അഷ്ടാവക്രഗീതാ

അഹം സ ശുക്തിസങ്കാശോ രൂപ്യവദ് വിശ്വകല്പനാ। ഇതി ജ്ഞാനം തഥൈതസ്യ ന ത്യാഗോ ന ഗ്രഹോ ലയഃ

ഞാൻ ശുക്തിപോലെയാണ്; ലോകം വെള്ളി കാണുന്നതുപോലെയാണ്. ഇതറിയുന്നവനു ഉപേക്ഷിക്കലോ സ്വീകരിക്കലോ ഇല്ല—ലയമേ മാത്രം.

അഹം വാ സര്വഭൂതേഷു സര്വഭൂതാന്യഥോ മയി। ഇതി ജ്ഞാനം തഥൈതസ്യ ന ത്യാഗോ ന ഗ്രഹോ ലയഃ

ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ ജീവികളും എന്നിൽ ഉണ്ടോ എന്ന ബോധം ഉള്ളവനു ഉപേക്ഷിക്കാനും സ്വീകരിക്കാനും ലയിക്കാനും ഒന്നുമില്ല.

ജനക ഉവാച॥ മയ്യനംതമഹാംഭോധൌ വിശ്വപോത ഇതസ്തതഃ। ഭ്രമതി സ്വാംതവാതേന ന മമാസ്ത്യസഹിഷ്ണുതാ

ജനകൻ പറഞ്ഞു: അനന്തമായ മഹാസമുദ്രമായ എന്നിൽ, ലോകത്തിന്റെ കപ്പൽ അതിന്റെ മനസ്സിന്റെ കാറ്റിൽ ഇവിടെ അവിടെ ഒഴുകുന്നു; ഇതിൽ എനിക്ക് അസഹിഷ്ണുതയില്ല.

മയ്യനംതമഹാംഭോധൌ ജഗദ്വീചിഃ സ്വഭാവതഃ। ഉദേതു വാസ്തമായാതു ന മേ വൃദ്ധിര്ന ച ക്ഷതിഃ

അനന്തമായ മഹാസമുദ്രമായ എന്നിൽ, ലോകം ഒരു തിരമാലപോലെ സ്വാഭാവികമായി ഉയർന്നോ താഴ്ന്നോ വരുന്നു; അതു ഉയർന്നാലോ താഴ്ന്നാലോ എനിക്ക് നേട്ടമോ നഷ്ടമോ ഇല്ല.

മയ്യനംതമഹാംഭോധൌ വിശ്വം നാമ വികല്പനാ। അതിശാംതോ നിരാകാര ഏതദേവാഹമാസ്ഥിതഃ

അനന്തമായ മഹാസമുദ്രമായ എന്നിൽ, ലോകം വെറും ഒരു ഭാവന മാത്രമാണ്; അത്യന്തം ശാന്തവും രൂപരഹിതവുമാണ് ഞാൻ ആശ്രയിക്കുന്നത്.

നാത്മാ ഭാവേഷു നോ ഭാവസ്തത്രാനന്തേ നിരംജനേ। ഇത്യസക്തോഽസ്പൃഹഃ ശാന്ത ഏതദേവാഹമാസ്തിതഃ

ആത്മാവ് അവസ്ഥകളിൽ ഇല്ല, അവസ്ഥകൾ ആ അനന്തവും കളങ്കരഹിതവുമായതിൽ ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് അശക്തനും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും ശാന്തനുമാണ് ഞാൻ.

അഹോ ചിന്മാത്രമേവാഹം ഇന്ദ്രജാലോപമം ജഗത്। ഇതി മമ കഥം കുത്ര ഹേയോപാദേയകല്പനാ

അയ്യോ! ഞാൻ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണ്; ലോകം ഒരു മായാജാലം പോലെയാണ്. എനിക്ക് ഉപേക്ഷിക്കലോ സ്വീകരിക്കലോ എവിടെയും എങ്ങനെയും ചിന്തിക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം?

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ തദാ ബന്ധോ യദാ ചിത്തം കിന്ചിദ് വാംഛതി ശോചതി। കിംചിന് മുംചതി ഗൃണ്ഹാതി കിംചിദ് ദൃഷ്യതി കുപ്യതി

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: മനസ്സ് എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും ദുഃഖിക്കുമ്പോഴും, എന്തെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴും സ്വീകരിക്കുമ്പോഴും, വ്യത്യാസം കാണുമ്പോഴും കോപപ്പെടുമ്പോഴും അതാണ് ബന്ധനം.

തദാ മുക്തിര്യദാ ചിത്തം ന വാംഛതി ന ശോചതി। ന മുംചതി ന ഗൃണ്ഹാതി ന ഹൃഷ്യതി ന കുപ്യതി

മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കാതെയും ദുഃഖിക്കാതെയും, ഉപേക്ഷിക്കാതെയും സ്വീകരിക്കാതെയും, ആനന്ദിക്കാതെയും കോപിക്കാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.

തദാ ബന്ധോ യദാ ചിത്തം സക്തം കാശ്വപി ദൃഷ്ടിഷു। തദാ മോക്ഷോ യദാ ചിത്തമസക്തം സര്വദൃഷ്ടിഷു

മനസ്സ് ഏതെങ്കിലും ദൃശ്യങ്ങളിൽ ആസക്തിയുള്ളപ്പോൾ അതാണ് ബന്ധനം; മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.

യദാ നാഹം തദാ മോക്ഷോ യദാഹം ബന്ധനം തദാ। മത്വേതി ഹേലയാ കിംചിന്മാ ഗൃഹാണ വിമുംച മാ

ഞാൻ ഇല്ല എന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മോക്ഷമാണ്; ഞാൻ ഉണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോൾ ബന്ധനമാണ്. ഇതറിയുമ്പോൾ, ഒരു കാര്യം പോലും ആലോചിക്കാതെയും ഉപേക്ഷിക്കാതെയും സ്വീകരിക്കാതെയും ഇരിക്കുക.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ കൃതാകൃതേ ച ദ്വന്ദ്വാനി കദാ ശാന്താനി കസ്യ വാ। ഏവം ജ്ഞാത്വേഹ നിര്വേദാദ് ഭവ ത്യാഗപരോഽവ്രതീ

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: പ്രവർത്തിയും പ്രവർത്തിയില്ലായ്മയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ദ്വന്ദങ്ങൾ ആര്ക്ക് എപ്പോഴാണ് ശാന്തമാകുന്നത്? ഇതറിയുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിൽ നിരാസവും ഉപേക്ഷണത്തിൽ മനസ്സും വ്രതങ്ങളില്ലാതെയും ഇരിക്കുക.

കസ്യാപി താത ധന്യസ്യ ലോകചേഷ്ടാവലോകനാത്। ജീവിതേച്ഛാ ബുഭുക്ഷാ ച ബുഭുത്സോപശമഃ ഗതാഃ

അൽപഭാഗ്യവാനായ ആരെങ്കിലുമൊക്കെ ലോകത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കാണുമ്പോൾ ജീവിക്കാൻ, ഭക്ഷിക്കാൻ, അറിവ് നേടാൻ ഉള്ള ആഗ്രഹവും ഉത്കണ്ഠയും എല്ലാം അകന്നുപോകുന്നു.

അനിത്യം സര്വമേവേദം താപത്രയദൂഷിതം। അസരം നിന്ദിതം ഹേയമിതി നിശ്ചിത്യ ശാമ്യതി

ഇവയെല്ലാം നശ്വരവും താപത്രയത്തിൽ മലിനമായതും, അസാരമായതും നിന്ദനീയവും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ഒരാൾ ശാന്തനാകുന്നു.

കോഽസൌ കാലോ വയഃ കിം വാ യത്ര ദ്വന്ദ്വാനി നോ നൃണാം। താന്യുപേക്ഷ്യ യഥാപ്രാപ്തവര്തീ സിദ്ധിമവാപ്നുയാത്

ഏത് കാലത്തോ, ഏത് പ്രായത്തോ, ഏത് സാഹചര്യത്തോ മനുഷ്യർക്കു ദ്വന്ദങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുന്നു? അവയെ അവഗണിച്ച്, ലഭിക്കുന്നതിൽ ജീവിച്ചാൽ ഒരാൾ സിദ്ധി നേടും.

നാ മതം മഹര്ഷീണാം സാധൂനാം യോഗിനാം തഥാ। ദൃഷ്ട്വാ നിര്വേദമാപന്നഃ കോ ന ശാമ്യതി മാനവഃ

മഹർഷിമാരുടെയോ സന്മാർഗ്ഗികളുടെയോ യോഗിമാരുടെയോ ഉപദേശങ്ങൾകൊണ്ടല്ല; ഇതറിഞ്ഞ് നിരാസം പ്രാപിച്ചവൻ ആരാണ് ശാന്തനാകാത്തത്?

കൃത്വാ മൂര്തിപരിജ്ഞാനം ചൈതന്യസ്യ ന കിം ഗുരുഃ। നിര്വേദസമതായുക്ത്യാ യസ്താരയതി സംസൃതേഃ

ബോധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിഞ്ഞാൽ ആരാണ് ഗുരുവാകാത്തത്? നിരാസവും സമതയും ഉപയോഗിച്ച് ഒരാൾ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മറ്റുള്ളവരെ കടത്തിവിടുന്നു.

പശ്യ ഭൂതവികാരാംസ്ത്വം ഭൂതമാത്രാന് യഥാര്ഥതഃ। തത്ക്ഷണാദ് ബന്ധനിര്മുക്തഃ സ്വരൂപസ്ഥോ ഭവിഷ്യസി

നീ ഭൗതികവസ്തുക്കളുടെ മാറ്റങ്ങൾ അവയവം മാത്രമായി യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷം തന്നെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സ്വരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കും.

വാസനാ ഏവ സംസാര ഇതി സര്വാ വിമുംച താഃ। തത്ത്യാഗോ വാസനാത്യാഗാത്സ്ഥിതിരദ്യ യഥാ തഥാ

വാസനകൾ മാത്രമാണ് ഈ ലോകം—അതിനാൽ അവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം. വാസനകൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ന് തന്നെ നീ എങ്ങനെയായാലും നിലനിൽക്കും.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ വിഹായ വൈരിണം കാമമര്ഥം ചാനര്ഥസംകുലം। ധര്മമപ്യേതയോര്ഹേതും സര്വത്രാദരം കുരു

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ശത്രുവായ ആസക്തിയും, ദുരിതം നിറഞ്ഞ സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിച്ചാലും, അവയിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന ധർമ്മത്തിലും എവിടെയും执ാരമില്ലാതെ ഇരിക്കുക.

സ്വപ്നേന്ദ്രജാലവത് പശ്യ ദിനാനി ത്രീണി പംച വാ। മിത്രക്ഷേത്രധനാഗാരദാരദായാദിസംപദഃ

നമുക്ക് കാണുന്ന മൂന്ന് അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച് ദിവസങ്ങൾ സ്വപ്നം പോലെയും മായാജാലം പോലെയും കാണുക; സുഹൃത്തുക്കളും, നിലങ്ങളും, ധനവും, വീടുകളും, ഭാര്യമാരും, മക്കളും, സമ്പത്തുകളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

യത്ര യത്ര ഭവേത്തൃഷ്ണാ സംസാരം വിദ്ധി തത്ര വൈ। പ്രൌഢവൈരാഗ്യമാശ്രിത്യ വീതതൃഷ്ണഃ സുഖീ ഭവ

എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെയാണ് ജന്മമരണചക്രം എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക; പൂർണ്ണമായ വൈരാഗ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ആഗ്രഹമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുക.

തൃഷ്ണാമാത്രാത്മകോ ബന്ധസ്തന്നാശോ മോക്ഷ ഉച്യതേ। ഭവാസംസക്തിമാത്രേണ പ്രാപ്തിതുഷ്ടിര്മുഹുര്മുഹുഃ

ബന്ധനം ആഗ്രഹത്തിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാശം മോക്ഷം ആകുന്നു. ഭവത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

ത്വമേകശ്ചേതനഃ ശുദ്ധോ ജഡം വിശ്വമസത്തഥാ। അവിദ്യാപി ന കിംചിത്സാ കാ ബുഭുത്സാ തഥാപി തേ

നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ബോധമുള്ളവനും ശുദ്ധനും ആണ്; ഈ ലോകം ജഡവും അസത്യവുമാണ്. അജ്ഞാനവും യാതൊന്നുമല്ല; എങ്കിൽ നിനക്ക് ഇത്രയും അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം എന്തിന്?

രാജ്യം സുതാഃ കലത്രാണി ശരീരാണി സുഖാനി ച। സംസക്തസ്യാപി നഷ്ടാനി തവ ജന്മനി ജന്മനി

രാജ്യങ്ങൾ, മക്കൾ, ഭാര്യമാർ, ശരീരം, സുഖങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെ, ആസക്തിയുള്ളവർക്കും ഓരോ ജന്മത്തിലും നഷ്ടമാകുന്നവയാണ്.

അലമര്ഥേന കാമേന സുകൃതേനാപി കര്മണാ। ഏഭ്യഃ സംസാരകാന്താരേ ന വിശ്രാന്തമഭൂന് മനഃ

സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും നല്ല പ്രവൃത്തികളും മതിയാകട്ടെ; ഇവയൊക്കെയും ഉള്ള ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ മരുഭൂമിയിൽ മനസ്സ് ഒരിക്കലും വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.

കൃതം ന കതി ജന്മാനി കായേന മനസാ ഗിരാ। ദുഃഖമായാസദം കര്മ തദദ്യാപ്യുപരമ്യതാമ്

എത്ര ജന്മങ്ങളിൽ ശരീരത്താൽ, മനസ്സോടെ, വാക്കിലൂടെ ദുഃഖവും കഷ്ടപ്പാടും മാത്രം നൽകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു! ഇന്നുതന്നെ അതെല്ലാം നിർത്തുക.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ ഭാവാഭാവവികാരശ്ച സ്വഭാവാദിതി നിശ്ചയീ। നിര്വികാരോ ഗതക്ലേശഃ സുഖേനൈവോപശാമ്യതി

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ഉദയം, ലയം, മാറ്റം — ഇവ സ്വാഭാവികമാണെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ മാറ്റമില്ലാതെ ദുഃഖരഹിതനായി എളുപ്പത്തിൽ ശാന്തി നേടുന്നു.

ഈശ്വരഃ സര്വനിര്മാതാ നേഹാന്യ ഇതി നിശ്ചയീ। അന്തര്ഗലിതസര്വാശഃ ശാന്തഃ ക്വാപി ന സജ്ജതേ

ഈശ്വരൻ എല്ലാറ്റിന്റെയും സ്രഷ്ടാവാണ്, മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയുന്നവൻ, ഉള്ളിൽ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും അകറ്റി, ശാന്തനായി എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.