ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ଜନକଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ଏହି ଜଗତରେ ଅପେକ୍ଷା, ଶତ୍ରୁ ଭାବ, ଓ ଧନ, ଯାହା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡିଦିଅ। ଏହି ଦୁଇ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖ। ତୁମେ ଦେଖ, ତିନି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ପରି; ଏହି ସମୟରେ ମିତ୍ର, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଜନାନୀ, ସନ୍ତାନ, ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସବୁ ଏକ ଭ୍ରମ ଅଟୁଳା। ଯେଉଁଠି ଅପେକ୍ଷା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଗତ ଅଛି; ତୁମେ ପ୍ରବଳ ବିରାଗରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅପେକ୍ଷାର ଶୂନ୍ୟତାରେ ବସିବା। ବନ୍ଧନ କେବଳ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି; ଏହାର ନାଶ ମୁକ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ନିର୍ଲିପ୍ତତା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ତୁମେ ଏକା ଜ୍ଞାନମୟ, ଶୁଦ୍ଧ; ଏହି ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସତ୍ୟ। ଏବେ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ କାହିଁକି? ରାଜ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ, ଶରୀର, ଏବଂ ସୁଖ, ଯେଉଁଥିରେ ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ହରାଇଛ। ଧନ, ଅପେକ୍ଷା, ଏବଂ ଧର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତରେ ଏହି ଜଗତର ମରୁଭୂମିରେ ମନ କେବେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳିନାହିଁ। କେତେ ଜନ୍ମ ଶରୀର, ମନ, ଓ ଭାଷାରେ ପ୍ରୟାସ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି? ଏହା ଆଜି ଶେଷ ହେଉ। ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ—ଉତ୍ପାଦନ, ଅନୁତ୍ପାଦନ, ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସବୁ ସ୍ୱାଭାବିକ; ଯିଏ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ, ସେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଶାନ୍ତି ପାଏ। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଯେ ପ୍ରଭୁ ସବୁ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ତାହାର ଆଶା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହେଉଛି। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଯେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ସମୟ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ଦୁଃଖ ପାଏନାହିଁ। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଯେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ସବୁ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ରହେ। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଯେ ଦୁଃଖ କେବଳ ଚିନ୍ତାରୁ ଆସେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ଓ ସବୁଠି ଅପେକ୍ଷା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ଜାଣିଛି—‘ମୁଁ ଶରୀର ନୁହେଁ, ଶରୀର ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଚେତନା’—ସେ ଏକାକୀ ମୁକ୍ତ ପରି ରହିଥାଏ, ଏବଂ କିଛି କରିବା କିମ୍ବା କରିନଥିବା ମନେପକାଇନାହିଁ। ଯିଏ ଜାଣିଛି—‘ମୁଁ ଏକା ଅଛି’, ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଘାସ ଯାଏଁ, ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ, ଓ ଉପଲବ୍ଧି ଓ ଅନୁପଲବ୍ଧିର ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ। ଯିଏ ଜାଣିଛି—‘ଏହି ଜଗତ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ନୁହେଁ’, ସେ ଅପେକ୍ଷା ଶୂନ୍ୟ, ଚେତନା ମୟ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏକାକୀ ଅଛି। ଏବେ ଜନକ କହିଲେ—“ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଶରୀର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିନଥିଲି; ପରେ ଭାଷାରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିପାରିନଥିଲି; ତା’ପରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିନଥିଲି—ଏହିପରି ମୁଁ ବସିଗଲି। ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଆତ୍ମା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଅଚଳ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାଧିର ବିଘ୍ନ, ଏହି ନିୟମ ଦେଖି ମୁଁ ବସିଗଲି। ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅସ୍ୱୀକାର କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, ଏହିପରି ବସିଛି। ଆଶ୍ରମ, ଅନ୍ୟ-ଆଶ୍ରମ, ଧ୍ୟାନ, ମନର ଚିନ୍ତା ଏହି ସବୁ ଧାରଣା, ଏହିପରି ବସିଛି। କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଏହି ତଥ୍ୟ ଠିକ ଭାବେ ବୁଝି ମୁଁ ବସିଛି। ଅଚିନ୍ତ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚିନ୍ତାର ଆକାର ନେଉଛି, ତେଣୁ ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡି ମୁଁ ବସିଛି। ଯିଏ ଏହିପରି କରେ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଏହି ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ମିଳେ। ନିଜରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅବସ୍ଥା, ଏହା ଗମ୍ଭୀର ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ; ଗ୍ରହଣ ଓ ବର୍ଜନ ଦୁଇକୁ ଛାଡି ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଛି। କେଉଁଠି ଶରୀରକୁ କ୍ଲାନ୍ତି, କେଉଁଠି ଭାଷାକୁ, ଏବଂ ମନକୁ; ଏହି ସବୁ ଛାଡି ମୁଁ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛି। କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯେତେବେଳେ କିଛି କରିବା ଆସେ, ମୁଁ କରି ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛି। ଯୋଗୀ ଶରୀରରେ ବସିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟର ଜିଦ୍ ନାହିଁ; ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛେଦ ନାହିଁ, ଏହିପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି। ଉପାଧି ଓ ହାନି ମୋର ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାଲିବା, କିମ୍ବା ଶୟନ; ଏହିପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି। ଶୟନରେ ହାନି ନାହିଁ, ପ୍ରୟାସରେ ଉପାଧି ନାହିଁ; ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଓ ଉଦ୍ଭାସିତତା ଛାଡି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି। ଶାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ମନରେ ଅଛି, ଏହି ନିୟମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଛାଡି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି। ଜନକ କହିଲେ—“ଯିଏ ମନରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶୂନ୍ୟତା, କିନ୍ତୁ ଅବ୍ୟବସାୟରେ ବସ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ ଭଳି, ତା’ର ସ୍ମୃତି ଶୂନ୍ୟ। ମୋ ପାଇଁ କି ସମ୍ପତ୍ତି, କି ମିତ୍ର, କି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବସ୍ତୁ? କି ଶାସ୍ତ୍ର, କି ଜ୍ଞାନ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ଅପେକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ। ସାକ୍ଷୀ-ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ପ୍ରଭୁର ଅନୁଭୂତି, ଆଶା, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ; ମୋର ମୁକ୍ତି ନିମିତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ଯିଏ ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଏବଂ ବାହାରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ, ତା’ର ଅବସ୍ଥା ଏକ ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ତା’ଠାରେ ଜଣାଯାଏ। ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ—“ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଥାଏ, ସେ ତା’ରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଜୀବନ ଭରି ଭ୍ରମିତ ରହିଥାଏ। ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବସ୍ତୁରେ ନିର୍ଲିପ୍ତତା; ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏହି ବସ୍ତୁର ରୁଚି। ଏହି ଏକାକାର ଜାଣ; ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କର। ତଥ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଅତି ଚତୁର, ଜ୍ଞାନୀ, ଉଦ୍ୟମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତ, ନିର୍ଜନ, ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଜଗତ ଏହି ଚିନ୍ତା ରଖିଥାଏ, ସେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଅ। ତୁମେ ଶରୀର ନୁହେଁ, ଶରୀର ମୋର ନୁହେଁ; ତୁମେ ଭୋଗୀ କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ। ତୁମେ ଚେତନା ମୟ, ସାକ୍ଷୀ, ନିର୍ଲିପ୍ତ—ସୁଖରେ ଚଳି।