एका dull-minded व्यक्तीने जर संयमासारख्या कृती सोडल्या, तर तो लगेचच कल्पनांच्या आणि निरर्थक बोलण्याच्या गर्ल्यात पडतो. असा मनुष्य, सत्य ऐकूनही, आपल्या भ्रमांना सोडत नाही; बाहेरून एकरूप दिसला तरी, आतून तो विषयांची आस ठेवतो. पण ज्याचे कर्म ज्ञानामुळे गळून गेले आहे, तो जगाच्या दृष्टीने कृती करतो असे वाटले तरी, प्रत्यक्षात तो कृतीत गुंतत नाही, आणि त्याला कृतीबद्दल बोलण्याची संधीही मिळत नाही. जो बदलत नाही, कायमच निर्भय आहे, त्याच्यासाठी अंधकार, प्रकाश, त्याग किंवा काहीही अस्तित्वात नाही. योगी, ज्याचा स्वरूप व्यक्त करता येत नाही आणि ज्याला कोणताही स्वभाव नाही, त्याच्यासाठी शौर्य, विवेक किंवा अगदी निर्भयता कुठे आहे? योगाच्या दृष्टिकोनातून, स्वर्ग, नरक किंवा जीवंत मुक्तीही नाही; आणखी काय बोलावे? काहीच नाही. स्थिर मनाचा मनुष्य लाभाच्या मागे धावतो नाही, आणि अभावावर शोकही करत नाही; त्याचे मन शांत आणि अमृताने भरलेले आहे. इच्छारहित व्यक्ती शांतांना स्तुती करत नाही, आणि दुष्टांना दोषही देत नाही; सुख-दुःखात संतुष्ट, त्याला काही करावे असे वाटत नाही. स्थिर मनाचा जगाचा द्वेष करत नाही, आणि स्वत:ला पाहण्याची इच्छा ठेवत नाही; आनंद आणि संतापापासून मुक्त, तो ना मृत आहे ना जिवंत. मुलं, पत्नी किंवा विषयांची आस न ठेवता, स्वत:च्या शरीराचीही चिंता न करता, ज्ञानी आशारहित चमकतो. तो सर्वत्र संतुष्ट, परिस्थितीप्रमाणे चालतो, देशोदेशी मुक्तपणे फिरतो, आणि जिथे रात्र पडते तिथे झोपतो—असा स्थिर मनाचा असतो. शरीर पडो किंवा उभे राहो, महान आत्म्याला त्याची चिंता नाही; तो आपल्या स्वरूपात विश्रांती घेतो, सर्व जन्म-मरणाच्या फेर्यांना विसरतो. त्याच्याकडे काहीच नाही, तो इच्छेप्रमाणे फिरतो, द्वैतापासून मुक्त आणि सर्व शंका कापून टाकलेला, सर्व गोष्टींना आस न ठेवता, ज्ञानी स्वत:च्या अस्तित्वात आनंद घेतो. स्थिर मनाचा मालकीच्या भावापासून मुक्त, माती, दगड आणि सोन्याला समान मानतो, हृदयातील गाठी तुटलेल्या आणि सर्व वासना व अंधार दूर झालेल्या अवस्थेत चमकतो. ज्याचा सर्वत्र लक्ष नसतो, त्याच्या हृदयात कोणतेही संस्कार राहत नाहीत; मुक्त आणि संतुष्ट आत्म्याशी कोणाची तुलना करता येईल? तो जाणतो तरी जाणत नाही; पाहतो तरी पाहत नाही; बोलतो तरी बोलत नाही—सर्व संस्कारांपासून मुक्त असलेला असा दुसरा कोण आहे? भिक्षू असो किंवा राजा, इच्छारहित मनुष्य चमकतो, ज्याने सर्व गोष्टींमध्ये चांगले-वाईट याचा विचार सोडला आहे. पूर्णत्व प्राप्त योगी, ज्याचा स्वभाव निर्मळ, सरळ आणि कपटशून्य आहे, त्याच्यासाठी मुक्तता, संयम किंवा सत्याची निश्चितता कुठे आहे? स्वत:मध्ये संतुष्ट, आशारहित आणि दुःखमुक्त, आत काय अनुभवले जाते ते कसे आणि कोणाला सांगावे? झोपेतही तो गाढ झोपेत नसतो; स्वप्नातही तो तिथे पडत नाही; जागा असताना जागा होत नाही—स्थिर मनाचा प्रत्येक पावलावर पूर्ण आहे. ज्ञानी विचारात दिसला तरी विचारमुक्त असतो; इंद्रिये असली तरी जणू इंद्रियांच्या अभावात; बुद्धी असली तरी जणू बुद्धीशून्य; अहंकार असला तरी अहंकाररहित. तो न आनंदी, न दुःखी; न विरक्त, न आसक्त; न मुक्तीच्या शोधात, न मुक्त; तो काही नाही, आणि काहीच नाही. विक्षेपातही तो विक्षिप्त होत नाही; समाधीतही तो समाधीत नाही; जडतेतही तो जड नाही; शिक्षणातही तो शिकलेला नाही. मुक्त, स्वत:च्या स्वरूपात स्थिर, केलेल्या आणि न केलेल्या गोष्टींमध्ये संतुष्ट, वासनेपासून मुक्त असल्याने सर्वत्र सम, तो केलेल्या किंवा न केलेल्या गोष्टींची आठवण ठेवत नाही. त्याला स्तुती केली तरी आनंद होत नाही, दोष दिला तरी राग येत नाही; मृत्यूने विचलित होत नाही, जीवनात हर्ष वाटत नाही. मन शांत, तो गर्दीकडे किंवा जंगलाकडे धावत नाही; परिस्थिती कशीही असो, कुठेही असो, तो कायम एकसारखा राहतो. जनक म्हणतो: माझ्या हृदयाच्या गुहेतून ज्ञानरूपी कातरणी घेऊन, मी चुकीच्या कल्पनांचा काटा काढला आहे. माझ्या स्वत:च्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—कर्तव्य, इच्छा, संपत्ती, विवेक, द्वैत, अद्वैत—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—भूत, भविष्य, वर्तमान, स्थान, काल—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—स्व, परस्व, शुभ, अशुभ, विचार, विचाराचा अभाव—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—स्वप्न, गाढ झोप, जागरण, चौथा अवस्था किंवा भय—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—दूर, जवळ, बाहेर, आत, स्थूल, सूक्ष्म—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या गौरवात स्थित असलेल्या मला—मृत्यू, जीवन, लोक, संसार, विलय, लय—यांचा प्रश्न कुठे आहे? जीवनातील तीन पुरुषार्थांची चर्चा पुरे, योगाची चर्चा पुरे; ज्ञानाची चर्चा पुरे, कारण मी माझ्या आत्म्यात विश्रांती घेतो. जनक म्हणतो: माझ्या निर्मळ, शुद्ध स्वरूपात—पंचमहाभूत, शरीर, इंद्रिये, मन, रिक्तता, निराशा—यांचा प्रश्न कुठे आहे? द्वैतापलीकडे असलेल्या मला—शास्त्र, आत्मज्ञान, इच्छारहित मन, संतोष, वासना रहितता—यांचा प्रश्न कुठे आहे? सर्व रूपांपलीकडे असलेल्या सत्य स्वरूपात—ज्ञान, अज्ञान, 'मी', 'माझे', बंधन, मुक्ती—यांचा प्रश्न कुठे आहे? सदैव भेदरहित असलेल्या मला—आधी केलेली कर्म, जीवंत मुक्ती, अंतिम शरीररहित मुक्ती—यांचा प्रश्न कुठे आहे? स्वभावरहित असलेल्या मला—कर्ते, भोक्ता, निष्क्रिय तेज, अन्य काही, प्रत्यक्ष अनुभव किंवा त्याचा फल—यांचा प्रश्न कुठे आहे? माझ्या अद्वैत स्वरूपात—जग, मुक्ती शोधणारा, योगी, ज्ञानी, बांधलेला, मुक्त—यांचा प्रश्न कुठे आहे? अशा प्रकारे, या श्लोकांतून स्थिर, ज्ञानी, मुक्त व्यक्तीचे अद्वैत स्वरूप, त्याची आशारहित, वासना रहित, संतुष्ट, आणि सर्व द्वैतापलीकडील स्थिती, अत्यंत सुंदर आणि शांतपणे प्रकट होते.