ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ସୁଖଦୁଃଖେ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂ ଦୈଵାଦେଵେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ସାଧ୍ଯାଦର୍ଶୀ ନିରାଯାସଃ କୁର୍ଵନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯତେ

ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଭାଗ୍ୟରେ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖେ, ଅସହଜ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି, କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।

ଚିନ୍ତଯା ଜାଯତେ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯଥେହେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ତଯା ହୀନଃ ସୁଖୀ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ଗଲିତସ୍ପୃହଃ

ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଚିନ୍ତା ରହିତ, ସେ ସବୁଠାରେ ଖୁସି, ଶାନ୍ତ ଓ ଆଶା ହୀନ।

ନାହଂ ଦେହୋ ନ ମେ ଦେହୋ ବୋଧୋଽହମିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। କୈଵଲ୍ଯଂ ଇଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ସ୍ମରତ୍ଯକୃତଂ କୃତମ୍

ମୁଁ ଶରୀର ନୁହେଁ, ଶରୀର ମୋର ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ସମାନ ଏକାକୀତ୍ୱ ପାଇଁ, କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ନ କରାଯାଇଥିବା କଥା ମନେ ରଖେନାହିଁ।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତଂ ଅହମେଵେତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତାପ୍ରାପ୍ତଵିନିର୍ଵୃତଃ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗହୁଆଁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର' ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରାପ୍ତି-ଅପ୍ରାପ୍ତି ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅଟୁଟ ରହେ।

ନାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚଯୀ। ନିର୍ଵାସନଃ ସ୍ଫୂର୍ତିମାତ୍ରୋ ନ କିଂଚିଦିଵ ଶାମ୍ଯତି

'ଏହି ସଂସାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ଆଶା ରହିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର, ସେ କିଛି ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ କାଯକୃତ୍ଯାସହଃ ପୂର୍ଵଂ ତତୋ ଵାଗ୍ଵିସ୍ତରାସହଃ। ଅଥ ଚିନ୍ତାସହସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଜନକ କହିଲେ — ପ୍ରଥମେ ଶରୀରର କାମ କରିପାରୁନଥିଲି; ପରେ କଥା ଦେଇ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରୁନଥିଲି; ତାପରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରୁନଥିଲି — ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।

ପ୍ରୀତ୍ଯଭାଵେନ ଶବ୍ଦାଦେରଦୃଶ୍ଯତ୍ଵେନ ଚାତ୍ମନଃ। ଵିକ୍ଷେପୈକାଗ୍ରହୃଦଯ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ନଥିବାରୁ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ମୋର ମନ ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଏକାଗ୍ର ଅଛି — ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।

ସମାଧ୍ଯାସାଦିଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଵ୍ଯଵହାରଃ ସମାଧଯେ। ଏଵଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ନିଯମଂ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ସମାଧି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାଧିରୁ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ବୋଲି ଦେଖି, ଏହି ନିୟମକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ହେଯୋପାଦେଯଵିରହାଦ୍ ଏଵଂ ହର୍ଷଵିଷାଦଯୋଃ। ଅଭାଵାଦଦ୍ଯ ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କିଛି ନଥିବାରୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନି ବୋଲି ବୁଝି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଆଶ୍ରମାନାଶ୍ରମଂ ଧ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ତସ୍ଵୀକୃତଵର୍ଜନଂ। ଵିକଲ୍ପଂ ମମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯୈତୈରେଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଆଶ୍ରମ, ଅନାଶ୍ରମ, ଧ୍ୟାନ, ମନର ଭାବଗତ ଗ୍ରହଣ — ଏସବୁ କେବଳ ଧାରଣା ମାତ୍ର ବୋଲି ଦେଖି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଥୈଵୋପରମସ୍ତଥା। ବୁଧ୍ଵା ସମ୍ଯଗିଦଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଜ୍ଞାନରୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବନ୍ଦ ହୁଏ ଯେପରି, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଅଚିଂତ୍ଯଂ ଚିଂତ୍ଯମାନୋଽପି ଚିନ୍ତାରୂପଂ ଭଜତ୍ଯସୌ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵମେଵାହମାସ୍ଥିତଃ

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚିନ୍ତାର ରୂପ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ସେଭଳି ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।

ଏଵମେଵ କୃତଂ ଯେନ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ। ଏଵମେଵ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଦସୌ

ଏଭଳି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଫଳ ହୁଏ; ଏଭଳି ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଫଳ ହୁଏ।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ଅକିଂଚନଭଵଂ ସ୍ଵାସ୍ଥଂ କୌପୀନତ୍ଵେଽପି ଦୁର୍ଲଭଂ। ତ୍ଯାଗାଦାନେ ଵିହାଯାସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଜନକ କହିଲେ: କିଛି ନଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ଦୁର୍ଲଭ, ଯଦିଓ କେବଳ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଛି। ଗ୍ରହଣ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କୁତ୍ରାପି ଖେଦଃ କାଯସ୍ଯ ଜିହ୍ଵା କୁତ୍ରାପି ଖେଦ୍ଯତେ। ମନଃ କୁତ୍ରାପି ତତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷାର୍ଥେ ସ୍ଥିତଃ ସୁଖମ୍

କେଉଁଠି ଶରୀର ଥକିଯାଏ, କେଉଁଠି ଜିଭ ଥକିଯାଏ, ମନ ଅନ୍ୟଠି ଥକିଯାଏ; ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସ୍ୱରୂପରେ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୃତଂ କିମପି ନୈଵ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଯଦା ଯତ୍କର୍ତୁମାଯାତି ତତ୍ କୃତ୍ଵାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସତ୍ୟରେ କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ଯେତେବେଳେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କରି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

କର୍ମନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯନିର୍ବନ୍ଧଭାଵା ଦେହସ୍ଥଯୋଗିନଃ। ସଂଯୋଗାଯୋଗଵିରହାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ; ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ଅର୍ଥାନର୍ଥୌ ନ ମେ ସ୍ଥିତ୍ଯା ଗତ୍ଯା ନ ଶଯନେନ ଵା। ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ୍ଵପନ୍ ତସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ମୋର ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅଛି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ସ୍ଵପତୋ ନାସ୍ତି ମେ ହାନିଃ ସିଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ନଵତୋ ନ ଵା। ନାଶୋଲ୍ଲାସୌ ଵିହାଯାସ୍ମଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସୁତିବାବେଳେ ମୋର କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ; ନାଶ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ସୁଖାଦିରୂପା ନିଯମଂ ଭାଵେଷ୍ଵାଲୋକ୍ଯ ଭୂରିଶଃ। ଶୁଭାଶୁଭେ ଵିହାଯାସ୍ମାଦହମାସେ ଯଥାସୁଖମ୍

ସୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବମାନେ କେବଳ ମନରେ ବୋଲି ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋ ଯଃ ପ୍ରମାଦାଦ୍ ଭାଵଭାଵନଃ। ନିଦ୍ରିତୋ ବୋଧିତ ଇଵ କ୍ଷୀଣସଂସ୍ମରଣୋ ହି ସଃ

ଜନକ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମନ୍ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୂନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ଭାବ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେ ଜଣେ ସୁତିଥିବା ମଣିଷ ପରି, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

କ୍ଵ ଧନାନି କ୍ଵ ମିତ୍ରାଣି କ୍ଵ ମେ ଵିଷଯଦସ୍ଯଵଃ। କ୍ଵ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଦା ମେ ଗଲିତା ସ୍ପୃହା

ମୋ ପାଖରେ କେଉଁଠି ଧନ, କେଉଁଠି ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ? ଯେତେବେଳେ ମୋର ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର କିଏ, ଜ୍ଞାନ କିଏ?

ଵିଜ୍ଞାତେ ସାକ୍ଷିପୁରୁଷେ ପରମାତ୍ମନି ଚେଶ୍ଵରେ। ନୈରାଶ୍ଯେ ବଂଧମୋକ୍ଷେ ଚ ନ ଚିଂତା ମୁକ୍ତଯେ ମମ

ସାକ୍ଷୀ ସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣି, ଆଶା, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନଥିବାରୁ, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।

ଅଂତର୍ଵିକଲ୍ପଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ବହିଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ। ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ଯେଵ ଦଶାସ୍ତାସ୍ତାସ୍ତାଦୃଶା ଏଵ ଜାନତେ

ଯାହାର ଭିତରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ ଏବଂ ବାହାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରେ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଲୋକେ ମାତ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ॥ ଯଥାତଥୋପଦେଶେନ କୃତାର୍ଥଃ ସତ୍ତ୍ଵବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଆଜୀଵମପି ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପରସ୍ତତ୍ର ଵିମୁହ୍ଯତି

ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ସାରା ଜୀବନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଭ୍ରମିତ ରହିଯାଏ।

ମୋକ୍ଷୋ ଵିଷଯଵୈରସ୍ଯଂ ବନ୍ଧୋ ଵୈଷଯିକୋ ରସଃ। ଏତାଵଦେଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ

ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନତା; ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏହି ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି। ଏହି ଅଟୁଟ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝ; ଏବେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି କର।

ଵାଗ୍ମିପ୍ରାଜ୍ଞାନମହୋଦ୍ଯୋଗଂ ଜନଂ ମୂକଜଡାଲସଂ। କରୋତି ତତ୍ତ୍ଵବୋଧୋଽଯମତସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ବୁଭୁକ୍ଷଭିଃ

ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୌନ, ଜଡ଼ ଓ ଅକ୍ରିୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ନ ତ୍ଵଂ ଦେହୋ ନ ତେ ଦେହୋ ଭୋକ୍ତା କର୍ତା ନ ଵା ଭଵାନ୍। ଚିଦ୍ରୂପୋଽସି ସଦା ସାକ୍ଷୀ ନିରପେକ୍ଷଃ ସୁଖଂ ଚର

ତୁମେ ଦେହ ନୁହଁ, ଏହି ଦେହ ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମେ ଚେତନାର ରୂପ, ସଦା ସାକ୍ଷୀ, ନିରଲେପ—ସୁଖରେ ଚଳ।

ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ମନୋଧର୍ମୌ ନ ମନସ୍ତେ କଦାଚନ। ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽସି ବୋଧାତ୍ମା ନିର୍ଵିକାରଃ ସୁଖଂ ଚର

ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ମନର ଗୁଣ; ମନ କେବେ ତୁମର ନୁହଁ। ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ—ସୁଖରେ ଚଳ।