അഷ്ടാവക്രഗീതാ

പതതൂദേതു വാ ദേഹോ നാസ്യ ചിന്താ മഹാത്മനഃ। സ്വഭാവഭൂമിവിശ്രാന്തിവിസ്മൃതാശേഷസംസൃതേഃ

ശരീരം വീണാലും നിലനിൽക്കുകയാലും മഹാത്മാവിന് ചിന്തയില്ല; സ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിച്ച്, ജനനമരണചക്രം മുഴുവനും മറന്നവനാണ്.

അകിംചനഃ കാമചാരോ നിര്ദ്വന്ദ്വശ്ഛിന്നസംശയഃ। അസക്തഃ സര്വഭാവേഷു കേവലോ രമതേ ബുധഃ

ഒന്നും ഇല്ലാത്തവൻ, ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാതെയും സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയും, എല്ലാറ്റിലും അസക്തനായി, ജ്ഞാനി സ്വഭാവത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

നിര്മമഃ ശോഭതേ ധീരഃ സമലോഷ്ടാശ്മകാംചനഃ। സുഭിന്നഹൃദയഗ്രന്ഥിര്വിനിര്ധൂതരജസ്തമഃ

സ്വന്തമെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ, മണ്ണും കല്ലും പൊന്നും ഒരുപോലെ കാണുന്ന ധീരൻ, ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ മുഴുവനും അകറ്റി, രാജസ്സും തമസ്സും കളഞ്ഞവനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.

സര്വത്രാനവധാനസ്യ ന കിംചിദ് വാസനാ ഹൃദി। മുക്താത്മനോ വിതൃപ്തസ്യ തുലനാ കേന ജായതേ

എവിടെയും ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വാസനകളില്ല; മോചിതനും തൃപ്തനുമായ ആത്മാവിനെ ആരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും?

ജാനന്നപി ന ജാനാതി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി। ബ്രുവന്ന് അപി ന ച ബ്രൂതേ കോഽന്യോ നിര്വാസനാദൃതേ

അറിയുമ്പോഴും അറിയുന്നില്ല, കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല, പറയുമ്പോഴും പറയുന്നില്ല; എല്ലാ വാസനകളും വിട്ടവനെ കൂടാതെ ഇങ്ങനെ മറ്റാരുണ്ടാകും?

ഭിക്ഷുര്വാ ഭൂപതിര്വാപി യോ നിഷ്കാമഃ സ ശോഭതേ। ഭാവേഷു ഗലിതാ യസ്യ ശോഭനാശോഭനാ മതിഃ

ഭിക്ഷുക്കായാലും രാജാവായാലും, ആഗ്രഹരഹിതനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നല്ലതും ചീത്തയും എന്ന ഭാവം വിട്ടവനാണ്.

ക്വ സ്വാച്ഛന്ദ്യം ക്വ സംകോചഃ ക്വ വാ തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ। നിര്വ്യാജാര്ജവഭൂതസ്യ ചരിതാര്ഥസ്യ യോഗിനഃ

നിഷ്കളങ്കതയും നേരത്തെയും നിറഞ്ഞ, സഫലനായ യോഗിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യമോ നിയന്ത്രണമോ സത്യനിശ്ചയമോ എവിടെയാണ്?

ആത്മവിശ്രാന്തിതൃപ്തേന നിരാശേന ഗതാര്തിനാ। അന്തര്യദനുഭൂയേത തത് കഥം കസ്യ കഥ്യതേ

ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ച്, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ദുഃഖം വിട്ടവൻ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും എങ്ങനെയാണ് ആരോടും പറയാൻ കഴിയുക?

സുപ്തോഽപി ന സുഷുപ്തൌ ച സ്വപ്നേഽപി ശയിതോ ന ച। ജാഗരേഽപി ന ജാഗര്തി ധീരസ്തൃപ്തഃ പദേ പദേ

ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ അല്ല; സ്വപ്നത്തിൽ കിടക്കുമ്പോഴും കിടക്കുന്നില്ല; ജാഗരികനാകുമ്പോഴും ഉണരുന്നില്ല; ധീരൻ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും തൃപ്തനാണ്.

ജ്ഞഃ സചിന്തോഽപി നിശ്ചിന്തഃ സേന്ദ്രിയോഽപി നിരിന്ദ്രിയഃ। സുബുദ്ധിരപി നിര്ബുദ്ധിഃ സാഹംകാരോഽനഹങ്കൃതിഃ

ജ്ഞാനി ചിന്തയിലാണെന്നു തോന്നിയാലും അകത്തൊന്നും ചിന്തയില്ലാത്തവനാണ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയില്ലാത്തവനുപോലെയാണ്; ബുദ്ധി ഉണ്ട് എന്നെങ്കിലും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനുപോലെയാണ്; അഹംഭാവം ഉണ്ടെങ്കിലും അഹംഭാവമില്ലാത്തവനാണ്.

ന സുഖീ ന ച വാ ദുഃഖീ ന വിരക്തോ ന സംഗവാന്। ന മുമുക്ഷുര്ന വാ മുക്താ ന കിംചിന്ന്ന ച കിംചന

അവൻ സന്തോഷിയല്ല, ദുഃഖിയുമല്ല; വിരക്തനല്ല, ബന്ധമുള്ളവനുമല്ല; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനല്ല, മോചിതനുമല്ല; അവൻ ഒന്നുമല്ല, ഒന്നല്ലാത്തതുമല്ല.

വിക്ഷേപേഽപി ന വിക്ഷിപ്തഃ സമാധൌ ന സമാധിമാന്। ജാഡ്യേഽപി ന ജഡോ ധന്യഃ പാണ്ഡിത്യേഽപി ന പണ്ഡിതഃ

ബാഹ്യവിഷയങ്ങളിൽ ചിതറലുണ്ടായാലും അവൻ ചിതറുന്നില്ല; സമാധിയിൽ ഇരുന്നാലും അവൻ അതിൽ ലയിച്ചിട്ടില്ല; മന്ദതയിൽ ഇരുന്നാലും അവൻ മന്ദനല്ല; പണ്ഡിതനായാലും അവൻ പണ്ഡിതനല്ല.

മുക്തോ യഥാസ്ഥിതിസ്വസ്ഥഃ കൃതകര്തവ്യനിര്വൃതഃ। സമഃ സര്വത്ര വൈതൃഷ്ണ്യാന്ന സ്മരത്യകൃതം കൃതമ്

മുക്തനായി സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടവൻ ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും സംതൃപ്തനാണ്; എല്ലാ സ്ഥലത്തും തുല്യനായി, ആസക്തിയില്ലാത്തതിനാൽ, ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഓർക്കുന്നില്ല.

ന പ്രീയതേ വന്ദ്യമാനോ നിന്ദ്യമാനോ ന കുപ്യതി। നൈവോദ്വിജതി മരണേ ജീവനേ നാഭിനന്ദതി

പ്രശംസിക്കുമ്പോൾ അവൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; അപമാനിക്കുമ്പോൾ ക്രോധിക്കുന്നില്ല; മരണത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, ജീവതത്തിൽ ആഹ്ലാദിക്കുന്നുമില്ല.

ന ധാവതി ജനാകീര്ണം നാരണ്യം ഉപശാന്തധീഃ। യഥാതഥാ യത്രതത്ര സമ ഏവാവതിഷ്ഠതേ

ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ജനക്കൂട്ടത്തിലേക്കോ കാടിലേക്കോ ഓടുന്നില്ല; എങ്ങും എങ്ങനെ ആയാലും അവൻ ഒരേപോലെയാണ്.

ജനക ഉവാച॥ തത്ത്വവിജ്ഞാനസന്ദംശമാദായ ഹൃദയോദരാത്। നാവിധപരാമര്ശശല്യോദ്ധാരഃ കൃതോ മയാ

ജനകൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിന്റെ അഗാധത്തിൽ നിന്ന് തത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ പിണ്ഡം എടുത്തു, അജ്ഞതയുടെ മുള്ള് ഞാൻ നീക്കം ചെയ്തു.

ക്വ ധര്മഃ ക്വ ച വാ കാമഃ ക്വ ചാര്ഥഃ ക്വ വിവേകിതാ। ക്വ ദ്വൈതം ക്വ ച വാഽദ്വൈതം സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മം എവിടെ, കാമം എവിടെ, അർത്ഥം എവിടെ, വിവേകം എവിടെ? ദ്വൈതം എവിടെ, അദ്വൈതം എവിടെ?

ക്വ ഭൂതം ക്വ ഭവിഷ്യദ് വാ വര്തമാനമപി ക്വ വാ। ക്വ ദേശഃ ക്വ ച വാ നിത്യം സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഭൂതകാലം എവിടെ, ഭാവി എവിടെ, ഇപ്പോഴുള്ളതും എവിടെ? സ്ഥലം എവിടെ, ശാശ്വതത്വം എവിടെ?

ക്വ ചാത്മാ ക്വ ച വാനാത്മാ ക്വ ശുഭം ക്വാശുഭം യഥാ। ക്വ ചിന്താ ക്വ ച വാചിന്താ സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ആത്മാവ് എവിടെ, അനാത്മാവ് എവിടെ, മംഗളം എവിടെ, അമംഗളം എവിടെ? ചിന്ത എവിടെ, ചിന്തയില്ലായ്മ എവിടെ?

ക്വ സ്വപ്നഃ ക്വ സുഷുപ്തിര്വാ ക്വ ച ജാഗരണം തഥാ। ക്വ തുരിയം ഭയം വാപി സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ സ്വപ്നം എവിടെ, ഗാഢനിദ്ര എവിടെ, ജാഗരണം എവിടെ, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയും ഭയവും എവിടെ?

ക്വ ദൂരം ക്വ സമീപം വാ ബാഹ്യം ക്വാഭ്യന്തരം ക്വ വാ। ക്വ സ്ഥൂലം ക്വ ച വാ സൂക്ഷ്മം സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ദൂരം എവിടെ, സമീപം എവിടെ, പുറത്തു എവിടെ, അകത്തു എവിടെ? സ്ഥൂലം എവിടെ, സൂക്ഷ്മം എവിടെ?

ക്വ മൃത്യുര്ജീവിതം വാ ക്വ ലോകാഃ ക്വാസ്യ ക്വ ലൌകികം। ക്വ ലയഃ ക്വ സമാധിര്വാ സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ മരണം എവിടെ, ജീവൻ എവിടെ, ലോകങ്ങൾ എവിടെ, ലോകീയത എവിടെ? ലയം എവിടെ, സമാധി എവിടെ?

അലം ത്രിവര്ഗകഥയാ യോഗസ്യ കഥയാപ്യലം। അലം വിജ്ഞാനകഥയാ വിശ്രാന്തസ്യ മമാത്മനി

ജീവിതത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സംസാരവും യോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംസാരവും മതിയാകട്ടെ; ജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംസാരവും മതിയാകട്ടെ; ഞാൻ ആത്മാവിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.

ജനക ഉവാച॥ ക്വ ഭൂതാനി ക്വ ദേഹോ വാ ക്വേന്ദ്രിയാണി ക്വ വാ മനഃ। ക്വ ശൂന്യം ക്വ ച നൈരാശ്യം മത്സ്വരൂപേ നിരംജനേ

ജനകൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ നിർമ്മലമായ സ്വരൂപത്തിൽ ഭൂതങ്ങൾ എവിടെ, ശരീരം എവിടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എവിടെ, മനസ്സ് എവിടെ? ശൂന്യത എവിടെ, നിരാശ എവിടെ?

ക്വ ശാസ്ത്രം ക്വാത്മവിജ്ഞാനം ക്വ വാ നിര്വിഷയം മനഃ। ക്വ തൃപ്തിഃ ക്വ വിതൃഷ്ണാത്വം ഗതദ്വന്ദ്വസ്യ മേ സദാ

എനിക്ക് സദാ ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ശാസ്ത്രം എവിടെ, ആത്മജ്ഞാനം എവിടെ, വിഷയരഹിതമായ മനസ്സ് എവിടെ? തൃപ്തി എവിടെ, ആസക്തിരഹിതത്വം എവിടെ?

ക്വ വിദ്യാ ക്വ ച വാവിദ്യാ ക്വാഹം ക്വേദം മമ ക്വ വാ। ക്വ ബന്ധ ക്വ ച വാ മോക്ഷഃ സ്വരൂപസ്യ ക്വ രൂപിതാ

ജ്ഞാനം എവിടെ, അജ്ഞാനം എവിടെ, ഞാൻ എവിടെ, ഇതെന്റെത് എവിടെ? ബന്ധനം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ, സ്വരൂപത്തിന് രൂപം എവിടെ?

ക്വ പ്രാരബ്ധാനി കര്മാണി ജീവന്മുക്തിരപി ക്വ വാ। ക്വ തദ് വിദേഹകൈവല്യം നിര്വിശേഷസ്യ സര്വദാ

പ്രാരബ്ധകർമങ്ങൾ എവിടെ, ജീവന്മുക്തി എവിടെ? ആ അന്തിമ ദേഹരഹിതമായ മോക്ഷം എവിടെ, സദാ വ്യത്യാസമില്ലാത്തവനിൽ?

ക്വ കര്താ ക്വ ച വാ ഭോക്താ നിഷ്ക്രിയം സ്ഫുരണം ക്വ വാ। ക്വാപരോക്ഷം ഫലം വാ ക്വ നിഃസ്വഭാവസ്യ മേ സദാ

എവിടെയാണ് ചെയ്യുന്നവൻ, എവിടെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നവൻ? എവിടെയാണ് പ്രവർത്തനമില്ലാത്ത പ്രകാശം, മറ്റെന്താണ് എവിടെയെങ്കിലും? എവിടെയാണ് നേരിട്ടുള്ള അനുഭവം, അതിന്റെ ഫലം എവിടെയാണ്, എപ്പോഴും സ്വഭാവമില്ലാത്ത എന്നിൽ?

ക്വ ലോകം ക്വ മുമുക്ഷുര്വാ ക്വ യോഗീ ജ്ഞാനവാന് ക്വ വാ। ക്വ ബദ്ധഃ ക്വ ച വാ മുക്തഃ സ്വസ്വരൂപേഽഹമദ്വയേ

എവിടെയാണ് ലോകം, എവിടെയാണ് മോക്ഷം തേടുന്നവൻ, എവിടെയാണ് യോഗി, എവിടെയാണ് ജ്ഞാനി? എവിടെയാണ് ബന്ധിതൻ, എവിടെയാണ് മോചിതൻ, എന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ, അദ്വിതീയമായ എന്നിൽ?