അഷ്ടാവക്രഗീതാ

സന്തുഷ്ടോഽപി ന സന്തുഷ്ടഃ ഖിന്നോഽപി ന ച ഖിദ്യതേ। തസ്യാശ്ചര്യദശാം താം താം താദൃശാ ഏവ ജാനതേ

സന്തോഷവാനായിട്ടും അവന് അതിൽ തൃപ്തിയില്ല; ദുഃഖം അനുഭവിച്ചാലും അവന് വിഷമമില്ല. അത്തരം അത്ഭുതാവസ്ഥയെ അത്തരം ആളുകൾ മാത്രം അറിയുന്നു.

കര്തവ്യതൈവ സംസാരോ ന താം പശ്യന്തി സൂരയഃ। ശൂന്യാകാരാ നിരാകാരാ നിര്വികാരാ നിരാമയാഃ

ചെയ്യേണ്ടതെന്ന ബോധം മാത്രമാണ് സംസാരം; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണുന്നില്ല, അവർ ശൂന്യരൂപവും രൂപരഹിതരും മാറ്റമില്ലാത്തവരും രോഗമില്ലാത്തവരുമാണ്.

അകുര്വന്നപി സംക്ഷോഭാദ് വ്യഗ്രഃ സര്വത്ര മൂഢധീഃ। കുര്വന്നപി തു കൃത്യാനി കുശലോ ഹി നിരാകുലഃ

ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാലും, അകത്തുള്ള കലഹം കൊണ്ടു മൂടനായവന്റെ മനസ്സിൽ എപ്പോഴും അശാന്തിയുണ്ട്; പക്ഷേ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, നൈപുണ്യമുള്ളവന് മനസ്സിൽ കലഹമില്ല.

സുഖമാസ്തേ സുഖം ശേതേ സുഖമായാതി യാതി ച। സുഖം വക്തി സുഖം ഭുംക്തേ വ്യവഹാരേഽപി ശാന്തധീഃ

ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ വരുന്നു പോകുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുന്നു — മനസ്സ് സമാധാനമുള്ളവൻ, പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും.

സ്വഭാവാദ്യസ്യ നൈവാര്തിര്ലോകവദ് വ്യവഹാരിണഃ। മഹാഹൃദ ഇവാക്ഷോഭ്യോ ഗതക്ലേശഃ സ ശോഭതേ

സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ദുഃഖം തൊടാത്തവൻ, ലോകത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനല്ല; വലിയ തടാകം പോലെയുള്ള അചഞ്ചലൻ, എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും വിട്ടവൻ, പ്രകാശിക്കുന്നു.

നിവൃത്തിരപി മൂഢസ്യ പ്രവൃത്തി രുപജായതേ। പ്രവൃത്തിരപി ധീരസ്യ നിവൃത്തിഫലഭാഗിനീ

മൂഢനായി ഇരിക്കുന്നവന് വിട്ടുനിൽക്കലും ഒരു പ്രവർത്തനമാകുന്നു; ധീരനായി ഇരിക്കുന്നവന് പ്രവർത്തനം പോലും വിട്ടുനിൽക്കലിന്റെ ഫലം നൽകുന്നു.

പരിഗ്രഹേഷു വൈരാഗ്യം പ്രായോ മൂഢസ്യ ദൃശ്യതേ। ദേഹേ വിഗലിതാശസ്യ ക്വ രാഗഃ ക്വ വിരാഗതാ

സാധാരണയായി സമ്പത്തുകളിൽ നിന്ന് വിരക്തി കാണുന്നത് മൂഢനിൽ ആണ്; എന്നാൽ ശരീരത്തിൽ ആശയൊന്നുമില്ലാത്തവനിൽ എവിടെ ആസക്തിയും എവിടെ വിരക്തിയും?

ഭാവനാഭാവനാസക്താ ദൃഷ്ടിര്മൂഢസ്യ സര്വദാ। ഭാവ്യഭാവനയാ സാ തു സ്വസ്ഥസ്യാദൃഷ്ടിരൂപിണീ

മൂഢന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഭാവനയിലോ അഭാവനയിലോ ആകർഷിതമാണ്; എന്നാൽ സ്വസ്ഥനായവനിൽ ആ മനസ്സ് ഭാവനയോ അഭാവനയോ ഇല്ലാതെ ശാന്തമാണ്.

സര്വാരംഭേഷു നിഷ്കാമോ യശ്ചരേദ് ബാലവന് മുനിഃ। ന ലേപസ്തസ്യ ശുദ്ധസ്യ ക്രിയമാണോഽപി കര്മണി

എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ കുട്ടിയെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മুনি, പ്രവർത്തനം നടക്കുമ്പോഴും, ശുദ്ധനായതിനാൽ അതിൽ ലിപ്തനാവുന്നില്ല.

സ ഏവ ധന്യ ആത്മജ്ഞഃ സര്വഭാവേഷു യഃ സമഃ। പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്ന് അശ്നന്നിസ്തര്ഷമാനസഃ

ആത്മാവിനെ spഹിഞ്ഞവനും, എല്ലായിടത്തും സമഭാവനയുള്ളവനും, കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും, സുഖിയാണ്.

ക്വ സംസാരഃ ക്വ ചാഭാസഃ ക്വ സാധ്യം ക്വ ച സാധനം। ആകാശസ്യേവ ധീരസ്യ നിര്വികല്പസ്യ സര്വദാ

ആകാശം പോലെ എപ്പോഴും ഭേദഭാവമില്ലാത്ത ധീരനിൽ, എവിടെയാണ് സംസാരം, എവിടെയാണ് മായ, എവിടെയാണ് നേടലും, എവിടെയാണ് ശ്രമവും?

സ ജയത്യര്ഥസംന്യാസീ പൂര്ണസ്വരസവിഗ്രഹഃ। അകൃത്രിമോഽനവച്ഛിന്നേ സമാധിര്യസ്യ വര്തതേ

സമ്പത്തുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനും, സ്വഭാവത്തിൽ പൂർണ്ണനും സ്വാഭാവികനുമായവനും, കൃത്രിമമില്ലാത്ത, തടസ്സമില്ലാത്ത സമാധി നിലനിൽക്കുന്നവനും, വിജയിയാണ്.

ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന ജ്ഞാതതത്ത്വോ മഹാശയഃ। ഭോഗമോക്ഷനിരാകാംക്ഷീ സദാ സര്വത്ര നീരസഃ

ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടത്? സത്യം spഹിഞ്ഞ മഹാശയൻ, അനുഭവത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിരാസനാണ്.

മഹദാദി ജഗദ്ദ്വൈതം നാമമാത്രവിജൃംഭിതം। വിഹായ ശുദ്ധബോധസ്യ കിം കൃത്യമവശിഷ്യതേ

മഹത്ത്വം മുതൽ താഴെവരെ, നാമം മാത്രം ഉള്ള ഈ ദ്വൈതലോകം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ശുദ്ധബോധമുള്ളവനു ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?

ഭ്രമഭൃതമിദം സര്വം കിംചിന്നാസ്തീതി നിശ്ചയീ। അലക്ഷ്യസ്ഫുരണഃ ശുദ്ധഃ സ്വഭാവേനൈവ ശാമ്യതി

ഇതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണെന്നും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ലെന്നും ഉറപ്പുള്ളവൻ, ആ ശുദ്ധവും പിടിക്കാനാകാത്ത പ്രകാശം സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ശാന്തമാകുന്നു.

ശുദ്ധസ്ഫുരണരൂപസ്യ ദൃശ്യഭാവമപശ്യതഃ। ക്വ വിധിഃ ക്വ വൈരാഗ്യം ക്വ ത്യാഗഃ ക്വ ശമോഽപി വാ

ശുദ്ധപ്രകാശസ്വരൂപിയുമായി, ദൃശ്യങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, നിയമം എവിടെ, വിരക്തി എവിടെ, ഉപേക്ഷം എവിടെ, ശമം പോലും എവിടെ?

സ്ഫുരതോഽനന്തരൂപേണ പ്രകൃതിം ച ന പശ്യതഃ। ക്വ ബന്ധഃ ക്വ ച വാ മോക്ഷഃ ക്വ ഹര്ഷഃ ക്വ വിഷാദിതാ

അനന്തരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, പ്രകൃതിയെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, ബന്ധം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ, സന്തോഷം എവിടെ, ദുഃഖം എവിടെ?

ബുദ്ധിപര്യന്തസംസാരേ മായാമാത്രം വിവര്തതേ। നിര്മമോ നിരഹംകാരോ നിഷ്കാമഃ ശോഭതേ ബുധഃ

ബുദ്ധിയാൽ പരിധിയുള്ള ഈ ലോകം മായ മാത്രമാണ്; സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും ആഗ്രഹവും ഇല്ലാത്ത ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.

അക്ഷയം ഗതസന്താപമാത്മാനം പശ്യതോ മുനേഃ। ക്വ വിദ്യാ ച ക്വ വാ വിശ്വം ക്വ ദേഹോഽഹം മമേതി വാ

ക്ഷയമില്ലാത്തതും ദുഃഖം വിട്ടതുമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്ന മുനിയിൽ, ജ്ഞാനം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ശരീരം എവിടെ, 'ഞാൻ' എന്നോ 'എൻ്റെത്' എന്നോ ഉള്ള ധാരണ എവിടെ?

നിരോധാദീനി കര്മാണി ജഹാതി ജഡധീര്യദി। മനോരഥാന് പ്രലാപാംശ്ച കര്തുമാപ്നോത്യതത്ക്ഷണാത്

മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ നിയന്ത്രണം പോലെയുള്ള പ്രവർത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിൽ ഭ്രമങ്ങളും വ്യർത്ഥമായ സംസാരവും തുടങ്ങുന്നു.

മന്ദഃ ശ്രുത്വാപി തദ്വസ്തു ന ജഹാതി വിമൂഢതാം। നിര്വികല്പോ ബഹിര്യത്നാദന്തര്വിഷയലാലസഃ

മന്ദൻ, സത്യം കേട്ടിട്ടും, അവൻ്റെ ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; പുറത്തു ഭേദം ഇല്ലെന്നു കാണിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ജ്ഞാനാദ് ഗലിതകര്മാ യോ ലോകദൃഷ്ട്യാപി കര്മകൃത്। നാപ്നോത്യവസരം കര്മം വക്തുമേവ ന കിംചന

ജ്ഞാനത്താൽ പ്രവൃത്തികൾ അകന്നവൻ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനായി തോന്നിയാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്നു പറയാനുള്ള അവസരവും അവനില്ല.

ക്വ തമഃ ക്വ പ്രകാശോ വാ ഹാനം ക്വ ച ന കിംചന। നിര്വികാരസ്യ ധീരസ്യ നിരാതംകസ്യ സര്വദാ

എപ്പോഴും അചഞ്ചലനും ഭയമില്ലാത്തവനും ആയ ധീരനു ഇരുണ്ടതോ പ്രകാശമോ ത്യാഗമോ ഒന്നും ഇല്ല; അവനു ഒന്നും ബാധകമല്ല.

ക്വ ധൈര്യം ക്വ വിവേകിത്വം ക്വ നിരാതംകതാപി വാ। അനിര്വാച്യസ്വഭാവസ്യ നിഃസ്വഭാവസ്യ യോഗിനഃ

സ്വഭാവം വാക്കുകളിൽ പറയാനാവാത്തതും ഒന്നുമില്ലാത്തതുമായ യോഗിക്ക് ധൈര്യവും വിവേകവും ഭയമില്ലായ്മയും എവിടെയാണ്?

ന സ്വര്ഗോ നൈവ നരകോ ജീവന്മുക്തിര്ന ചൈവ ഹി। ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന യോഗദൃഷ്ട്യാ ന കിംചന

സ്വർഗ്ഗമോ നരകമോ ജീവൻമുക്തിയോ ഒന്നുമില്ല; ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? യോഗദൃഷ്ടിയിൽ ഒന്നുമില്ല.

നൈവ പ്രാര്ഥയതേ ലാഭം നാലാഭേനാനുശോചതി। ധീരസ്യ ശീതലം ചിത്തമമൃതേനൈവ പൂരിതമ്

ധീരൻ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല, നഷ്ടത്തിൽ ദുഃഖിക്കുകയുമില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് തണുത്തതും അമൃതം നിറഞ്ഞതുമാണ്.

ന ശാന്തം സ്തൌതി നിഷ്കാമോ ന ദുഷ്ടമപി നിന്ദതി। സമദുഃഖസുഖസ്തൃപ്തഃ കിംചിത് കൃത്യം ന പശ്യതി

ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ ശാന്തനെ പ്രശംസിക്കുകയില്ല, ദുഷ്ടനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമതയോടെ തൃപ്തനായി, ചെയ്യേണ്ടതൊന്നും കാണുന്നില്ല.

ധീരോ ന ദ്വേഷ്ടി സംസാരമാത്മാനം ന ദിദൃക്ഷതി। ഹര്ഷാമര്ഷവിനിര്മുക്തോ ന മൃതോ ന ച ജീവതി

ധീരൻ ലോകത്തെ വെറുക്കുന്നില്ല, സ്വയം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; സന്തോഷവും അസൂയയും വിട്ടവൻ മരിച്ചവനുമല്ല, ജീവനുള്ളവനുമല്ല.

നിഃസ്നേഹഃ പുത്രദാരാദൌ നിഷ്കാമോ വിഷയേഷു ച। നിശ്ചിന്തഃ സ്വശരീരേഽപി നിരാശഃ ശോഭതേ ബുധഃ

മക്കളോടോ ഭാര്യയോടോ ആസക്തിയില്ല, വിഷയങ്ങളിൽ ആഗ്രഹമില്ല, സ്വന്തം ശരീരത്തോടും ചിന്തയില്ല; പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.