ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା

ଆତ୍ମା ସାକ୍ଷୀ ଵିଭୁଃ ପୂର୍ଣ ଏକୋ ମୁକ୍ତଶ୍ଚିଦକ୍ରିଯଃ। ଅସଂଗୋ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ଭ୍ରମାତ୍ସଂସାରଵାନିଵ

ଆତ୍ମା ସାକ୍ଷୀ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ, ମୁକ୍ତ, ଜ୍ଞାନମୟ, କିଛି କରୁନାହିଁ, ଅଲଗା, ଆଶାହୀନ ଓ ଶାନ୍ତ। ଭ୍ରମରେ ସେ ସଂସାରରେ ଅଛି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

କୂଟସ୍ଥଂ ବୋଧମଦ୍ଵୈତମାତ୍ମାନଂ ପରିଭାଵଯ। ଆଭାସୋଽହଂ ଭ୍ରମଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାଵଂ ବାହ୍ଯମଥାନ୍ତରମ୍

ନିଜକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର। ‘ମୁଁ ଆଭାସ’—ଏହି ଭ୍ରମ ଛାଡି, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କର।

ଦେହାଭିମାନପାଶେନ ଚିରଂ ବଦ୍ଧୋଽସି ପୁତ୍ରକ। ବୋଧୋଽହଂ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ତଃନିକୃତ୍ଯ ସୁଖୀ ଭଵ

ଦେହ ଭାବନାର ଦୃଢ଼ ପାଶରେ ତୁମେ ବହୁଦିନ ଧରି ବନ୍ଧା ହେଇଛ, ପୁଅ। ‘ମୁଁ ଜ୍ଞାନ’—ଏହି ଜ୍ଞାନର ତଳୱାରରେ ସେଠାକୁ କାଟିଦେ ଓ ସୁଖୀ ହେ।

ନିଃସଂଗୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋଽସି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶୋ ନିରଂଜନଃ। ଅଯମେଵ ହି ତେ ବନ୍ଧଃ ସମାଧିମନୁତିଷ୍ଠତି

ତୁମେ ଅଲଗା, କିଛି କରୁନାହିଁ, ନିଜେ ଆଲୋକମୟ ଓ ନିର୍ମଳ। ଏହି ତୁମର ବନ୍ଧନ—ସମାଧିରେ ଲାଗି ରହ।

ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ପ୍ରୋତଂ ଯଥାର୍ଥତଃ। ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧସ୍ଵରୂପସ୍ତ୍ଵଂ ମା ଗମଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଚିତ୍ତତାମ୍

ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ବ୍ୟାପିଛ। ସତ୍ୟରେ ଏହା ସବୁ ତୁମରେ ଗଠିତ। ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତ ଜ୍ଞାନ—କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ନି।

ନିରପେକ୍ଷୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ନିର୍ଭରଃ ଶୀତଲାଶଯଃ। ଅଗାଧବୁଦ୍ଧିରକ୍ଷୁବ୍ଧୋ ଭଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରଵାସନଃ

ନିର୍ଲିପ୍ତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୀତଳ ମନ, ଅପାର ବୁଦ୍ଧି, ଅଚଳ ଓ କେବଳ ଚେତନାରେ ଲଗା ରୁହ।

ସାକାରମନୃତଂ ଵିଦ୍ଧି ନିରାକାରଂ ତୁ ନିଶ୍ଚଲଂ। ଏତତ୍ତତ୍ତ୍ଵୋପଦେଶେନ ନ ପୁନର୍ଭଵସଂଭଵଃ

ଯାହାର ଆକାର ଅଛି, ତାହାକୁ ଅସତ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣ; ଯାହା ଆକାରହୀନ, ସେଠାକୁ ଅଚଳ ଭାବେ ଜାଣ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

ଯଥୈଵାଦର୍ଶମଧ୍ଯସ୍ଥେ ରୂପେଽନ୍ତଃ ପରିତସ୍ତୁ ସଃ। ତଥୈଵାଽସ୍ମିନ୍ ଶରୀରେଽନ୍ତଃ ପରିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଯେପରି ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭିତରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହରେ ଭିତରେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ୟାପିଥାନ୍ତି।

ଏକଂ ସର୍ଵଗତଂ ଵ୍ଯୋମ ବହିରନ୍ତର୍ଯଥା ଘଟେ। ନିତ୍ଯଂ ନିରନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଭୂତଗଣେ ତଥା

ଯେପରି ଏକ ଆକାଶ ଘଡ଼ା ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସମାନ ଭାବରେ ରହିଛି, ସେପରି ନିରନ୍ତର ବ୍ରହ୍ମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବ୍ୟାପିଛି।

ଜନକ ଉଵାଚ॥ ଅହୋ ନିରଂଜନଃ ଶାନ୍ତୋ ବୋଧୋଽହଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ। ଏତାଵନ୍ତମହଂ କାଲଂ ମୋହେନୈଵ ଵିଡଂବିତଃ

ଜନକ କହିଲେ: ହାଁ! ମୁଁ ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ; ଏତେ ଦିନ ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ରହିଥିଲି।

ଯଥା ପ୍ରକାଶଯାମ୍ଯେକୋ ଦେହମେନଂ ତଥା ଜଗତ୍। ଅତୋ ମମ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଥଵା ନ ଚ କିଂଚନ

ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଲୋକିତ କରେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋର, କିମ୍ବା କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋର ନୁହେଁ।

ସ ଶରୀରମହୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମଯାଧୁନା। କୁତଶ୍ଚିତ୍ କୌଶଲାଦ୍ ଏଵ ପରମାତ୍ମା ଵିଲୋକ୍ଯତେ

ଏବେ ମୁଁ ଦେହ ଓ ବିଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, କେବଳ ଏକ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଛି।

ଯଥା ନ ତୋଯତୋ ଭିନ୍ନାସ୍ତରଂଗାଃ ଫେନବୁଦ୍ବୁଦାଃ। ଆତ୍ମନୋ ନ ତଥା ଭିନ୍ନଂ ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମଵିନିର୍ଗତମ୍

ଯେପରି ତରଙ୍ଗ, ଝାଗ ଓ ବୁଦ୍ବୁଦ ପାଣିରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ସେପରି ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।

ତନ୍ତୁମାତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଏଵ ପଟୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ ଵିଚାରିତଃ। ଆତ୍ମତନ୍ମାତ୍ରମେଵେଦଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଚାରିତମ୍

ଯେପରି ତନ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତା କଲେ ଚିତ୍ର ମାତ୍ର ତନ୍ତୁ ହେବା ପ୍ରମାଣିତ, ସେପରି ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ଯଥୈଵେକ୍ଷୁରସେ କ୍ଲୃପ୍ତା ତେନ ଵ୍ଯାପ୍ତୈଵ ଶର୍କରା। ତଥା ଵିଶ୍ଵଂ ମଯି କ୍ଲୃପ୍ତଂ ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନିରନ୍ତରମ୍

ଯେପରି ଇଖୁର ରସରୁ ଚିନି ତିଆରି ହୋଇ ତାହାରେ ରସ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେପରି ବିଶ୍ୱ ମୋତେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଓ ମୋରେ ନିରନ୍ତର ବ୍ୟାପିଛି।

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଗଦ୍ ଭାତି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଭାସତେ। ରଜ୍ଜ୍ଵଜ୍ଞାନାଦହିର୍ଭାତି ତଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଭାସତେ ନ ହି

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ରସି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସାପ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ଜ୍ଞାନ ହେଲେ ତାହା ରସି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।

ପ୍ରକାଶୋ ମେ ନିଜଂ ରୂପଂ ନାତିରିକ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତତଃ। ଯଦା ପ୍ରକାଶତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତଦାହଂ ଭାସ ଏଵ ହି

ଆଲୋକ ମୋର ସ୍ୱଭାବ; ମୁଁ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ହିଁ ଚମକୁଛି।

ଅହୋ ଵିକଲ୍ପିତଂ ଵିଶ୍ଵମଜ୍ଞାନାନ୍ମଯି ଭାସତେ। ରୂପ୍ଯଂ ଶୁକ୍ତୌ ଫଣୀ ରଜ୍ଜୌ ଵାରି ସୂର୍ଯକରେ ଯଥା

ହାଁ! ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନେ କରାଯାଇଥିବା ବିଶ୍ୱ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଶଙ୍ଖରେ ଚାନ୍ଦି, ରସିରେ ସାପ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ।

ମତ୍ତୋ ଵିନିର୍ଗତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ଲଯମେଷ୍ଯତି। ମୃଦି କୁଂଭୋ ଜଲେ ଵୀଚିଃ କନକେ କଟକଂ ଯଥା

ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ପୁଣି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହେବ, ଯେପରି ମାଟିରେ ଘଡ଼ା, ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ସୁନାରେ କଙ୍ଗଣ ଲୟ ହୁଏ।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଵିନାଶୋ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମେ। ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତଂବପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନାଶୋଽପି ତିଷ୍ଠତଃ

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୋର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରହିଯାଏ।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଏକୋଽହଂ ଦେହଵାନପି। କ୍ଵଚିନ୍ନ ଗନ୍ତା ନାଗନ୍ତା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵମଵସ୍ଥିତଃ

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଦକ୍ଷୋ ନାସ୍ତୀହ ମତ୍ସମଃ। ଅସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଶରୀରେଣ ଯେନ ଵିଶ୍ଵଂ ଚିରଂ ଧୃତମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ମୋ ପରି ଦକ୍ଷ ଏଠାରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ଦେହକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି।

ଅହୋ ଅହଂ ନମୋ ମହ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ମେ ନାସ୍ତି କିଂଚନ। ଅଥଵା ଯସ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଵାଙ୍ମନସଗୋଚରମ୍

ହାଁ! ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୋର କିଛି ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଯାହା କି ମନ ଓ ଭାଷାର ଆଗରେ ଆସେ, ସେ ସମସ୍ତ ମୋର।

ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତଥା ଜ୍ଞାତା ତ୍ରିତଯଂ ନାସ୍ତି ଵାସ୍ତଵଂ। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ ଭାତି ଯତ୍ରେଦଂ ସୋଽହମସ୍ମି ନିରଂଜନଃ

ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାତା—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁ ସେଇ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପ।

ଦ୍ଵୈତମୂଲମହୋ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯତ୍ତସ୍ଯାଽସ୍ତି ଭେଷଜଂ। ଦୃଶ୍ଯମେତନ୍ ମୃଷା ସର୍ଵଂ ଏକୋଽହଂ ଚିଦ୍ରସୋମଲଃ

ହାଁ! ଦ୍ୱିତୀୟତା ହେଉଛି ଦୁଃଖର ମୂଳ; ଏହା ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଔଷଧ ନାହିଁ। ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ସେ ସବୁ ମିଥ୍ୟା; ମୁଁ ଏକା ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଛି।

ବୋଧମାତ୍ରୋଽହମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉପାଧିଃ କଲ୍ପିତୋ ମଯା। ଏଵଂ ଵିମୃଶତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସ୍ଥିତିର୍ମମ

ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର; ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ନିଜେ ଏକ ସୀମା ରଚିଛି। ଏଭଳି ଭାବି ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ସଦା ଅନୁଭବ କରେ, ମୋର ଅବସ୍ଥା ସଦା ଭେଦରହିତ ରହେ।

ନ ମେ ବନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମୋକ୍ଷୋ ଵା ଭ୍ରାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତୋ ନିରାଶ୍ରଯା। ଅହୋ ମଯି ସ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁତୋ ନ ମଯି ସ୍ଥିତମ୍

ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଭ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ନିରାଧାର। ହାଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ମୋ ଭିତରେ ନୁହେଁ।

ସଶରୀରମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ କିଂଚିଦିତି ନିଶ୍ଚିତଂ। ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ର ଆତ୍ମା ଚ ତତ୍କସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପନାଧୁନା

ଏହି ଦେହ ସହିତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ। ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର; ଏହାପରେ ଏବେ କେଉଁଠି କଳ୍ପନା ହେବ?

ଶରୀରଂ ସ୍ଵର୍ଗନରକୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଭଯଂ ତଥା। କଲ୍ପନାମାତ୍ରମେଵୈତତ୍ କିଂ ମେ କାର୍ଯଂ ଚିଦାତ୍ମନଃ

ଦେହ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି, ଭୟ—ଏସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନା। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଚେତନା ମାତ୍ର, ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମ?