ଏଠି ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଜୀବନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତିର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ସେ ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବୁଦ୍ଧି ପରି ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଅହଂକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କରେ ଅହଂକାର ନାହିଁ। ସେ ନ ଖୁସି, ନ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି; ନ ବିରକ୍ତ, ନ ଆସକ୍ତ; ମୋକ୍ଷ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ କିଛି ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ବାହ୍ୟ ଅବଧାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବଧାନ ହରାଇନାହାନ୍ତି, ଧ୍ୟାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ଅବିବେକରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ଧକାର ନୁହଁ, ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିକ୍ଷିତ ଭାବ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, କିଛି କରିଥିଲେ ବା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ଆଶା ରହିତ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, କଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା କଣ ହୋଇନାହିଁ ତାହା ସେ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ପ୍ରଶଂସାରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନିନ୍ଦାରେ ରିଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ଭିଡ଼ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, କେଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମାନ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ପରେ ରାଜା ଜନକ କହିଲେ: "ମୁଁ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁହାରୁ ଦୂଷିତ ଧାରଣାର କଣ୍ଟକୁ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ବଞ୍ଚିକା ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରିଛି। ଏବେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ମ, କୌଣସି କାମନା, କୌଣସି ଧନ, କିମ୍ବା ବିବେକ ଅଛି କଣ? ଦ୍ୱିତୀୟତା କିମ୍ବା ଅଦ୍ୱିତୀୟତା କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜମାନ? ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ କିମ୍ବା ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠି? ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଶାଶ୍ୱତତା କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜେ? ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ଅନାତ୍ମା କେଉଁଠି, ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କେଉଁଠି, ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଅଚିନ୍ତା କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜେ? ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁଷୁପ୍ତି, ଜାଗ୍ରତ, ତୁରୀୟ କିମ୍ବା ଭୟ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜେ? ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟ, ବାହାର କିମ୍ବା ଭିତର, ସ୍ଥୂଳ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜେ? ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନ, ଲୋକ, ସଂସାର, ବିଲୟ କିମ୍ବା ଲୟ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମହିମାରେ ବିରାଜେ? ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଯୋଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି। ଏବେ ଜନକ କହନ୍ତି: ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ଶରୀର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ କେଉଁଠି? ଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା ବିଷାଦ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ନିର୍ମଳ ସ୍ୱଭାବ ବିରାଜିତ? ଶାସ୍ତ୍ର, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ, ନିଷ୍କାମ ମନ, ତୃପ୍ତି କିମ୍ବା ଆସକ୍ତିର ଅଭାବ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ? ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ, ମୁଁ କେଉଁଠି, ଏହା 'ମୋର' କେଉଁଠି? ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସ୍ୱଭାବ ସମସ୍ତ ରୂପ ଉପରେ ଅତିତ? କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କେଉଁଠି, ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଶେଷ ଶରୀରବିହୀନ ମୋକ୍ଷ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ନିର୍ବିଶେଷ? କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋକ୍ତା କେଉଁଠି, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କେଉଁଠି? ସାକ୍ଷାତ୍କାର କିମ୍ବା ତାହାର ଫଳ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ୱଭାବିକ? ସଂସାର କେଉଁଠି, ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା କେଉଁଠି, ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ କେଉଁଠି? ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ବିରାଜିତ? ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବିନାଶ, ପ୍ରାପ୍ତି କିମ୍ବା ସାଧନ କେଉଁଠି? ସାଧକ କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧି କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ବିରାଜିତ? ଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ଞାନର ଉପାୟ, ଜ୍ଞେୟ, ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି? କିଛି କିମ୍ବା କିଛି ନାହିଁ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ଶୁଧ୍ଧ? ବିକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତା, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ମୂଢତା କେଉଁଠି? ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ନିଷ୍କ୍ରିୟ? ଲୋକ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ପରମାର୍ଥ କେଉଁଠି?