ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ଆଶ୍ରମ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ, ଧ୍ୟାନ, ଏବଂ ମନରେ ବିଚାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ସବୁ କେବଳ ଧାରଣା, ତେଣୁ ଏହି ଭାବରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ବସିଛି। ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଠିକ ଭାବରେ ବୁଝି ମୁଁ ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ବସିଛି। ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚିନ୍ତାର ରୂପ ନେଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏପରି ଧ୍ୟାନକୁ ଛାଡି ମୁଁ ଏଭଳି ବସିଛି। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଯେଉଁଠି ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରେ, ଏହି ନିଜ ଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ। ଜନକ କହିଲେ: ନିଜରେ ଏକା ଏବଂ କିଛି ନଥିବା ଅବସ୍ଥା ଖାସ୍ ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁଃଖ ଛାଡି ଏବଂ ସ୍ଵୀକାର ଛାଡି ମୁଁ ଏଠି ସୁଖରେ ବସିଛି। ଶରୀର କେଉଁଠି ଥକିଯାଏ, ଜିହ୍ବା ଅନ୍ୟଠି ଥକିଯାଏ, ମନ ଅନ୍ୟଠି ଥକିଯାଏ; ଏସବୁକୁ ଛାଡି ମୁଁ ଆତ୍ମାରେ ସୁଖରେ ବସିଛି। ଠିକ ଭାବରେ ବୁଝିଲି ଯେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ସମୟରେ କରାଯାଏନି, ଯେତେବେଳେ କିଛି କରିବା ଆସେ, ମୁଁ ଏହା କରି ଆରାମରେ ବସିଯାଏ। ଯୋଗୀ ଶରୀରରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟର ଜିଦ ନଥାଏ; ଏକତା ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଆରାମରେ ବସିଛି। ଦେଖିଲି ଯେ ଦେହ ଦଉଡିବା, ଚାଲିବା, ଶୋଇବାରେ କିଛି ଲାଭ କିମ୍ବା ହାରାଜାଏନି; ତେଣୁ ଏହି ସବୁ କରି ମୁଁ ଆରାମରେ ବସିଛି। ନିଦ୍ରାରେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ହାରା ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତି ନାହିଁ; ଉତ୍କଳନ ଓ ପତନ ଛାଡି ମୁଁ ଆରାମରେ ବସିଛି। ଦେଖିଲି ଯେ ସୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁ ମନରେ ଅଛି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଛାଡି ମୁଁ ଆରାମରେ ବସିଛି। ଜନକ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମନ ସ୍ଵଭାବରେ ଖାଲି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅଜାନାରେ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ଜାଗି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଅ ଲୋକ ଭଳି, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ଶୁନ୍ୟ। ମୋ ପାଇଁ ଏଠି କଣ ଜମା, କଣ ବନ୍ଧୁ, କଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ? କଣ ଶାସ୍ତ୍ର, କଣ ଜ୍ଞାନ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ଚାହିଦା ତଳିଯାଇଛି? ସାକ୍ଷୀ-ସ୍ଵରୂପ, ପରମାତ୍ମା, ମହା-ପ୍ରଭୁ ଅନୁଭବ କରି, ଆଶା, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରେନି। ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଧାରଣା ଶୂନ୍ୟ ଓ ବାହ୍ୟରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଅଛି, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମୂଢ଼ ଲୋକ ଭଳି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ତାଙ୍କେ ଜାଣନ୍ତି। ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ଯେଉଁଠି କିଏ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଶିଖିବାକୁ ପାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୱେଷ୍ଟା ଜୀବନ ଭରି ମଧ୍ୟ ଏହି ରହସ୍ୟରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଉଦାସୀନତା; ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଭୋଗର ଆସ୍ୱାଦନ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ଜାଣିବା ଦରକାର—ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କର। ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ଏକ ଉତ୍ତମ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମନ୍ଦ, ନିର୍ଜୀବ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଭୌତିକ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି। ତୁମେ ଶରୀର ନୁହଁ, ଶରୀର ତୁମର ନୁହଁ; ତୁମେ ଭୋଗତା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ। ତୁମେ ଚେତନା ମାତ୍ର, ସାକ୍ଷୀ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ—ସୁଖରେ ଚାଲ। ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ମନର ଗୁଣ; ମନ କେବେ ତୁମର ନୁହଁ। ତୁମେ ଚେତନା ମାତ୍ର, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ—ସୁଖରେ ଚାଲ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖି, ଅହଂକାର ଓ ମମତା ଛାଡି, ସୁଖରେ ରୁହ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯେଉଁଠି ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ, ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ସେହି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ; ଚିତ୍-ସ୍ଵରୂପ ତୁମେ, ଦୁଃଖ ଛାଡି ରୁହ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ପ୍ରିୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ—ଏଠି ଭ୍ରମିତ ହେବା ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ତୁମର ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ। ଶରୀର ଗୁଣରେ ଢାକା, ଥାଏ, ଆସେ, ଯାଏ; ଆତ୍ମା କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ—ତା ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଶରୀର ଏକ ଯୁଗ ଯାଏଯାଏ ରୁହୁ, କିମ୍ବା ଆଜି ଯାଏ—ପ୍ରକୃତିର ଚେତନା ତୁମେ, କାହିଁକି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ? ତୁମେ ଅନନ୍ତ ସାଗର, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତରଙ୍ଗ ନିଜର ସ୍ଵଭାବରେ ଉଠିବା, ପଡିବା—ତୁମେ ପାଇଁ କିଛି ଲାଭ କିମ୍ବା ହାରା ନାହିଁ। ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଚେତନା ମାତ୍ର; ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମରୁ ଅଲଗା ନୁହଁ। ତେଣୁ କାହିଁକି, କିପରି, କେଉଁଠି ଗ୍ରହଣ ଓ ବିସର୍ଜନର ଧାରଣା? ତୁମେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିଦ୍-ଆକାଶ; କିପରି ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅହଂକାର? ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଦେଖ, ସେଠି ତୁମେ ଏକା; କଣ କଙ୍ଗନ, ବାହୁ ଦଣ୍ଡ, ପାଦ ଦଣ୍ଡ ସୁନା ଛାଡି ଅଲଗା ଚମକେ? ଏହି ଭାଗ ଛାଡିଦିଅ—‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହଁ।’ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଧାରଣା ଛାଡି, ସୁଖରେ ରୁହ। ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ; ପ୍ରକୃତିରେ ତୁମେ ଏକା। ତୁମେ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ବନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ? ନିଶ୍ଚୟ କର, ଏହି ବିଶ୍ୱ କେବଳ ମାୟା; ଚାହିଦା ଛାଡି, ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ହୋଇ, ତୁମେ ଶୂନ୍ୟ ଭଳି ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ। ଏକା ସ୍ଵ-ସାଗରରେ ଏକା ଅଛି—ଏକା ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ। ତୁମେ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି, କିଛି କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା ନାହିଁ—ସୁଖରେ ଚାଲ। ମନକୁ ଚିନ୍ତା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ବିନ୍ଦୁ କରନାହିଁ, ଚିତ୍-ସ୍ଵରୂପ। ଶାନ୍ତ ରୁହ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦର ଆକାର ଭଳି ରୁହ। ଧ୍ୟାନ ମାନା ଛାଡିଦିଅ; ହୃଦୟରେ କିଛି ଧରନାହିଁ। ତୁମେ ଆତ୍ମା, ପୂର୍ବରୁ ମୁକ୍ତ—ବିଚାର କରି କଣ ପାଇବ? ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କହିଲେ: ତୁମେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର କିମ୍ବା ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଭୁଲି ନିଜର ଆରାମ ନପାଇବ। ଭୋଗ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ—ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ଜ୍ଞାନୀ; ତୁମର ମନ ସମସ୍ତ ଚାହିଦା ଛାଡି ଅତି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବ। ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିଏ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣେନି। ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶାନ୍ତି ପାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କିଏ ଏକ ମାତ୍ର ଚିତ୍ରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷରେ ଉଦାସୀନ ହୋଇଯାଏ।