അഷ്ടാവക്രഗീതാ

ക്വ സംസാരഃ ക്വ ചാഭാസഃ ക്വ സാധ്യം ക്വ ച സാധനം। ആകാശസ്യേവ ധീരസ്യ നിര്വികല്പസ്യ സര്വദാ

ആകാശം പോലെ എപ്പോഴും ഭേദഭാവമില്ലാത്ത ധീരനിൽ, എവിടെയാണ് സംസാരം, എവിടെയാണ് മായ, എവിടെയാണ് നേടലും, എവിടെയാണ് ശ്രമവും?

സ ജയത്യര്ഥസംന്യാസീ പൂര്ണസ്വരസവിഗ്രഹഃ। അകൃത്രിമോഽനവച്ഛിന്നേ സമാധിര്യസ്യ വര്തതേ

സമ്പത്തുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനും, സ്വഭാവത്തിൽ പൂർണ്ണനും സ്വാഭാവികനുമായവനും, കൃത്രിമമില്ലാത്ത, തടസ്സമില്ലാത്ത സമാധി നിലനിൽക്കുന്നവനും, വിജയിയാണ്.

ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന ജ്ഞാതതത്ത്വോ മഹാശയഃ। ഭോഗമോക്ഷനിരാകാംക്ഷീ സദാ സര്വത്ര നീരസഃ

ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടത്? സത്യം spഹിഞ്ഞ മഹാശയൻ, അനുഭവത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിരാസനാണ്.

മഹദാദി ജഗദ്ദ്വൈതം നാമമാത്രവിജൃംഭിതം। വിഹായ ശുദ്ധബോധസ്യ കിം കൃത്യമവശിഷ്യതേ

മഹത്ത്വം മുതൽ താഴെവരെ, നാമം മാത്രം ഉള്ള ഈ ദ്വൈതലോകം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ശുദ്ധബോധമുള്ളവനു ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?

ഭ്രമഭൃതമിദം സര്വം കിംചിന്നാസ്തീതി നിശ്ചയീ। അലക്ഷ്യസ്ഫുരണഃ ശുദ്ധഃ സ്വഭാവേനൈവ ശാമ്യതി

ഇതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണെന്നും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ലെന്നും ഉറപ്പുള്ളവൻ, ആ ശുദ്ധവും പിടിക്കാനാകാത്ത പ്രകാശം സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ശാന്തമാകുന്നു.

ശുദ്ധസ്ഫുരണരൂപസ്യ ദൃശ്യഭാവമപശ്യതഃ। ക്വ വിധിഃ ക്വ വൈരാഗ്യം ക്വ ത്യാഗഃ ക്വ ശമോഽപി വാ

ശുദ്ധപ്രകാശസ്വരൂപിയുമായി, ദൃശ്യങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, നിയമം എവിടെ, വിരക്തി എവിടെ, ഉപേക്ഷം എവിടെ, ശമം പോലും എവിടെ?

സ്ഫുരതോഽനന്തരൂപേണ പ്രകൃതിം ച ന പശ്യതഃ। ക്വ ബന്ധഃ ക്വ ച വാ മോക്ഷഃ ക്വ ഹര്ഷഃ ക്വ വിഷാദിതാ

അനന്തരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, പ്രകൃതിയെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, ബന്ധം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ, സന്തോഷം എവിടെ, ദുഃഖം എവിടെ?

ബുദ്ധിപര്യന്തസംസാരേ മായാമാത്രം വിവര്തതേ। നിര്മമോ നിരഹംകാരോ നിഷ്കാമഃ ശോഭതേ ബുധഃ

ബുദ്ധിയാൽ പരിധിയുള്ള ഈ ലോകം മായ മാത്രമാണ്; സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും ആഗ്രഹവും ഇല്ലാത്ത ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.

അക്ഷയം ഗതസന്താപമാത്മാനം പശ്യതോ മുനേഃ। ക്വ വിദ്യാ ച ക്വ വാ വിശ്വം ക്വ ദേഹോഽഹം മമേതി വാ

ക്ഷയമില്ലാത്തതും ദുഃഖം വിട്ടതുമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്ന മുനിയിൽ, ജ്ഞാനം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ശരീരം എവിടെ, 'ഞാൻ' എന്നോ 'എൻ്റെത്' എന്നോ ഉള്ള ധാരണ എവിടെ?

നിരോധാദീനി കര്മാണി ജഹാതി ജഡധീര്യദി। മനോരഥാന് പ്രലാപാംശ്ച കര്തുമാപ്നോത്യതത്ക്ഷണാത്

മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ നിയന്ത്രണം പോലെയുള്ള പ്രവർത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിൽ ഭ്രമങ്ങളും വ്യർത്ഥമായ സംസാരവും തുടങ്ങുന്നു.

മന്ദഃ ശ്രുത്വാപി തദ്വസ്തു ന ജഹാതി വിമൂഢതാം। നിര്വികല്പോ ബഹിര്യത്നാദന്തര്വിഷയലാലസഃ

മന്ദൻ, സത്യം കേട്ടിട്ടും, അവൻ്റെ ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; പുറത്തു ഭേദം ഇല്ലെന്നു കാണിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ജ്ഞാനാദ് ഗലിതകര്മാ യോ ലോകദൃഷ്ട്യാപി കര്മകൃത്। നാപ്നോത്യവസരം കര്മം വക്തുമേവ ന കിംചന

ജ്ഞാനത്താൽ പ്രവൃത്തികൾ അകന്നവൻ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനായി തോന്നിയാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്നു പറയാനുള്ള അവസരവും അവനില്ല.

ക്വ തമഃ ക്വ പ്രകാശോ വാ ഹാനം ക്വ ച ന കിംചന। നിര്വികാരസ്യ ധീരസ്യ നിരാതംകസ്യ സര്വദാ

എപ്പോഴും അചഞ്ചലനും ഭയമില്ലാത്തവനും ആയ ധീരനു ഇരുണ്ടതോ പ്രകാശമോ ത്യാഗമോ ഒന്നും ഇല്ല; അവനു ഒന്നും ബാധകമല്ല.

ക്വ ധൈര്യം ക്വ വിവേകിത്വം ക്വ നിരാതംകതാപി വാ। അനിര്വാച്യസ്വഭാവസ്യ നിഃസ്വഭാവസ്യ യോഗിനഃ

സ്വഭാവം വാക്കുകളിൽ പറയാനാവാത്തതും ഒന്നുമില്ലാത്തതുമായ യോഗിക്ക് ധൈര്യവും വിവേകവും ഭയമില്ലായ്മയും എവിടെയാണ്?

ന സ്വര്ഗോ നൈവ നരകോ ജീവന്മുക്തിര്ന ചൈവ ഹി। ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന യോഗദൃഷ്ട്യാ ന കിംചന

സ്വർഗ്ഗമോ നരകമോ ജീവൻമുക്തിയോ ഒന്നുമില്ല; ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? യോഗദൃഷ്ടിയിൽ ഒന്നുമില്ല.

നൈവ പ്രാര്ഥയതേ ലാഭം നാലാഭേനാനുശോചതി। ധീരസ്യ ശീതലം ചിത്തമമൃതേനൈവ പൂരിതമ്

ധീരൻ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല, നഷ്ടത്തിൽ ദുഃഖിക്കുകയുമില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് തണുത്തതും അമൃതം നിറഞ്ഞതുമാണ്.

ന ശാന്തം സ്തൌതി നിഷ്കാമോ ന ദുഷ്ടമപി നിന്ദതി। സമദുഃഖസുഖസ്തൃപ്തഃ കിംചിത് കൃത്യം ന പശ്യതി

ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ ശാന്തനെ പ്രശംസിക്കുകയില്ല, ദുഷ്ടനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമതയോടെ തൃപ്തനായി, ചെയ്യേണ്ടതൊന്നും കാണുന്നില്ല.

ധീരോ ന ദ്വേഷ്ടി സംസാരമാത്മാനം ന ദിദൃക്ഷതി। ഹര്ഷാമര്ഷവിനിര്മുക്തോ ന മൃതോ ന ച ജീവതി

ധീരൻ ലോകത്തെ വെറുക്കുന്നില്ല, സ്വയം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; സന്തോഷവും അസൂയയും വിട്ടവൻ മരിച്ചവനുമല്ല, ജീവനുള്ളവനുമല്ല.

നിഃസ്നേഹഃ പുത്രദാരാദൌ നിഷ്കാമോ വിഷയേഷു ച। നിശ്ചിന്തഃ സ്വശരീരേഽപി നിരാശഃ ശോഭതേ ബുധഃ

മക്കളോടോ ഭാര്യയോടോ ആസക്തിയില്ല, വിഷയങ്ങളിൽ ആഗ്രഹമില്ല, സ്വന്തം ശരീരത്തോടും ചിന്തയില്ല; പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.

തുഷ്ടിഃ സര്വത്ര ധീരസ്യ യഥാപതിതവര്തിനഃ। സ്വച്ഛന്ദം ചരതോ ദേശാന് യത്രസ്തമിതശായിനഃ

എവിടെയും തൃപ്തനായി, സംഭവിച്ചപോലെ ജീവിച്ച്, ഇഷ്ടം പോലെ ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, രാത്രിയാകുന്നിടത്ത് ഉറങ്ങുന്നവൻ ധീരനാണ്.

പതതൂദേതു വാ ദേഹോ നാസ്യ ചിന്താ മഹാത്മനഃ। സ്വഭാവഭൂമിവിശ്രാന്തിവിസ്മൃതാശേഷസംസൃതേഃ

ശരീരം വീണാലും നിലനിൽക്കുകയാലും മഹാത്മാവിന് ചിന്തയില്ല; സ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിച്ച്, ജനനമരണചക്രം മുഴുവനും മറന്നവനാണ്.

അകിംചനഃ കാമചാരോ നിര്ദ്വന്ദ്വശ്ഛിന്നസംശയഃ। അസക്തഃ സര്വഭാവേഷു കേവലോ രമതേ ബുധഃ

ഒന്നും ഇല്ലാത്തവൻ, ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാതെയും സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയും, എല്ലാറ്റിലും അസക്തനായി, ജ്ഞാനി സ്വഭാവത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

നിര്മമഃ ശോഭതേ ധീരഃ സമലോഷ്ടാശ്മകാംചനഃ। സുഭിന്നഹൃദയഗ്രന്ഥിര്വിനിര്ധൂതരജസ്തമഃ

സ്വന്തമെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ, മണ്ണും കല്ലും പൊന്നും ഒരുപോലെ കാണുന്ന ധീരൻ, ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ മുഴുവനും അകറ്റി, രാജസ്സും തമസ്സും കളഞ്ഞവനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.

സര്വത്രാനവധാനസ്യ ന കിംചിദ് വാസനാ ഹൃദി। മുക്താത്മനോ വിതൃപ്തസ്യ തുലനാ കേന ജായതേ

എവിടെയും ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വാസനകളില്ല; മോചിതനും തൃപ്തനുമായ ആത്മാവിനെ ആരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും?

ജാനന്നപി ന ജാനാതി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി। ബ്രുവന്ന് അപി ന ച ബ്രൂതേ കോഽന്യോ നിര്വാസനാദൃതേ

അറിയുമ്പോഴും അറിയുന്നില്ല, കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല, പറയുമ്പോഴും പറയുന്നില്ല; എല്ലാ വാസനകളും വിട്ടവനെ കൂടാതെ ഇങ്ങനെ മറ്റാരുണ്ടാകും?

ഭിക്ഷുര്വാ ഭൂപതിര്വാപി യോ നിഷ്കാമഃ സ ശോഭതേ। ഭാവേഷു ഗലിതാ യസ്യ ശോഭനാശോഭനാ മതിഃ

ഭിക്ഷുക്കായാലും രാജാവായാലും, ആഗ്രഹരഹിതനാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നല്ലതും ചീത്തയും എന്ന ഭാവം വിട്ടവനാണ്.

ക്വ സ്വാച്ഛന്ദ്യം ക്വ സംകോചഃ ക്വ വാ തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ। നിര്വ്യാജാര്ജവഭൂതസ്യ ചരിതാര്ഥസ്യ യോഗിനഃ

നിഷ്കളങ്കതയും നേരത്തെയും നിറഞ്ഞ, സഫലനായ യോഗിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യമോ നിയന്ത്രണമോ സത്യനിശ്ചയമോ എവിടെയാണ്?

ആത്മവിശ്രാന്തിതൃപ്തേന നിരാശേന ഗതാര്തിനാ। അന്തര്യദനുഭൂയേത തത് കഥം കസ്യ കഥ്യതേ

ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ച്, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ദുഃഖം വിട്ടവൻ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും എങ്ങനെയാണ് ആരോടും പറയാൻ കഴിയുക?

സുപ്തോഽപി ന സുഷുപ്തൌ ച സ്വപ്നേഽപി ശയിതോ ന ച। ജാഗരേഽപി ന ജാഗര്തി ധീരസ്തൃപ്തഃ പദേ പദേ

ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ അല്ല; സ്വപ്നത്തിൽ കിടക്കുമ്പോഴും കിടക്കുന്നില്ല; ജാഗരികനാകുമ്പോഴും ഉണരുന്നില്ല; ധീരൻ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും തൃപ്തനാണ്.