ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି, ସେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ବା ଉତ୍ସାହ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା କି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯେଉଁଜଣେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଭିତରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ବା ପାପ ଲାଗି ନଥାଏ, ଯେପରି ସ୍ପେସ/ଆକାଶ ଧୂଆଁକୁ ଛୁଁଇଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ରେ କିଛି ଲାଗେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣିଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କିଏ ବା ଅଟକାଇପାରିବେ? ସେ ଯେପରି ଘଟେ, ସେପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ତିନିପତ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚାରିପ୍ରକାର ସଜୀବ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କେବଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: "ହେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା! ତୁମେ କୌଣସି କଥାରେ ଆସକ୍ତ ନୁହଁ—ତେବେ କାହିଁକି ବିରାଗୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ଦେହ-ମନ-ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆଦି ଗଠନକୁ ଗଳିଯାଅ, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" "ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଭିତରେ ସାଗରରେ ବୁଲବୁଲି ବିନ୍ଦୁ ପରି ଉପଜେ; ଆତ୍ମାକୁ ଏକା ବୋଲି ଜାଣି, ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" "ଯଦିଓ ବିଶ୍ୱ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ—ଏହା ରସି ଉପରେ ସାପ ଦେଖାଯିବା ପରି; ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" "ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଶା ଓ ନିରାଶାରେ ସମ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ସମ—ଏହିପରି ଲୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: "ମୁଁ ଆକାଶ ପରି ଅସୀମ; ବିଶ୍ୱ ଏକ ମଟି ପରି ସ୍ୱାଭାବିକ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ବିରାଗ ବା ଗ୍ରହଣ କିଛି ନୁହଁ—କେବଳ ଲୟ।" "ମୁଁ ବଡ଼ ସାଗର ପରି; ବିଶ୍ୱ ଏକ ତରଙ୍ଗ। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ, ବିରାଗ ବା ଗ୍ରହଣ ନୁହଁ—କେବଳ ଲୟ।" "ମୁଁ ଶୁଙ୍ଖପାଟି ପରି; ବିଶ୍ୱ ଚାନ୍ଦି ପରି ଭାସମାନ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ବିରାଗ ବା ଗ୍ରହଣ କିଛି ନୁହଁ—କେବଳ ଲୟ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ବିରାଗ, ଗ୍ରହଣ ବା ଲୟ କିଛି ନାହିଁ।" ତାପରେ ଜନକ କହିଲେ: "ଏହି ଅସୀମ ସାଗର ଯାହା ମୁଁ, ତା’ରେ ଜଗତର ନାଉଁ ନିଜ ମନର ବାତାସରେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଭସୁଛି; ମୋତେ ଏଥିରେ କୌଣସି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ନାହିଁ।" "ଏହି ଅସୀମ ସାଗର ମୁଁ, ତା’ରେ ଜଗତର ତରଙ୍ଗ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଉପଜେ ଓ ଲୟ ହୁଏ; ଏହା ଉଠୁ କି ଡୁବୁ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଲାଭ ବା ହାନି ନାହିଁ।" "ଏହି ଅସୀମ ସାଗର ମୁଁ, ତା’ରେ ବିଶ୍ୱ କେବଳ ଏକ ଭାବନା; ଏଠାରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ନିରାକାର ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି।" "ଆତ୍ମା କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଏହି ଅସୀମ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା; ଏହିପରି ଅନାସକ୍ତ, ନିର୍ବାସନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ବସିଛି।" "ହାଁ! ମୁଁ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ବିଶ୍ୱ ଏକ ମାୟାର ଖେଳ। ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ ବା ଗ୍ରହଣ କେଉଁଠି କିପରି ଆସିପାରିବ?" ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: "ମନ ଯେତେବେଳେ କିଛି ଚାହେ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, କିଛି ଛାଡ଼େ, କିଛି ଧରେ, ଭିନ୍ନତା ଦେଖେ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ—ସେ ହେଉଛି ବନ୍ଧନ।" "ମନ ଯେତେବେଳେ କିଛି ଚାହେନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, କିଛି ଛାଡ଼େନାହିଁ, କିଛି ଧରେନାହିଁ, ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ, କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ—ସେ ହେଉଛି ମୁକ୍ତି।" "ମନ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ବନ୍ଧନ, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ ହେଲେ ମୁକ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ‘ମୁଁ’ ଅଛି, ସେଠି ବନ୍ଧନ; ଯେଉଁଠି ‘ମୁଁ’ ନାହିଁ, ସେଠି ମୁକ୍ତି। ଏହି କଥା ଜାଣି, କିଛି ଧରିବା ବା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି, ଯଥେଷ୍ଟ ଅନାସକ୍ତ ରୁହ।" ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: "ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ କେଉଁଠି ଏବଂ କାହା ପାଇଁ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି? ଏହି କଥା ଜାଣି, ଏଠି ଅସଙ୍ଗ ହେଉ, ବିରାଗୀ ହେଉ, ସମସ୍ତ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।" "କେତେକ ଦୁର୍ଲଭ ଧନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ, କେବଳ ଜଗତର ଚରିତ୍ର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା ଅପସାରିଯାଏ।" "ଏହା ସମସ୍ତ ଅନିତ୍ୟ, ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ଦୂଷିତ, ଅସାର, ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ଏହି କଥା ଜାଣି ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।" "କେଉଁ ସମୟ, କେଉଁ ଯୁଗ, କିମ୍ବା କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ? ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କର, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଏହିପରି ଚରିତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।" "ମୁନି, ଋଷି ବା ଯୋଗୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ନୁହଁ—ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯିଏ ବିରାଗୀ ହୁଏ, ସେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ?" "ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଉପଲବ୍ଧି କରି, କିଏ ଶିକ୍ଷକ ନୁହଁ? ବିରାଗ ଓ ସମତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂସାର ଚକ୍ର ଉପରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ।" "ପଞ୍ଚଭୂତର ରୂପାନ୍ତରକୁ ତାହାର ନିଜ ରୂପରେ ଦେଖ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବସିଯିବ।" "ଇଚ୍ଛାମାନେ ହିଁ ବିଶ୍ୱ—ସେହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ଆଜି ଯେପରି ଅଛ, ସେପରି ନିଜେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।" ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: "ଇଚ୍ଛା, ଶତ୍ରୁ, ଧନ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ଦୁଇରୁ ଉପଜିଥିବା ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖ।" "ତିନି ବା ପାଞ୍ଚ ଦିନକୁ ସ୍୵ପ୍ନ ବା ମାୟା ପରି ଦେଖ: ବନ୍ଧୁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସନ୍ତାନ, ଓ ଭୋଗବସ୍ତୁ।" "ଯେଉଁଠି ତୃଷ୍ଣା ଅଛି, ସେଉଁଠି ସଂସାର ଅଛି; ପକ୍କ ବିରାଗ ଉପରେ ଭରସା କରି, ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଖୁସି ହେଉ।" "ବନ୍ଧନ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା; ତାହାର ନାଶକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। କେବଳ ଅସଙ୍ଗତା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।" "ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଚେତନ, ଶୁଦ୍ଧ; ବିଶ୍ୱ ଜଡ଼ ଓ ଅସତ୍ୟ।