ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋ ଯଃ ପ୍ରମାଦାଦ୍ ଭାଵଭାଵନଃ। ନିଦ୍ରିତୋ ବୋଧିତ ଇଵ କ୍ଷୀଣସଂସ୍ମରଣୋ ହି ସଃ

ଜନକ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମନ୍ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୂନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ଭାବ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେ ଜଣେ ସୁତିଥିବା ମଣିଷ ପରି, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

କ୍ଵ ଧନାନି କ୍ଵ ମିତ୍ରାଣି କ୍ଵ ମେ ଵିଷଯଦସ୍ଯଵଃ। କ୍ଵ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଦା ମେ ଗଲିତା ସ୍ପୃହା

ମୋ ପାଖରେ କେଉଁଠି ଧନ, କେଉଁଠି ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ? ଯେତେବେଳେ ମୋର ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର କିଏ, ଜ୍ଞାନ କିଏ?

ଵିଜ୍ଞାତେ ସାକ୍ଷିପୁରୁଷେ ପରମାତ୍ମନି ଚେଶ୍ଵରେ। ନୈରାଶ୍ଯେ ବଂଧମୋକ୍ଷେ ଚ ନ ଚିଂତା ମୁକ୍ତଯେ ମମ

ସାକ୍ଷୀ ସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣି, ଆଶା, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନଥିବାରୁ, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।

ଅଂତର୍ଵିକଲ୍ପଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ବହିଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ। ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ଯେଵ ଦଶାସ୍ତାସ୍ତାସ୍ତାଦୃଶା ଏଵ ଜାନତେ

ଯାହାର ଭିତରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ ଏବଂ ବାହାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରେ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଲୋକେ ମାତ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଯଥାତଥୋପଦେଶେନ କୃତାର୍ଥଃ ସତ୍ତ୍ଵବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଆଜୀଵମପି ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପରସ୍ତତ୍ର ଵିମୁହ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ସାରା ଜୀବନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଭ୍ରମିତ ରହିଯାଏ।

ମୋକ୍ଷୋ ଵିଷଯଵୈରସ୍ଯଂ ବନ୍ଧୋ ଵୈଷଯିକୋ ରସଃ। ଏତାଵଦେଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ

ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନତା; ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏହି ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି। ଏହି ଅଟୁଟ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝ; ଏବେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି କର।

ଵାଗ୍ମିପ୍ରାଜ୍ଞାନମହୋଦ୍ଯୋଗଂ ଜନଂ ମୂକଜଡାଲସଂ। କରୋତି ତତ୍ତ୍ଵବୋଧୋଽଯମତସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ବୁଭୁକ୍ଷଭିଃ

ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୌନ, ଜଡ଼ ଓ ଅକ୍ରିୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ନ ତ୍ଵଂ ଦେହୋ ନ ତେ ଦେହୋ ଭୋକ୍ତା କର୍ତା ନ ଵା ଭଵାନ୍। ଚିଦ୍ରୂପୋଽସି ସଦା ସାକ୍ଷୀ ନିରପେକ୍ଷଃ ସୁଖଂ ଚର

ତୁମେ ଦେହ ନୁହଁ, ଏହି ଦେହ ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମେ ଚେତନାର ରୂପ, ସଦା ସାକ୍ଷୀ, ନିରଲେପ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ମନୋଧର୍ମୌ ନ ମନସ୍ତେ କଦାଚନ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽସି ବୋଧାତ୍ମା ନିର୍ଵିକାରଃ ସୁଖଂ ଚର

ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ମନର ଗୁଣ; ମନ କେବେ ତୁମର ନୁହଁ। ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି। ଵିଜ୍ଞାଯ ନିରହଂକାରୋ ନିର୍ମମସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଖୀ ଭଵ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ନିଜକୁ ଓ ନିଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଅହଂକାର ଓ ମମତା ଛାଡ଼ି, ସୁଖୀ ହେଉ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଂଗା ଇଵ ସାଗରେ। ତତ୍ତ୍ଵମେଵ ନ ସନ୍ଦେହଶ୍ଚିନ୍ମୂର୍ତେ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉଦ୍ଭାସିତ, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ। ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନ କର, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେ।

ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ତାତ ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ନାତ୍ର ମୋଽହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଭୋଃ। ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପୋ ଭଗଵାନାତ୍ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ

ବାପା, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ—ଏଠି ଭ୍ରମ କରନି। ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।

ଗୁଣୈଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତୋ ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଯାତି ଯାତି ଚ। ଆତ୍ମା ନ ଗଂତା ନାଗଂତା କିମେନମନୁଶୋଚସି

ଦେହ ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇ ଦଢ଼ିଅଛି, ଆସେ ଓ ଯାଏ। ଆତ୍ମା କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ଆସେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ଏହି ଦେହ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛୁ?

ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ପାନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୈଵ ଵା ପୁନଃ। କ୍ଵ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ହାନିସ୍ତଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପିଣଃ

ଦେହ ଯେଉଁଯାଏ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହୁ, କିମ୍ବା ଆଜି ଯାଉ—ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେବାରୁ, କେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ?

ତ୍ଵଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵଵୀଚିଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ଉଦେତୁ ଵାସ୍ତମାଯାତୁ ନ ତେ ଵୃଦ୍ଧିର୍ନ ଵା କ୍ଷତିଃ

ତୁମେ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର, ଏହି ବିଶ୍ୱର ତରଙ୍ଗ ସ୍ୱଭାବତଃ ଉଠେ ଓ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଏହା ଉଠୁ କି ହ୍ରାସ ପାଉ, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନାହିଁ।

ତାତ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପୋଽସି ନ ତେ ଭିନ୍ନମିଦଂ ଜଗତ୍। ଅତଃ କସ୍ଯ କଥଂ କୁତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯକଲ୍ପନା

ବାପା, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ଏହି ଜଗତ ତୁମୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁ। ତେଣୁ କାହା ପାଇଁ, କେମିତି, କେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବ ହେବ?

ଏକସ୍ମିନ୍ନଵ୍ଯଯେ ଶାନ୍ତେ ଚିଦାକାଶେଽମଲେ ତ୍ଵଯି। କୁତୋ ଜନ୍ମ କୁତୋ କର୍ମ କୁତୋଽହଂକାର ଏଵ ଚ

ତୁମେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଆକାଶ; ଏଠି କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଅହଂକାର ଆସିପାରିବ?

ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ତତ୍ରୈକସ୍ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରତିଭାସସେ। କିଂ ପୃଥକ୍ ଭାସତେ ସ୍ଵର୍ଣାତ୍ କଟକାଂଗଦନୂପୁରମ୍

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦେଖୁଛ, ସେଠି ତୁମେ ଏକାକି ଉପସ୍ଥିତ। ସୁନା ଛାଡ଼ି କଙ୍କଣ, ବାହୁବଳୟ କିମ୍ବା ପାୟଲ ଆଲଗା ଭାବେ ତେଜ ଦେଇପାରେ କି?

ଅଯଂ ସୋଽହମଯଂ ନାହଂ ଵିଭାଗମିତି ସଂତ୍ଯଜ। ସର୍ଵମାତ୍ମେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିଃସଙ୍କଲ୍ପଃ ସୁଖୀ ଭଵ

‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହଁ’—ଏହି ଭେଦ ଛାଡ଼। ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଭାବ ଛାଡ଼ି ସୁଖୀ ହେଉ।

ତଵୈଵାଜ୍ଞାନତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵମେକଃ ପରମାର୍ଥତଃ। ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ସଂସାରୀ ନାସଂସାରୀ ଚ କଶ୍ଚନ

ତୁମର ଅଜ୍ଞାନରୁ ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ; ତଥାପି ପ୍ରକୃତରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର। ତୁମୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ କୌଣସି ସଂସାରୀ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ନାହିଁ।

ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵାସନଃ ସ୍ଫୂର୍ତିମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିଦିଵ ଶାମ୍ଯତି

ଏହି ବିଶ୍ୱ ମାତ୍ର ଭ୍ରମ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କର। ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମାତ୍ର ଜାଗୃତିର ରୂପରେ, କିଛି ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହେଉ।

ଏକ ଏଵ ଭଵାଂଭୋଧାଵାସୀଦସ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯତି। ନ ତେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା କୃତ୍ଯକୃତ୍ଯଃ ସୁଖଂ ଚର

ଏହି ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁବେଳେ ଏକମାତ୍ର ଅଛି। ତୁମ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି, କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା କିଛି ନାହିଁ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ମା ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପାଭ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଂ କ୍ଷୋଭଯ ଚିନ୍ମଯ। ଉପଶାମ୍ଯ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହେ

ଚିନ୍ତା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରନି, ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି। ଶାନ୍ତ ହେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ଆନନ୍ଦର ରୂପରେ ସୁଖରେ ରୁହ।

ତ୍ଯଜୈଵ ଧ୍ଯାନଂ ସର୍ଵତ୍ର ମା କିଂଚିଦ୍ ହୃଦି ଧାରଯ। ଆତ୍ମା ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତ ଏଵାସି କିଂ ଵିମୃଶ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି

ଧ୍ୟାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡିଦିଅ, ହୃଦୟରେ କିଛିଧରି ରଖନିଅ। ତୁମେ ନିଜେ ଆତ୍ମା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତ। ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କ'ଣ ଲାଭ?

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଶୃଣୁ ଵା ତାତ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ। ତଥାପି ନ ତଵ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିସ୍ମରଣାଦ୍ ଋତେ

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ପୁଅ, ତୁମେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ବୁଝାଇପାର, କିମ୍ବା ଶୁଣିପାର, କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯିବା ଛାଡି ତୁମର ନିଜର ଶାନ୍ତି କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଭୋଗଂ କର୍ମ ସମାଧିଂ ଵା କୁରୁ ଵିଜ୍ଞ ତଥାପି ତେ। ଚିତ୍ତଂ ନିରସ୍ତସର୍ଵାଶମତ୍ଯର୍ଥଂ ରୋଚଯିଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଭୋଗ କର, କାର୍ଯ୍ୟ କର, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କର—ଯାହା ଚାହଁଅ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ମନ ସମସ୍ତ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

ଆଯାସାତ୍ସକଲୋ ଦୁଃଖୀ ନୈନଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ। ଅନେନୈଵୋପଦେଶେନ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିର୍ଵୃତିମ୍

ଚେଷ୍ଟାରୁ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖି, କିଏଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଧନ୍ୟ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଵ୍ଯାପାରେ ଖିଦ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ନିମେଷୋନ୍ମେଷଯୋରପି। ତସ୍ଯାଲସ୍ଯ ଧୁରୀଣସ୍ଯ ସୁଖଂ ନନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍

ଯିଏ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଆଳସ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠି ଖୁସି ସେଉଁଠି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଖରେ ନୁହେଁ।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ ନେତି ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଯଦା ମନଃ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ନିରପେକ୍ଷଂ ତଦା ଭଵେତ୍

ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଯେତେବେଳେ ମନ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୁଏ।