एकदा, साधकाला उपदेश केला गेला : "जो स्वतःला मुक्त मानतो, तो खरोखरच मुक्त आहे; आणि जो स्वतःला बंधनात मानतो, तो बंधनातच आहे. हे सत्य आहे — जसे विचार, तशी फलश्रुती." आत्मा हा साक्षी आहे, सर्वत्र व्यापलेला, पूर्ण, एकच, स्वतंत्र, शुद्ध चेतना, निष्क्रिय, आसक्तिरहित, इच्छारहित आणि शांत आहे; फक्त भ्रमामुळेच तो सांसारिक अस्तित्वात असल्याचा भास होतो. आपण स्वतःला बदलत नसलेल्या, अद्वैत चेतना म्हणून विचार करा; 'मी हा दिसणारा आहे' या भ्रमाला सोडून, बाह्य आणि आंतरिक ओळखीपासून मुक्त व्हा. "माझ्या प्रिय बालका," असे सांगितले गेले, "दीर्घकाळ शरीराची ओळख ही बंधनाची जाळी बनली आहे; 'मी चेतना आहे' या ज्ञानाच्या तलवारीने ते छेदून सुखी व्हा." तू आसक्तिरहित, निष्क्रिय, स्वप्रकाशित आणि शुद्ध आहेस; पण ध्यानाची साधना हीच तुझी बंधन आहे. हे विश्व तुझ्यामुळे व्यापलेले आहे; ते तुझ्यावरच आधारलेले आहे. तुझी प्रकृती शुद्ध, जागृत चेतना आहे — लहानपणाच्या विचारात पडू नकोस. तू उदासीन, बदलत नसलेला, पूर्ण, शीतल मनाचा, गहन बुद्धीचा, अशांत, आणि केवळ चेतनेत स्थिर राहा. ज्याचे रूप आहे ते असत्य आहे आणि निराकार तेच बदलत नाही; या सत्याच्या शिक्षणाने पुनर्जन्म नाही. जसा आरशात प्रतिमा आत आणि बाहेर दिसते, तसा या शरीरात आणि सर्वत्र परमेश्वर वास करतो. जसे एकच आकाश भांड्याच्या आत आणि बाहेर असते, तसाच अखंड ब्रह्म सर्व जीवांत व्यापलेला आहे. जनक म्हणतो, "अहाहा! मी निर्मळ, शांत, स्वतःच चेतना, प्रकृतीच्या पलीकडे आहे; कित्येक काळ मी अज्ञानामुळे भ्रमित होतो." "जसा मी या शरीराला प्रकाश देतो, तसा मी जगाला प्रकाश देतो; म्हणून हे सर्व जग माझे आहे, किंवा काहीच माझे नाही." "आता शरीर आणि विश्व सोडून, एका कौशलाने मी परमात्म्याला जाणतो." "जसे लाटा, फेस, बुडबुडे पाण्यापासून वेगळे नाहीत, तसाच आत्म्यातून उत्पन्न झालेला विश्व आत्म्यापासून वेगळा नाही." "जसे कापड तपासल्यावर धागेच दिसतात, तसा विश्व तपासल्यावर आत्म्याचा सारच दिसतो." "जसे ऊसाचा रस साखरेमध्ये व्यापलेला असतो, तसा मीच विश्वात व्यापलेला आहे, अखंडपणे." "स्व-ज्ञानामुळेच विश्व चमकते; स्व-ज्ञानाशिवाय ते चमकत नाही. अज्ञानामुळे दोर सापासारखा दिसतो; ज्ञानाने तो दोरच दिसतो." "माझीच प्रकृती प्रकाश आहे; मी त्यापासून वेगळा नाही. विश्व चमकते तेव्हा मीच चमकतो." "अहाहा! कल्पित विश्व अज्ञानामुळे माझ्यात दिसते, जसे शंखात चांदी, दोरात साप, किंवा सूर्यकिरणात पाणी दिसते." "विश्व माझ्यातून उत्पन्न होऊन पुन्हा माझ्यात विलीन होते, जसे भांडे मातीमध्ये, लाट पाण्यात, किंवा कडे सोन्यात परतते." "अहाहा! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण माझा नाश नाही; ब्रह्मापासून गवतापर्यंत विश्व नष्ट होते, पण मी कायम आहे." "अहाहा! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण शरीर असूनही मी एकच आहे, कधी येत नाही, जात नाही, विश्व व्यापतो आणि सर्वत्र वास करतो." "अहाहा! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण माझ्यासारखा कुशल कोणी नाही; शरीराला स्पर्श न करता मी विश्व टिकवले आहे." "अहाहा! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण काहीच माझे नाही; किंवा भाषेच्या आणि मनाच्या परीघात येणारे सर्व काही माझे आहे." "ज्ञान, ज्ञेय, आणि ज्ञाता — हा त्रिसूत्री खरा अस्तित्वात नाही; अज्ञानामुळे जे दिसते, मी तेच, निर्मळ." "अहाहा! द्वैत ही दुःखाची मूळ आहे; यावर दुसरा उपाय नाही. जे काही दिसते ते खोटे आहे; मीच शुद्ध चेतना आहे." "मी शुद्ध चेतना आहे; अज्ञानामुळे मी मर्यादा कल्पली. असे सतत विचार करत, माझी अवस्था नेहमीच भेदरहित आहे." "माझ्यासाठी ना बंधन, ना मुक्ती, ना भ्रम; शांती आधाराविना आहे. अहाहा, विश्व माझ्यात आहे असे दिसते, पण खरेतर ते माझ्यात नाही." "हे निश्चित आहे की, हे विश्व आणि शरीर काहीच नाही; आत्मा शुद्ध चेतना आहे; मग कल्पना कुठे उत्पन्न होईल?" "शरीर, स्वर्ग-नरक, बंधन-मुक्ती, आणि भय — हे सर्व फक्त कल्पना आहे. मी चेतना आहे, मग मला काय चिंता?" "अहाहा, लोकांच्या गर्दीतही मला द्वैत दिसत नाही; ती मला जंगलासारखी झाली आहे; मग आनंद कुठे मिळेल?" "मी शरीर नाही, शरीर माझे नाही; मी जीव नाही — मी चेतना आहे. माझा एकमेव बंधन म्हणजे जीवनाची इच्छा." "अहाहा, विश्वाच्या लाटा, विविध आणि वेगाने उठणाऱ्या, माझ्यात — या अनंत समुद्रात — मनाच्या वाऱ्याने उत्पन्न झाल्या." "माझ्यात, अनंत समुद्रात, मनाचा वारा शांत झाला की, विश्व नाव, जीवनाचा दुर्दैवी व्यापारी, नष्ट होतो." "माझ्यात, अनंत समुद्रात, जीवांच्या लाटा अद्भुत आहेत; त्या उठतात, पडतात, खेळतात, विलीन होतात — सर्व स्वतःच्या प्रकृतीने." अष्टावक्र म्हणतो, "आत्मा हा एक आणि नाशरहित आहे हे जाणून, आत्मज्ञानात स्थिर असलेला बुद्धिमान व्यक्ती कसा काय सांसारिक लाभाच्या मागे आसक्त होईल?" "इंद्रियांच्या विषयात आनंद अज्ञानामुळेच मिळतो, जसे शंखात चांदी दिसते ते भ्रमामुळेच." "ज्यातून या लाटा उत्पन्न होतात, जसे समुद्रात, त्यातच विश्व चमकते; 'मी तेच आहे' हे जाणून, तू का व्याकुळ होऊन धावतोस?" "आत्मा शुद्ध, सुंदर चेतना आहे हे ऐकूनही, जो इंद्रियसुखात आसक्त आहे, तो अपवित्रता मिळवतो." "सर्व प्राण्यांत आत्म्याला आणि आत्म्यात सर्व प्राणी जाणणाऱ्या साधूला, 'माझे' हे भाव टिकतो, हेच आश्चर्य आहे.