ।

ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵାସନଃ ସ୍ଫୂର୍ତିମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିଦିଵ ଶାମ୍ଯତି

ଏହି ବିଶ୍ୱ ମାତ୍ର ଭ୍ରମ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କର। ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମାତ୍ର ଜାଗୃତିର ରୂପରେ, କିଛି ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହେଉ।

ଏକ ଏଵ ଭଵାଂଭୋଧାଵାସୀଦସ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯତି। ନ ତେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା କୃତ୍ଯକୃତ୍ଯଃ ସୁଖଂ ଚର

ଏହି ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁବେଳେ ଏକମାତ୍ର ଅଛି। ତୁମ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି, କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା କିଛି ନାହିଁ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ମା ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପାଭ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଂ କ୍ଷୋଭଯ ଚିନ୍ମଯ। ଉପଶାମ୍ଯ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହେ

ଚିନ୍ତା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରନି, ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି। ଶାନ୍ତ ହେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ଆନନ୍ଦର ରୂପରେ ସୁଖରେ ରୁହ।

ତ୍ଯଜୈଵ ଧ୍ଯାନଂ ସର୍ଵତ୍ର ମା କିଂଚିଦ୍ ହୃଦି ଧାରଯ। ଆତ୍ମା ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତ ଏଵାସି କିଂ ଵିମୃଶ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି

ଧ୍ୟାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡିଦିଅ, ହୃଦୟରେ କିଛିଧରି ରଖନିଅ। ତୁମେ ନିଜେ ଆତ୍ମା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତ। ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କ'ଣ ଲାଭ?

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଶୃଣୁ ଵା ତାତ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦ୍ ଋତେ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ପୁଅ, ତୁମେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ବୁଝାଇପାର, କିମ୍ବା ଶୁଣିପାର, କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଭୋଗଂ କର୍ମ ସମାଧିଂ ଵା କୁରୁ ଵିଜ୍ଞ ତଥାପି ତେ। ଚିତ୍ତଂ ନିରସ୍ତସର୍ଵାଶମତ୍ଯର୍ଥଂ ରୋଚଯିଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଭୋଗ କର, କାର୍ଯ୍ୟ କର, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କର—ଯାହା ଚାହଁଅ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ମନ ସମସ୍ତ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

ଆଯାସାତ୍ସକଲୋ ଦୁଃଖୀ ନୈନଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ। ଅନେନୈଵୋପଦେଶେନ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିମ୍

ଚେଷ୍ଟାରୁ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖି, କିଏଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଧନ୍ୟ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଵ୍ଯାପାରେ ଖିଦ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ନିମେଷୋନ୍ମେଷଯୋରପି। ତସ୍ଯାଲସ୍ଯ ଧୁରୀଣସ୍ଯ ସୁଖଂ ନନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍

ଯିଏ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଆଳସ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠି ଖୁସି ସେଉଁଠି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଖରେ ନୁହେଁ।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ ନେତି ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଯଦା ମନଃ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ନିରପେକ୍ଷଂ ତଦା ଭଵେତ୍

ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଯେତେବେଳେ ମନ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୁଏ।

ଵିରକ୍ତୋ ଵିଷଯଦ୍ଵେଷ୍ଟା ରାଗୀ ଵିଷଯଲୋଲୁପଃ। ଗ୍ରହମୋକ୍ଷଵିହୀନସ୍ତୁ ନ ଵିରକ୍ତୋ ନ ରାଗଵାନ୍

ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଯିଏ ଆସକ୍ତ, ସେ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ଲାଗି ହୁଁଅଁ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧରିବା-ଛାଡିବା ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନ ଅସକ୍ତ, ନ ଆସକ୍ତ।

ହେଯୋପାଦେଯତା ତାଵତ୍ସଂସାରଵିଟପାଂକୁରଃ। ସ୍ପୃହା ଜୀଵତି ଯାଵଦ୍ ଵୈ ନିର୍ଵିଚାରଦଶାସ୍ପଦମ୍

ନେବା-ଛାଡିବାର ଭାବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ବଞ୍ଚିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଅଙ୍କୁର ଅଛି। ନିର୍ବିଚାର ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ ଏହା ଶେଷ ହୁଏ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଜାଯତେ ରାଗୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତୌ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ ହି। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ବାଲଵଦ୍ ଧୀମାନ୍ ଏଵମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଉପଜେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଶିଶୁ ପରି ନିର୍ବିକାର ରହେ।

ହାତୁମିଚ୍ଛତି ସଂସାରଂ ରାଗୀ ଦୁଃଖଜିହାସଯା। ଵୀତରାଗୋ ହି ନିର୍ଦୁଃଖସ୍ତସ୍ମିନ୍ନପି ନ ଖିଦ୍ଯତି

ଯିଏ ଆସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସଂସାରକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ସଂସାରରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯାଭିମାନୋ ମୋକ୍ଷେଽପି ଦେହେଽପି ମମତା ତଥା। ନ ଚ ଜ୍ଞାନୀ ନ ଵା ଯୋଗୀ କେଵଲଂ ଦୁଃଖଭାଗସୌ

ଯାହାର ମନରେ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଅଭିମାନ ଅଛି, ଦେହକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବ ଅଛି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ।

ହରୋ ଯଦ୍ଯୁପଦେଷ୍ଟା ତେ ହରିଃ କମଲଜୋଽପି ଵା। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦୃତେ

ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ତେନ ଜ୍ଞାନଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯୋଗାଭ୍ଯାସଫଲଂ ତଥା। ତୃପ୍ତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଏକାକୀ ରମତେ ତୁ ଯଃ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଓ ଯୋଗାଭ୍ୟାସର ଫଳ ପାଇଛି, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସବୁ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ତୃପ୍ତ, ସେ ଏକାକୀ ଆନନ୍ଦରେ ରହେ।

ନ କଦାଚିଜ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ହନ୍ତ ଖିଦ୍ଯତି। ଯତ ଏକେନ ତେନେଦଂ ପୂର୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଲମ୍

ଏହି ସଂସାରରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ କେବେ ଦୁଃଖି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।

ନ ଜାତୁ ଵିଷଯାଃ କେଽପି ସ୍ଵାରାମଂ ହର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯମୀ। ସଲ୍ଲକୀପଲ୍ଲଵପ୍ରୀତମିଵେଭଂ ନିଂବପଲ୍ଲଵାଃ

ଯିଏ ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେଠିକି ଭୋଗବସ୍ତୁ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶଲ୍ଲକୀ ଗଛର କୋପାଇଁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ହାତୀକୁ ନିମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।

ଯସ୍ତୁ ଭୋଗେଷୁ ଭୁକ୍ତେଷୁ ନ ଭଵତ୍ଯଧିଵାସିତା। ଅଭୁକ୍ତେଷୁ ନିରାକାଂକ୍ଷୀ ତଦୃଶୋ ଭଵଦୁର୍ଲଭଃ

ଯିଏ ଭୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ ମନରେ ଲାଗି ନାହିଁ, ଭୋଗ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେପରି ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।