അഷ്ടാവക്രഗീതാ

യദാ നാഹം തദാ മോക്ഷോ യദാഹം ബന്ധനം തദാ। മത്വേതി ഹേലയാ കിംചിന്മാ ഗൃഹാണ വിമുംച മാ

ഞാൻ ഇല്ല എന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മോക്ഷമാണ്; ഞാൻ ഉണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോൾ ബന്ധനമാണ്. ഇതറിയുമ്പോൾ, ഒരു കാര്യം പോലും ആലോചിക്കാതെയും ഉപേക്ഷിക്കാതെയും സ്വീകരിക്കാതെയും ഇരിക്കുക.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ കൃതാകൃതേ ച ദ്വന്ദ്വാനി കദാ ശാന്താനി കസ്യ വാ। ഏവം ജ്ഞാത്വേഹ നിര്വേദാദ് ഭവ ത്യാഗപരോഽവ്രതീ

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: പ്രവർത്തിയും പ്രവർത്തിയില്ലായ്മയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ദ്വന്ദങ്ങൾ ആര്ക്ക് എപ്പോഴാണ് ശാന്തമാകുന്നത്? ഇതറിയുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിൽ നിരാസവും ഉപേക്ഷണത്തിൽ മനസ്സും വ്രതങ്ങളില്ലാതെയും ഇരിക്കുക.

കസ്യാപി താത ധന്യസ്യ ലോകചേഷ്ടാവലോകനാത്। ജീവിതേച്ഛാ ബുഭുക്ഷാ ച ബുഭുത്സോപശമഃ ഗതാഃ

അൽപഭാഗ്യവാനായ ആരെങ്കിലുമൊക്കെ ലോകത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കാണുമ്പോൾ ജീവിക്കാൻ, ഭക്ഷിക്കാൻ, അറിവ് നേടാൻ ഉള്ള ആഗ്രഹവും ഉത്കണ്ഠയും എല്ലാം അകന്നുപോകുന്നു.

അനിത്യം സര്വമേവേദം താപത്രയദൂഷിതം। അസരം നിന്ദിതം ഹേയമിതി നിശ്ചിത്യ ശാമ്യതി

ഇവയെല്ലാം നശ്വരവും താപത്രയത്തിൽ മലിനമായതും, അസാരമായതും നിന്ദനീയവും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ഒരാൾ ശാന്തനാകുന്നു.

കോഽസൌ കാലോ വയഃ കിം വാ യത്ര ദ്വന്ദ്വാനി നോ നൃണാം। താന്യുപേക്ഷ്യ യഥാപ്രാപ്തവര്തീ സിദ്ധിമവാപ്നുയാത്

ഏത് കാലത്തോ, ഏത് പ്രായത്തോ, ഏത് സാഹചര്യത്തോ മനുഷ്യർക്കു ദ്വന്ദങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുന്നു? അവയെ അവഗണിച്ച്, ലഭിക്കുന്നതിൽ ജീവിച്ചാൽ ഒരാൾ സിദ്ധി നേടും.

നാ മതം മഹര്ഷീണാം സാധൂനാം യോഗിനാം തഥാ। ദൃഷ്ട്വാ നിര്വേദമാപന്നഃ കോ ന ശാമ്യതി മാനവഃ

മഹർഷിമാരുടെയോ സന്മാർഗ്ഗികളുടെയോ യോഗിമാരുടെയോ ഉപദേശങ്ങൾകൊണ്ടല്ല; ഇതറിഞ്ഞ് നിരാസം പ്രാപിച്ചവൻ ആരാണ് ശാന്തനാകാത്തത്?

കൃത്വാ മൂര്തിപരിജ്ഞാനം ചൈതന്യസ്യ ന കിം ഗുരുഃ। നിര്വേദസമതായുക്ത്യാ യസ്താരയതി സംസൃതേഃ

ബോധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിഞ്ഞാൽ ആരാണ് ഗുരുവാകാത്തത്? നിരാസവും സമതയും ഉപയോഗിച്ച് ഒരാൾ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മറ്റുള്ളവരെ കടത്തിവിടുന്നു.

പശ്യ ഭൂതവികാരാംസ്ത്വം ഭൂതമാത്രാന് യഥാര്ഥതഃ। തത്ക്ഷണാദ് ബന്ധനിര്മുക്തഃ സ്വരൂപസ്ഥോ ഭവിഷ്യസി

നീ ഭൗതികവസ്തുക്കളുടെ മാറ്റങ്ങൾ അവയവം മാത്രമായി യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷം തന്നെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സ്വരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കും.

വാസനാ ഏവ സംസാര ഇതി സര്വാ വിമുംച താഃ। തത്ത്യാഗോ വാസനാത്യാഗാത്സ്ഥിതിരദ്യ യഥാ തഥാ

വാസനകൾ മാത്രമാണ് ഈ ലോകം—അതിനാൽ അവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം. വാസനകൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ന് തന്നെ നീ എങ്ങനെയായാലും നിലനിൽക്കും.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ വിഹായ വൈരിണം കാമമര്ഥം ചാനര്ഥസംകുലം। ധര്മമപ്യേതയോര്ഹേതും സര്വത്രാദരം കുരു

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ശത്രുവായ ആസക്തിയും, ദുരിതം നിറഞ്ഞ സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിച്ചാലും, അവയിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന ധർമ്മത്തിലും എവിടെയും执ാരമില്ലാതെ ഇരിക്കുക.

സ്വപ്നേന്ദ്രജാലവത് പശ്യ ദിനാനി ത്രീണി പംച വാ। മിത്രക്ഷേത്രധനാഗാരദാരദായാദിസംപദഃ

നമുക്ക് കാണുന്ന മൂന്ന് അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച് ദിവസങ്ങൾ സ്വപ്നം പോലെയും മായാജാലം പോലെയും കാണുക; സുഹൃത്തുക്കളും, നിലങ്ങളും, ധനവും, വീടുകളും, ഭാര്യമാരും, മക്കളും, സമ്പത്തുകളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

യത്ര യത്ര ഭവേത്തൃഷ്ണാ സംസാരം വിദ്ധി തത്ര വൈ। പ്രൌഢവൈരാഗ്യമാശ്രിത്യ വീതതൃഷ്ണഃ സുഖീ ഭവ

എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെയാണ് ജന്മമരണചക്രം എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക; പൂർണ്ണമായ വൈരാഗ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ആഗ്രഹമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുക.

തൃഷ്ണാമാത്രാത്മകോ ബന്ധസ്തന്നാശോ മോക്ഷ ഉച്യതേ। ഭവാസംസക്തിമാത്രേണ പ്രാപ്തിതുഷ്ടിര്മുഹുര്മുഹുഃ

ബന്ധനം ആഗ്രഹത്തിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാശം മോക്ഷം ആകുന്നു. ഭവത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

ത്വമേകശ്ചേതനഃ ശുദ്ധോ ജഡം വിശ്വമസത്തഥാ। അവിദ്യാപി ന കിംചിത്സാ കാ ബുഭുത്സാ തഥാപി തേ

നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ബോധമുള്ളവനും ശുദ്ധനും ആണ്; ഈ ലോകം ജഡവും അസത്യവുമാണ്. അജ്ഞാനവും യാതൊന്നുമല്ല; എങ്കിൽ നിനക്ക് ഇത്രയും അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം എന്തിന്?

രാജ്യം സുതാഃ കലത്രാണി ശരീരാണി സുഖാനി ച। സംസക്തസ്യാപി നഷ്ടാനി തവ ജന്മനി ജന്മനി

രാജ്യങ്ങൾ, മക്കൾ, ഭാര്യമാർ, ശരീരം, സുഖങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെ, ആസക്തിയുള്ളവർക്കും ഓരോ ജന്മത്തിലും നഷ്ടമാകുന്നവയാണ്.

അലമര്ഥേന കാമേന സുകൃതേനാപി കര്മണാ। ഏഭ്യഃ സംസാരകാന്താരേ ന വിശ്രാന്തമഭൂന് മനഃ

സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും നല്ല പ്രവൃത്തികളും മതിയാകട്ടെ; ഇവയൊക്കെയും ഉള്ള ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ മരുഭൂമിയിൽ മനസ്സ് ഒരിക്കലും വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.

കൃതം ന കതി ജന്മാനി കായേന മനസാ ഗിരാ। ദുഃഖമായാസദം കര്മ തദദ്യാപ്യുപരമ്യതാമ്

എത്ര ജന്മങ്ങളിൽ ശരീരത്താൽ, മനസ്സോടെ, വാക്കിലൂടെ ദുഃഖവും കഷ്ടപ്പാടും മാത്രം നൽകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു! ഇന്നുതന്നെ അതെല്ലാം നിർത്തുക.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ ഭാവാഭാവവികാരശ്ച സ്വഭാവാദിതി നിശ്ചയീ। നിര്വികാരോ ഗതക്ലേശഃ സുഖേനൈവോപശാമ്യതി

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ഉദയം, ലയം, മാറ്റം — ഇവ സ്വാഭാവികമാണെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ മാറ്റമില്ലാതെ ദുഃഖരഹിതനായി എളുപ്പത്തിൽ ശാന്തി നേടുന്നു.

ഈശ്വരഃ സര്വനിര്മാതാ നേഹാന്യ ഇതി നിശ്ചയീ। അന്തര്ഗലിതസര്വാശഃ ശാന്തഃ ക്വാപി ന സജ്ജതേ

ഈശ്വരൻ എല്ലാറ്റിന്റെയും സ്രഷ്ടാവാണ്, മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, ഉള്ളിൽ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും അകറ്റി, ശാന്തനായി എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.

ആപദഃ സംപദഃ കാലേ ദൈവാദേവേതി നിശ്ചയീ। തൃപ്തഃ സ്വസ്ഥേന്ദ്രിയോ നിത്യം ന വാന്ഛതി ന ശോചതി

അപകടങ്ങളും സമ്പത്തും സമയത്തും വിധിയാലും വരുന്നതാണെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, തൃപ്തനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സമാധാനത്തോടെ, ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുകയോ ദുഃഖിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.

സുഖദുഃഖേ ജന്മമൃത്യൂ ദൈവാദേവേതി നിശ്ചയീ। സാധ്യാദര്ശീ നിരായാസഃ കുര്വന്നപി ന ലിപ്യതേ

സുഖവും ദുഃഖവും, ജനനവും മരണവും വിധിയാൽ വരുന്നതാണെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, ചെയ്യേണ്ടത് കാണുന്നവൻ, യാതൊരു പ്രയത്നവുമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാലും ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ചിന്തയാ ജായതേ ദുഃഖം നാന്യഥേഹേതി നിശ്ചയീ। തയാ ഹീനഃ സുഖീ ശാന്തഃ സര്വത്ര ഗലിതസ്പൃഹഃ

ചിന്ത കൊണ്ടാണ് ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നത്, മറ്റെന്തിനാലും അല്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, ആ ചിന്തയില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെയും ശാന്തിയോടെയും എവിടെയും ആഗ്രഹമില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.

നാഹം ദേഹോ ന മേ ദേഹോ ബോധോഽഹമിതി നിശ്ചയീ। കൈവല്യം ഇവ സംപ്രാപ്തോ ന സ്മരത്യകൃതം കൃതമ്

'ഞാൻ ശരീരം അല്ല, ശരീരം എന്റെതുമല്ല; ഞാൻ ബോധം മാത്രം' എന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, മോക്ഷം ലഭിച്ചവനെപ്പോലെ ഏകാന്തതയിൽ എത്തി, ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഓർക്കുന്നില്ല.

ആബ്രഹ്മസ്തംബപര്യന്തം അഹമേവേതി നിശ്ചയീ। നിര്വികല്പഃ ശുചിഃ ശാന്തഃ പ്രാപ്താപ്രാപ്തവിനിര്വൃതഃ

'ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലാം ഞാൻ മാത്രമാണ്' എന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, ഭേദമില്ലാത്തവനും ശുദ്ധനും ശാന്തനും, ലഭിച്ചതിനോ ലഭിക്കാത്തതിനോ ആശങ്കയില്ലാത്തവനുമാണ്.

നാശ്ചര്യമിദം വിശ്വം ന കിംചിദിതി നിശ്ചയീ। നിര്വാസനഃ സ്ഫൂര്തിമാത്രോ ന കിംചിദിവ ശാമ്യതി

'ഈ ലോകം അത്ഭുതമൊന്നുമല്ല, ഒന്നുമില്ല' എന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, വാസനകളില്ലാതെ ബോധം മാത്രം ആയവൻ, ഒന്നുമില്ലാത്തപോലെ ശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നു.

ജനക ഉവാച॥ കായകൃത്യാസഹഃ പൂര്വം തതോ വാഗ്വിസ്തരാസഹഃ। അഥ ചിന്താസഹസ്തസ്മാദ് ഏവമേവാഹമാസ്ഥിതഃ

ജനകൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യം ശരീരപ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരുന്നത്, പിന്നെ വാക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നത്, പിന്നെ ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നത് — ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഈ നിലയിൽ എത്തി.

പ്രീത്യഭാവേന ശബ്ദാദേരദൃശ്യത്വേന ചാത്മനഃ। വിക്ഷേപൈകാഗ്രഹൃദയ ഏവമേവാഹമാസ്ഥിതഃ

വാക്ക് മുതലായവയിൽ ആനന്ദം ഇല്ലാതിരിക്കുകയും, ആത്മാവ് കാണാനാവാത്തതും, മനസ്സ് ചിതറാതെ ഏകാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

സമാധ്യാസാദിവിക്ഷിപ്തൌ വ്യവഹാരഃ സമാധയേ। ഏവം വിലോക്യ നിയമം ഏവമേവാഹമാസ്ഥിതഃ

സമാധി പോലെയുള്ള അഭ്യാസങ്ങളും മറ്റും തന്നെ സമാധിയിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ തിരിയ്ക്കുന്ന കാര്യങ്ങളാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഹേയോപാദേയവിരഹാദ് ഏവം ഹര്ഷവിഷാദയോഃ। അഭാവാദദ്യ ഹേ ബ്രഹ്മന്ന് ഏവമേവാഹമാസ്ഥിതഃ

എന്തും സ്വീകരിക്കാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ ഒന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഉണ്ടാകുന്നില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മഹാബ്രഹ്മമേ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.