एकदा एक शिष्य आपल्या गुरुच्या चरणी बसला आणि ज्ञान, मोक्ष आणि वैराग्य याबद्दल प्रश्न केला. "हे प्रभु, ज्ञान कसे प्राप्त करावे? मोक्ष कसा साधावा? आणि वैराग्य कसे मिळवावे?" असे त्याने विचारले. आश्तवक्र गुरुने उत्तर दिले, "माझ्या प्रिय शिष्य, जर तुला मोक्ष हवा असेल, तर भोगाच्या वस्तूंचा त्याग कर, जसे एक विष असते. क्षमा, साधेपणा, करुणा, संतोष आणि सत्य यांना अमृतासारखे वाढव." गुरुने पुढे सांगितले, "तू पृथ्वी नाहीस, जल नाहीस, अग्नि नाहीस, वायु नाहीस, किंवा आकाश नाहीस; तू या सर्वांचा साक्षीदार आहेस, तूच शुद्ध जागरूकता आहेस. मोक्षासाठी हे समजून घे." "जर तू आपल्या शरीरापासून वेगळा होऊन जागरूकतेत विश्रांती घेतलीस, तर तू आता आनंदी, शांत आणि बंधनमुक्त होशील." आश्तवक्र गुरुने स्पष्ट केले. "तू कोणत्याही जातीत नाहीस, न कोणत्याही जीवनाच्या अवस्थेत; तू निराकार, विश्वाचा साक्षीदार आहेस—आनंदित राहा." "गुण आणि पाप, सुख आणि दुःख, हे मनाचे निर्माण आहेत आणि तुझे नाहीत; तू न करणारा, न भोगणारा आहेस—तू सदैव मुक्त आहेस." "तू सर्वांचा एकटा साक्षीदार आहेस, नेहमीच जवळपास मुक्त; तुझी हीच बंधन आहे, की तू साक्षीदाराला काहीतरी वेगळे समजतोस." गुरुने सांगितले की, "अहंकाराच्या काळ्या नागाने, 'मी करणारा आहे,' असे विचारून, 'मी करणारा नाही' या विश्वासाच्या अमृताने आनंद मिळव." "जागरूकतेच्या अग्निने, 'मी एकटा शुद्ध जागरूकता आहे,' हे लक्षात घेऊन, अज्ञानाचा घनदाट वन जाळून टाक." "जिथे हा संपूर्ण जग एक कल्पना म्हणून दिसतो, जसे एक रस्सीवरचा नाग, तिथे सर्वोच्च आनंद आणि सुख उगम पावते; तूच ती जागरूकता आहेस—आनंदित राहा." "जो स्वतःला मुक्त समजतो, तो खरोखर मुक्त आहे; जो स्वतःला बंधित समजतो, तो बंधित आहे. हे सत्य आहे: जसे विचार, तसे परिणाम." "आत्मा हा साक्षीदार आहे, सर्वत्र व्यापलेला, पूर्ण, एक, मुक्त, जागरूक, निष्क्रिय, अनासक्त, इच्छाशक्तीहीन आणि शांत—तो फक्त भ्रामकतेमुळे worldly अस्तित्वात दिसतो." "तू स्वतःला अपरिवर्तनीय, अद्वितीय जागरूकता म्हणून ध्यान कर; 'मी रूप आहे' या भ्रामकतेचा त्याग कर आणि बाह्य व आंतरिक ओळखांचे बंधन सोड." "दीर्घकाळ तू शरीराच्या ओळखांच्या जाळ्यात बंधित राहिलास; 'मी जागरूकता आहे' हे जाणून घेऊन ज्ञानाच्या तलवारीने त्या बंधनाला काप." "तू निरासक्त, निष्क्रिय, आत्म-प्रकाशित आणि शुद्ध आहेस; तुझी हीच बंधन आहे, की तू ध्यानाची साधना करतोस." "हे विश्व तुझ्यात व्यापलेले आहे; हे तुझ्यावर लटकलेले आहे. तुझी प्रकृती शुद्ध, जागरूकता आहे—पातळ विचारात न पडता राहा." "अविचल, अनंत, शीतल मनाने, अनंत समजून, शांत राहा, फक्त जागरूकतेवर लक्ष केंद्रित कर." "रूप असलेले असत्य आहे, आणि निरूपण असलेले अपरिवर्तनीय आहे; या सत्याच्या शिकवणीने, पुनर्जन्माकडे परत जाणे नाही." "जसे आरशातील प्रतिमा आत आणि बाहेर असते, तसेच या शरीरात सर्वोच्च भगवान वसतात." "जसे एकटा सर्वव्यापी आकाश एका पाण्यात असतो, तसेच शाश्वत, अविरत ब्रह्म सर्व जीवांमध्ये व्यापलेला असतो." "जनक राजा म्हणाला, 'आह! मी निर्लेप, शांत, जागरूकता आहे, निसर्गाच्या पलीकडे; किती काळ मी अज्ञानाने भ्रमित झालो आहे.'" "जसे मी एकटा या शरीराला प्रकाश देतो, तसेच मी जगाला प्रकाश देतो; म्हणून, हे संपूर्ण जग माझे आहे, अन्यथा, काहीही माझे नाही." "आता शरीर आणि विश्वाचा त्याग करून, काही कौशल्याने, मी सर्वोच्च आत्मा पहातो." "जसे लाटा, फुगे आणि बुडबुडे पाण्यातून वेगळे नाहीत, तसेच आत्म्यापासून उगम पावलेले जग आत्म्यापासून वेगळे नाही." "जसे, तपासल्यावर, कपड्यात फक्त धागे असतात, तसेच, तपासल्यावर, हे जग फक्त आत्म्याची सार आहे." "जसे साखरेचा रस साखरेतून बनतो आणि त्यात व्यापला जातो, तसेच, हे जग माझ्यातून बनले आहे आणि माझ्यात अविरतपणे व्यापलेले आहे." "जग आत्मज्ञानाद्वारे चमकते; आत्मज्ञानाशिवाय, ते चमकत नाही. अज्ञानामुळे रस्सी सर्पासारखी दिसते; ज्ञानाने, ते स्वतःसारखे दिसते." "माझी स्वतःची प्रकृती प्रकाश आहे; मी त्यापासून वेगळा नाही. जेव्हा जग चमकते, तेव्हा मी एकटा चमकतो." "आह! हे कल्पित जग माझ्यात दिसते अज्ञानामुळे, जसे एक शंखात चांदी, रस्सीत सर्प, किंवा सूर्यकिरणात पाणी दिसते." "हे जग, जे माझ्यातून उगम पावले आहे, पुन्हा माझ्यात विलीन होईल, जसे एक पाट clay मध्ये, एक लाटा पाण्यात, किंवा एक बांगडी सोन्यात." "आह! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण मी विनाशरहित आहे; ब्रह्मा पासून लेकरापर्यंत, हे जग नष्ट होते, पण मी राहतो." "आह! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण मी एकटा आहे, कधीही येत नाही किंवा जात नाही, संपूर्ण जगात व्यापलेला आणि सर्वत्र वसणारा." "आह! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण मी इतका कौशल्यवान आहे; शरीराला न स्पर्शता, मी हे जग किती काळ सांभाळले आहे." "आह! मी स्वतःला नमस्कार करतो, कारण काहीही माझे नाही; अन्यथा, भाषेच्या आणि मनाच्या श्रेणीतले सर्व काही माझे आहे." "ज्ञान, ज्ञानाचा विषय आणि ज्ञाता—हे त्रैतीयक खरे अस्तित्वात नाही; ज्या गोष्टी अज्ञानामुळे येथे दिसतात, मी तीच आहे, निर्लेप." "आह! द्वैत हे दुःखाचे मूळ आहे; त्याचे दुसरे कोणतेही उपाय नाहीत. जे काही दिसते ते खोटे आहे; मी एकटा शुद्ध जागरूकतेचे सार आहे." "मी शुद्ध जागरूकता आहे; अज्ञानामुळे, मी एक मर्यादा कल्पित केली आहे. असे विचार करून, माझी अवस्था सदैव भेदांपासून मुक्त आहे." "माझ्यासाठी न बंधन आहे, न मोक्ष, न गोंधळ; शांती ही आधारहीन आहे. आह, हे जग माझ्यात दिसते, पण खरे म्हणजे, ते माझ्यात नाही." "हे निश्चित आहे की हे जग, शरीरासह, काहीही नाही. आत्मा फक्त शुद्ध जागरूकता आहे; मग आता कल्पना कोणत्या गोष्टीवर उगम पावेल?" "शरीर, स्वर्ग आणि नरक, बंधन आणि मोक्ष, आणि भीती—हे सर्व फक्त कल्पना आहेत. मी, जो की जागरूकता आहे, यामध्ये काय संबंध आहे?" अशा प्रकारे, आश्तवक्र गुरुने आपल्या शिष्याला ज्ञानाचे गूढ उलगडले, ज्यामुळे त्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आणि तो बंधनातून मुक्त झाला.