ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଥୈଵୋପରମସ୍ତଥା। ବୁଧ୍ଵା ସମ୍ଯଗିଦଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଜ୍ଞାନରୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବନ୍ଦ ହୁଏ ଯେପରି, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଅଚିଂତ୍ଯଂ ଚିଂତ୍ଯମାନୋଽପି ଚିନ୍ତାରୂପଂ ଭଜତ୍ଯସୌ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚିନ୍ତାର ରୂପ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ସେଭଳି ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଏଵମେଵ କୃତଂ ଯେନ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ। ଏଵମେଵ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ

ଏଭଳି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଫଳ ହୁଏ; ଏଭଳି ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଫଳ ହୁଏ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ଅକିଂଚନଭଵଂ ସ୍ଵାସ୍ଥଂ କୌପୀନତ୍ଵେଽପି ଦୁର୍ଲଭଂ। ତ୍ଯାଗାଦାନେ ଵିହାଯାସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଜନକ କହିଲେ: କିଛି ନଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ଦୁର୍ଲଭ, ଯଦିଓ କେବଳ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଛି। ଗ୍ରହଣ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କୁତ୍ରାପି ଖେଦଃ କାଯସ୍ଯ ଜିହ୍ଵା କୁତ୍ରାପି ଖେଦ୍ଯତେ। ମନଃ କୁତ୍ରାପି ତତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷାର୍ଥେ ସ୍ଥିତଃ ସୁଖମ୍

କେଉଁଠି ଶରୀର ଥକିଯାଏ, କେଉଁଠି ଜିଭ ଥକିଯାଏ, ମନ ଅନ୍ୟଠି ଥକିଯାଏ; ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସ୍ୱରୂପରେ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୃତଂ କିମପି ନୈଵ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତତ୍ କୃତ୍ଵାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସତ୍ୟରେ କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ଯେତେବେଳେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କରି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କର୍ମନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯନିର୍ବନ୍ଧଭାଵା ଦେହସ୍ଥଯୋଗିନଃ। ସଂଯୋଗାଯୋଗଵିରହାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ; ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ଅର୍ଥାନର୍ଥୌ ନ ମେ ସ୍ଥିତ୍ଯା ଗତ୍ଯା ନ ଶଯନେନ ଵା। ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ୍ଵପନ୍ ତସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ମୋର ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅଛି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ସ୍ଵପତୋ ନାସ୍ତି ମେ ହାନିଃ ସିଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ନଵତୋ ନ ଵା। ନାଶୋଲ୍ଲାସୌ ଵିହାଯାସ୍ମଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସୁତିବାବେଳେ ମୋର କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ; ନାଶ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ସୁଖାଦିରୂପା ନିଯମଂ ଭାଵେଷ୍ଵାଲୋକ୍ଯ ଭୂରିଶଃ। ଶୁଭାଶୁଭେ ଵିହାଯାସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବମାନେ କେବଳ ମନରେ ବୋଲି ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋ ଯଃ ପ୍ରମାଦାଦ୍ ଭାଵଭାଵନଃ। ନିଦ୍ରିତୋ ବୋଧିତ ଇଵ କ୍ଷୀଣସଂସ୍ମରଣୋ ହି ସଃ

ଜନକ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମନ୍ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୂନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ଭାବ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେ ଜଣେ ସୁତିଥିବା ମଣିଷ ପରି, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

କ୍ଵ ଧନାନି କ୍ଵ ମିତ୍ରାଣି କ୍ଵ ମେ ଵିଷଯଦସ୍ଯଵଃ। କ୍ଵ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଦା ମେ ଗଲିତା ସ୍ପୃହା

ମୋ ପାଖରେ କେଉଁଠି ଧନ, କେଉଁଠି ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ? ଯେତେବେଳେ ମୋର ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର କିଏ, ଜ୍ଞାନ କିଏ?

ଵିଜ୍ଞାତେ ସାକ୍ଷିପୁରୁଷେ ପରମାତ୍ମନି ଚେଶ୍ଵରେ। ନୈରାଶ୍ଯେ ବଂଧମୋକ୍ଷେ ଚ ନ ଚିଂତା ମୁକ୍ତଯେ ମମ

ସାକ୍ଷୀ ସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣି, ଆଶା, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନଥିବାରୁ, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।

ଅଂତର୍ଵିକଲ୍ପଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ବହିଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ। ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ଯେଵ ଦଶାସ୍ତାସ୍ତାସ୍ତାଦୃଶା ଏଵ ଜାନତେ

ଯାହାର ଭିତରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ ଏବଂ ବାହାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରେ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଲୋକେ ମାତ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଯଥାତଥୋପଦେଶେନ କୃତାର୍ଥଃ ସତ୍ତ୍ଵବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଆଜୀଵମପି ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପରସ୍ତତ୍ର ଵିମୁହ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ସାରା ଜୀବନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଭ୍ରମିତ ରହିଯାଏ।

ମୋକ୍ଷୋ ଵିଷଯଵୈରସ୍ଯଂ ବନ୍ଧୋ ଵୈଷଯିକୋ ରସଃ। ଏତାଵଦେଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ

ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନତା; ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏହି ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି। ଏହି ଅଟୁଟ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝ; ଏବେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି କର।

ଵାଗ୍ମିପ୍ରାଜ୍ଞାନମହୋଦ୍ଯୋଗଂ ଜନଂ ମୂକଜଡାଲସଂ। କରୋତି ତତ୍ତ୍ଵବୋଧୋଽଯମତସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ବୁଭୁକ୍ଷଭିଃ

ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୌନ, ଜଡ଼ ଓ ଅକ୍ରିୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ନ ତ୍ଵଂ ଦେହୋ ନ ତେ ଦେହୋ ଭୋକ୍ତା କର୍ତା ନ ଵା ଭଵାନ୍। ଚିଦ୍ରୂପୋଽସି ସଦା ସାକ୍ଷୀ ନିରପେକ୍ଷଃ ସୁଖଂ ଚର

ତୁମେ ଦେହ ନୁହଁ, ଏହି ଦେହ ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମେ ଚେତନାର ରୂପ, ସଦା ସାକ୍ଷୀ, ନିରଲେପ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ମନୋଧର୍ମୌ ନ ମନସ୍ତେ କଦାଚନ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽସି ବୋଧାତ୍ମା ନିର୍ଵିକାରଃ ସୁଖଂ ଚର

ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ମନର ଗୁଣ; ମନ କେବେ ତୁମର ନୁହଁ। ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି। ଵିଜ୍ଞାଯ ନିରହଂକାରୋ ନିର୍ମମସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଖୀ ଭଵ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ନିଜକୁ ଓ ନିଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଅହଂକାର ଓ ମମତା ଛାଡ଼ି, ସୁଖୀ ହେଉ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଫୁରତି ଯତ୍ରେଦଂ ତରଂଗା ଇଵ ସାଗରେ। ତତ୍ତ୍ଵମେଵ ନ ସନ୍ଦେହଶ୍ଚିନ୍ମୂର୍ତେ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉଦ୍ଭାସିତ, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ। ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନ କର, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେ।

ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ତାତ ଶ୍ରଦ୍ଧସ୍ଵ ନାତ୍ର ମୋଽହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଭୋଃ। ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପୋ ଭଗଵାନାତ୍ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ

ବାପା, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ଆଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ—ଏଠି ଭ୍ରମ କରନି। ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।

ଗୁଣୈଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତୋ ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଯାତି ଯାତି ଚ। ଆତ୍ମା ନ ଗଂତା ନାଗଂତା କିମେନମନୁଶୋଚସି

ଦେହ ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇ ଦଢ଼ିଅଛି, ଆସେ ଓ ଯାଏ। ଆତ୍ମା କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ଆସେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ଏହି ଦେହ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛୁ?

ଦେହସ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ପାନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୈଵ ଵା ପୁନଃ। କ୍ଵ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଵ ଚ ଵା ହାନିସ୍ତଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପିଣଃ

ଦେହ ଯେଉଁଯାଏ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହୁ, କିମ୍ବା ଆଜି ଯାଉ—ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେବାରୁ, କେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ?

ତ୍ଵଯ୍ଯନଂତମହାଂଭୋଧୌ ଵିଶ୍ଵଵୀଚିଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ଉଦେତୁ ଵାସ୍ତମାଯାତୁ ନ ତେ ଵୃଦ୍ଧିର୍ନ ଵା କ୍ଷତିଃ

ତୁମେ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର, ଏହି ବିଶ୍ୱର ତରଙ୍ଗ ସ୍ୱଭାବତଃ ଉଠେ ଓ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଏହା ଉଠୁ କି ହ୍ରାସ ପାଉ, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନାହିଁ।

ତାତ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପୋଽସି ନ ତେ ଭିନ୍ନମିଦଂ ଜଗତ୍। ଅତଃ କସ୍ଯ କଥଂ କୁତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯକଲ୍ପନା

ବାପା, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ଏହି ଜଗତ ତୁମୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁ। ତେଣୁ କାହା ପାଇଁ, କେମିତି, କେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବ ହେବ?

ଏକସ୍ମିନ୍ନଵ୍ଯଯେ ଶାନ୍ତେ ଚିଦାକାଶେଽମଲେ ତ୍ଵଯି। କୁତୋ ଜନ୍ମ କୁତୋ କର୍ମ କୁତୋଽହଂକାର ଏଵ ଚ

ତୁମେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଆକାଶ; ଏଠି କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଅହଂକାର ଆସିପାରିବ?

ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ତତ୍ରୈକସ୍ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରତିଭାସସେ। କିଂ ପୃଥକ୍ ଭାସତେ ସ୍ଵର୍ଣାତ୍ କଟକାଂଗଦନୂପୁରମ୍

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦେଖୁଛ, ସେଠି ତୁମେ ଏକାକି ଉପସ୍ଥିତ। ସୁନା ଛାଡ଼ି କଙ୍କଣ, ବାହୁବଳୟ କିମ୍ବା ପାୟଲ ଆଲଗା ଭାବେ ତେଜ ଦେଇପାରେ କି?

ଅଯଂ ସୋଽହମଯଂ ନାହଂ ଵିଭାଗମିତି ସଂତ୍ଯଜ। ସର୍ଵମାତ୍ମେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିଃସଙ୍କଲ୍ପଃ ସୁଖୀ ଭଵ

‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହଁ’—ଏହି ଭେଦ ଛାଡ଼। ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଭାବ ଛାଡ଼ି ସୁଖୀ ହେଉ।