അഷ്ടാവക്രഗീതാ

മന്ദഃ ശ്രുത്വാപി തദ്വസ്തു ന ജഹാതി വിമൂഢതാം। നിര്വികല്പോ ബഹിര്യത്നാദന്തര്വിഷയലാലസഃ

മന്ദൻ, സത്യം കേട്ടിട്ടും, അവൻ്റെ ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; പുറത്തു ഭേദം ഇല്ലെന്നു കാണിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ജ്ഞാനാദ് ഗലിതകര്മാ യോ ലോകദൃഷ്ട്യാപി കര്മകൃത്। നാപ്നോത്യവസരം കര്മം വക്തുമേവ ന കിംചന

ജ്ഞാനത്താൽ പ്രവൃത്തികൾ അകന്നവൻ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനായി തോന്നിയാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്നു പറയാനുള്ള അവസരവും അവനില്ല.

ക്വ തമഃ ക്വ പ്രകാശോ വാ ഹാനം ക്വ ച ന കിംചന। നിര്വികാരസ്യ ധീരസ്യ നിരാതംകസ്യ സര്വദാ

എപ്പോഴും അചഞ്ചലനും ഭയമില്ലാത്തവനും ആയ ധീരനു ഇരുണ്ടതോ പ്രകാശമോ ത്യാഗമോ ഒന്നും ഇല്ല; അവനു ഒന്നും ബാധകമല്ല.

ക്വ ധൈര്യം ക്വ വിവേകിത്വം ക്വ നിരാതംകതാപി വാ। അനിര്വാച്യസ്വഭാവസ്യ നിഃസ്വഭാവസ്യ യോഗിനഃ

സ്വഭാവം വാക്കുകളിൽ പറയാനാവാത്തതും ഒന്നുമില്ലാത്തതുമായ യോഗിക്ക് ധൈര്യവും വിവേകവും ഭയമില്ലായ്മയും എവിടെയാണ്?

ന സ്വര്ഗോ നൈവ നരകോ ജീവന്മുക്തിര്ന ചൈവ ഹി। ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന യോഗദൃഷ്ട്യാ ന കിംചന

സ്വർഗ്ഗമോ നരകമോ ജീവൻമുക്തിയോ ഒന്നുമില്ല; ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? യോഗദൃഷ്ടിയിൽ ഒന്നുമില്ല.

നൈവ പ്രാര്ഥയതേ ലാഭം നാലാഭേനാനുശോചതി। ധീരസ്യ ശീതലം ചിത്തമമൃതേനൈവ പൂരിതമ്

ധീരൻ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല, നഷ്ടത്തിൽ ദുഃഖിക്കുകയുമില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് തണുത്തതും അമൃതം നിറഞ്ഞതുമാണ്.

ന ശാന്തം സ്തൌതി നിഷ്കാമോ ന ദുഷ്ടമപി നിന്ദതി। സമദുഃഖസുഖസ്തൃപ്തഃ കിംചിത് കൃത്യം ന പശ്യതി

ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ ശാന്തനെ പ്രശംസിക്കുകയില്ല, ദുഷ്ടനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമതയോടെ തൃപ്തനായി, ചെയ്യേണ്ടതൊന്നും കാണുന്നില്ല.

ധീരോ ന ദ്വേഷ്ടി സംസാരമാത്മാനം ന ദിദൃക്ഷതി। ഹര്ഷാമര്ഷവിനിര്മുക്തോ ന മൃതോ ന ച ജീവതി

ധീരൻ ലോകത്തെ വെറുക്കുന്നില്ല, സ്വയം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; സന്തോഷവും അസൂയയും വിട്ടവൻ മരിച്ചവനുമല്ല, ജീവനുള്ളവനുമല്ല.

നിഃസ്നേഹഃ പുത്രദാരാദൌ നിഷ്കാമോ വിഷയേഷു ച। നിശ്ചിന്തഃ സ്വശരീരേഽപി നിരാശഃ ശോഭതേ ബുധഃ

മക്കളോടോ ഭാര്യയോടോ ആസക്തിയില്ല, വിഷയങ്ങളിൽ ആഗ്രഹമില്ല, സ്വന്തം ശരീരത്തോടും ചിന്തയില്ല; പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.

തുഷ്ടിഃ സര്വത്ര ധീരസ്യ യഥാപതിതവര്തിനഃ। സ്വച്ഛന്ദം ചരതോ ദേശാന് യത്രസ്തമിതശായിനഃ

എവിടെയും തൃപ്തനായി, സംഭവിച്ചപോലെ ജീവിച്ച്, ഇഷ്ടം പോലെ ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, രാത്രിയാകുന്നിടത്ത് ഉറങ്ങുന്നവൻ ധീരനാണ്.

പതതൂദേതു വാ ദേഹോ നാസ്യ ചിന്താ മഹാത്മനഃ। സ്വഭാവഭൂമിവിശ്രാന്തിവിസ്മൃതാശേഷസംസൃതേഃ

ശരീരം വീണാലും നിലനിൽക്കുകയാലും മഹാത്മാവിന് ചിന്തയില്ല; സ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിച്ച്, ജനനമരണചക്രം മുഴുവനും മറന്നവനാണ്.

അകിംചനഃ കാമചാരോ നിര്ദ്വന്ദ്വശ്ഛിന്നസംശയഃ। അസക്തഃ സര്വഭാവേഷു കേവലോ രമതേ ബുധഃ

ഒന്നും ഇല്ലാത്തവൻ, ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാതെയും സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയും, എല്ലാറ്റിലും അസക്തനായി, ജ്ഞാനി സ്വഭാവത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

നിര്മമഃ ശോഭതേ ധീരഃ സമലോഷ്ടാശ്മകാംചനഃ। സുഭിന്നഹൃദയഗ്രന്ഥിര്വിനിര്ധൂതരജസ്തമഃ

സ്വന്തമെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ, മണ്ണും കല്ലും പൊന്നും ഒരുപോലെ കാണുന്ന ധീരൻ, ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ മുഴുവനും അകറ്റി, രാജസ്സും തമസ്സും കളഞ്ഞവനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.

സര്വത്രാനവധാനസ്യ ന കിംചിദ് വാസനാ ഹൃദി। മുക്താത്മനോ വിതൃപ്തസ്യ തുലനാ കേന ജായതേ

എവിടെയും ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വാസനകളില്ല; മോചിതനും തൃപ്തനുമായ ആത്മാവിനെ ആരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും?

ജാനന്നപി ന ജാനാതി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി। ബ്രുവന്ന് അപി ന ച ബ്രൂതേ കോഽന്യോ നിര്വാസനാദൃതേ

അറിയുമ്പോഴും അറിയുന്നില്ല, കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല, പറയുമ്പോഴും പറയുന്നില്ല; എല്ലാ വാസനകളും വിട്ടവനെ കൂടാതെ ഇങ്ങനെ മറ്റാരുണ്ടാകും?

ഭിക്ഷുര്വാ ഭൂപതിര്വാപി യോ നിഷ്കാമഃ സ ശോഭതേ। ഭാവേഷു ഗലിതാ യസ്യ ശോഭനാശോഭനാ മതിഃ

ഭിക്ഷുക്കായാലും രാജാവായാലും, ആഗ്രഹരഹിതനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നല്ലതും ചീത്തയും എന്ന ഭാവം വിട്ടവനാണ്.

ക്വ സ്വാച്ഛന്ദ്യം ക്വ സംകോചഃ ക്വ വാ തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ। നിര്വ്യാജാര്ജവഭൂതസ്യ ചരിതാര്ഥസ്യ യോഗിനഃ

നിഷ്കളങ്കതയും നേരത്തെയും നിറഞ്ഞ, സഫലനായ യോഗിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യമോ നിയന്ത്രണമോ സത്യനിശ്ചയമോ എവിടെയാണ്?

ആത്മവിശ്രാന്തിതൃപ്തേന നിരാശേന ഗതാര്തിനാ। അന്തര്യദനുഭൂയേത തത് കഥം കസ്യ കഥ്യതേ

ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ച്, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ദുഃഖം വിട്ടവൻ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും എങ്ങനെയാണ് ആരോടും പറയാൻ കഴിയുക?

സുപ്തോഽപി ന സുഷുപ്തൌ ച സ്വപ്നേഽപി ശയിതോ ന ച। ജാഗരേഽപി ന ജാഗര്തി ധീരസ്തൃപ്തഃ പദേ പദേ

ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ അല്ല; സ്വപ്നത്തിൽ കിടക്കുമ്പോഴും കിടക്കുന്നില്ല; ജാഗരികനാകുമ്പോഴും ഉണരുന്നില്ല; ധീരൻ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും തൃപ്തനാണ്.

ജ്ഞഃ സചിന്തോഽപി നിശ്ചിന്തഃ സേന്ദ്രിയോഽപി നിരിന്ദ്രിയഃ। സുബുദ്ധിരപി നിര്ബുദ്ധിഃ സാഹംകാരോഽനഹങ്കൃതിഃ

ജ്ഞാനി ചിന്തയിലാണെന്നു തോന്നിയാലും അകത്തൊന്നും ചിന്തയില്ലാത്തവനാണ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയില്ലാത്തവനുപോലെയാണ്; ബുദ്ധി ഉണ്ട് എന്നെങ്കിലും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനുപോലെയാണ്; അഹംഭാവം ഉണ്ടെങ്കിലും അഹംഭാവമില്ലാത്തവനാണ്.

ന സുഖീ ന ച വാ ദുഃഖീ ന വിരക്തോ ന സംഗവാന്। ന മുമുക്ഷുര്ന വാ മുക്താ ന കിംചിന്ന്ന ച കിംചന

അവൻ സന്തോഷിയല്ല, ദുഃഖിയുമല്ല; വിരക്തനല്ല, ബന്ധമുള്ളവനുമല്ല; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനല്ല, മോചിതനുമല്ല; അവൻ ഒന്നുമല്ല, ഒന്നല്ലാത്തതുമല്ല.

വിക്ഷേപേഽപി ന വിക്ഷിപ്തഃ സമാധൌ ന സമാധിമാന്। ജാഡ്യേഽപി ന ജഡോ ധന്യഃ പാണ്ഡിത്യേഽപി ന പണ്ഡിതഃ

ബാഹ്യവിഷയങ്ങളിൽ ചിതറലുണ്ടായാലും അവൻ ചിതറുന്നില്ല; സമാധിയിൽ ഇരുന്നാലും അവൻ അതിൽ ലയിച്ചിട്ടില്ല; മന്ദതയിൽ ഇരുന്നാലും അവൻ മന്ദനല്ല; പണ്ഡിതനായാലും അവൻ പണ്ഡിതനല്ല.

മുക്തോ യഥാസ്ഥിതിസ്വസ്ഥഃ കൃതകര്തവ്യനിര്വൃതഃ। സമഃ സര്വത്ര വൈതൃഷ്ണ്യാന്ന സ്മരത്യകൃതം കൃതമ്

മുക്തനായി സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടവൻ ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും സംതൃപ്തനാണ്; എല്ലാ സ്ഥലത്തും തുല്യനായി, ആസക്തിയില്ലാത്തതിനാൽ, ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഓർക്കുന്നില്ല.

ന പ്രീയതേ വന്ദ്യമാനോ നിന്ദ്യമാനോ ന കുപ്യതി। നൈവോദ്വിജതി മരണേ ജീവനേ നാഭിനന്ദതി

പ്രശംസിക്കുമ്പോൾ അവൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; അപമാനിക്കുമ്പോൾ ക്രോധിക്കുന്നില്ല; മരണത്തിൽ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, ജീവതത്തിൽ ആഹ്ലാദിക്കുന്നുമില്ല.

ന ധാവതി ജനാകീര്ണം നാരണ്യം ഉപശാന്തധീഃ। യഥാതഥാ യത്രതത്ര സമ ഏവാവതിഷ്ഠതേ

ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ജനക്കൂട്ടത്തിലേക്കോ കാടിലേക്കോ ഓടുന്നില്ല; എങ്ങും എങ്ങനെ ആയാലും അവൻ ഒരേപോലെയാണ്.

ജനക ഉവാച॥ തത്ത്വവിജ്ഞാനസന്ദംശമാദായ ഹൃദയോദരാത്। നാവിധപരാമര്ശശല്യോദ്ധാരഃ കൃതോ മയാ

ജനകൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിന്റെ അഗാധത്തിൽ നിന്ന് തത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ പിണ്ഡം എടുത്തു, അജ്ഞതയുടെ മുള്ള് ഞാൻ നീക്കം ചെയ്തു.

ക്വ ധര്മഃ ക്വ ച വാ കാമഃ ക്വ ചാര്ഥഃ ക്വ വിവേകിതാ। ക്വ ദ്വൈതം ക്വ ച വാഽദ്വൈതം സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മം എവിടെ, കാമം എവിടെ, അർത്ഥം എവിടെ, വിവേകം എവിടെ? ദ്വൈതം എവിടെ, അദ്വൈതം എവിടെ?

ക്വ ഭൂതം ക്വ ഭവിഷ്യദ് വാ വര്തമാനമപി ക്വ വാ। ക്വ ദേശഃ ക്വ ച വാ നിത്യം സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഭൂതകാലം എവിടെ, ഭാവി എവിടെ, ഇപ്പോഴുള്ളതും എവിടെ? സ്ഥലം എവിടെ, ശാശ്വതത്വം എവിടെ?

ക്വ ചാത്മാ ക്വ ച വാനാത്മാ ക്വ ശുഭം ക്വാശുഭം യഥാ। ക്വ ചിന്താ ക്വ ച വാചിന്താ സ്വമഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ മേ

എനിക്ക് സ്വമഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ആത്മാവ് എവിടെ, അനാത്മാവ് എവിടെ, മംഗളം എവിടെ, അമംഗളം എവിടെ? ചിന്ത എവിടെ, ചിന്തയില്ലായ്മ എവിടെ?