അഷ്ടാവക്രഗീതാ

നിര്വാസനം ഹരിം ദൃഷ്ട്വാ തൂഷ്ണീം വിഷയദന്തിനഃ। പലായന്തേ ന ശക്താസ്തേ സേവന്തേ കൃതചാടവഃ

ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഷയം എന്ന ആനകൾ ശാന്തരാവുന്നു; അവര് ഓടി മറയുന്നു, കൃത്രിമമായ പ്രലോഭനങ്ങൾകൊണ്ടും അവരെ അടുപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ന മുക്തികാരികാം ധത്തേ നിഃശങ്കോ യുക്തമാനസഃ। പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്നശ്നന്നാസ്തേ യഥാസുഖമ്

ഭയമില്ലാത്തവനും സമത്വമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും മോക്ഷം തേടാൻ ശ്രമിക്കാറില്ല; കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, സ്പർശിക്കുമ്പോഴും, വാസനയെടുക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, അവന് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ജീവിക്കുന്നു.

വസ്തുശ്രവണമാത്രേണ ശുദ്ധബുദ്ധിര്നിരാകുലഃ। നൈവാചാരമനാചാരമൌദാസ്യം വാ പ്രപശ്യതി

സത്യം കേൾക്കുന്നതു മാത്രം കൊണ്ടു ശുദ്ധബുദ്ധിയും അശാന്തിയില്ലാത്തവനും, നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്നുള്ള പെരുമാറ്റം പോലും കാണുന്നില്ല; അവന് ഉദാസീനത പോലും കാണുന്നില്ല.

യദാ യത്കര്തുമായാതി തദാ തത്കുരുതേ ഋജുഃ। ശുഭം വാപ്യശുഭം വാപി തസ്യ ചേഷ്ടാ ഹി ബാലവത്

ഏത് സമയത്താണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്ന് തോന്നുമ്പോൾ, അവൻ നേരായ രീതിയിൽ ചെയ്യുന്നു; അതു നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അവന്റെ പെരുമാറ്റം കുട്ടിയെപ്പോലെയാണ്.

സ്വാതംത്ര്യാത്സുഖമാപ്നോതി സ്വാതംത്ര്യാല്ലഭതേ പരം। സ്വാതംത്ര്യാന്നിര്വൃതിം ഗച്ഛേത്സ്വാതംത്ര്യാത് പരമം പദമ്

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് പരമാവധി നേടുന്നു; സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ പരമപദം നേടുന്നു.

അകര്തൃത്വമഭോക്തൃത്വം സ്വാത്മനോ മന്യതേ യദാ। തദാ ക്ഷീണാ ഭവന്ത്യേവ സമസ്താശ്ചിത്തവൃത്തയഃ

താനൊരു കർത്താവോ അനുഭവകനോ അല്ലെന്ന് ആരെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അപ്പോള് മനസ്സിലെ എല്ലാ വികാരങ്ങളും അങ്ങേയറ്റം ശമിക്കപ്പെടുന്നു.

ഉച്ഛൃംഖലാപ്യകൃതികാ സ്ഥിതിര്ധീരസ്യ രാജതേ। ന തു സസ്പൃഹചിത്തസ്യ ശാന്തിര്മൂഢസ്യ കൃത്രിമാ

നിയന്ത്രണമില്ലാതെ സ്വാഭാവികമായിട്ടും ജ്ഞാനിയുടെ അവസ്ഥ പ്രകാശിക്കുന്നു; പക്ഷേ ആഗ്രഹമുള്ള മനസ്സുള്ള മൂടനായവന്റെ സമാധാനം കൃത്രിമമാണ്.

വിലസന്തി മഹാഭോഗൈര്വിശന്തി ഗിരിഗഹ്വരാന്। നിരസ്തകല്പനാ ധീരാ അബദ്ധാ മുക്തബുദ്ധയഃ

അവന് വലിയ അനുഭവങ്ങളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു, പർവതഗുഹകളിലേക്ക് കടക്കുന്നു; ഭ്രമം വിട്ട ജ്ഞാനികൾ ബന്ധനമില്ലാതെ സ്വതന്ത്രബുദ്ധിയോടെ ജീവിക്കുന്നു.

ശ്രോത്രിയം ദേവതാം തീര്ഥമങ്ഗനാം ഭൂപതിം പ്രിയം। ദൃഷ്ട്വാ സംപൂജ്യ ധീരസ്യ ന കാപി ഹൃദി വാസനാ

പണ്ഡിതനെയും ദേവതയെയും തീർത്ഥത്തെയും സ്ത്രീയെയും രാജാവിനെയും പ്രിയപ്പെട്ടവനെയും കണ്ടു ആദരിച്ചിട്ടും, ജ്ഞാനിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ യാതൊരു ആഗ്രഹവും ശേഷിക്കുന്നില്ല.

ഭൃത്യൈഃ പുത്രൈഃ കലത്രൈശ്ച ദൌഹിത്രൈശ്ചാപി ഗോത്രജൈഃ। വിഹസ്യ ധിക്കൃതോ യോഗീ ന യാതി വികൃതിം മനാക്

ഭൃത്യന്മാർ, മക്കൾ, ഭാര്യമാർ, മക്കളുടെ മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ ഇവരാൽ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടാലും, യോഗി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സിൽ ഒരു മാറ്റവും കാണിക്കുന്നില്ല.

സന്തുഷ്ടോഽപി ന സന്തുഷ്ടഃ ഖിന്നോഽപി ന ച ഖിദ്യതേ। തസ്യാശ്ചര്യദശാം താം താം താദൃശാ ഏവ ജാനതേ

സന്തോഷവാനായിട്ടും അവന് അതിൽ തൃപ്തിയില്ല; ദുഃഖം അനുഭവിച്ചാലും അവന് വിഷമമില്ല. അത്തരം അത്ഭുതാവസ്ഥയെ അത്തരം ആളുകൾ മാത്രം അറിയുന്നു.

കര്തവ്യതൈവ സംസാരോ ന താം പശ്യന്തി സൂരയഃ। ശൂന്യാകാരാ നിരാകാരാ നിര്വികാരാ നിരാമയാഃ

ചെയ്യേണ്ടതെന്ന ബോധം മാത്രമാണ് സംസാരം; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണുന്നില്ല, അവർ ശൂന്യരൂപവും രൂപരഹിതരും മാറ്റമില്ലാത്തവരും രോഗമില്ലാത്തവരുമാണ്.

അകുര്വന്നപി സംക്ഷോഭാദ് വ്യഗ്രഃ സര്വത്ര മൂഢധീഃ। കുര്വന്നപി തു കൃത്യാനി കുശലോ ഹി നിരാകുലഃ

ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാലും, അകത്തുള്ള കലഹം കൊണ്ടു മൂടനായവന്റെ മനസ്സിൽ എപ്പോഴും അശാന്തിയുണ്ട്; പക്ഷേ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, നൈപുണ്യമുള്ളവന് മനസ്സിൽ കലഹമില്ല.

സുഖമാസ്തേ സുഖം ശേതേ സുഖമായാതി യാതി ച। സുഖം വക്തി സുഖം ഭുംക്തേ വ്യവഹാരേഽപി ശാന്തധീഃ

ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ വരുന്നു പോകുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുന്നു — മനസ്സ് സമാധാനമുള്ളവൻ, പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും.

സ്വഭാവാദ്യസ്യ നൈവാര്തിര്ലോകവദ് വ്യവഹാരിണഃ। മഹാഹൃദ ഇവാക്ഷോഭ്യോ ഗതക്ലേശഃ സ ശോഭതേ

സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ദുഃഖം തൊടാത്തവൻ, ലോകത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനല്ല; വലിയ തടാകം പോലെയുള്ള അചഞ്ചലൻ, എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും വിട്ടവൻ, പ്രകാശിക്കുന്നു.

നിവൃത്തിരപി മൂഢസ്യ പ്രവൃത്തി രുപജായതേ। പ്രവൃത്തിരപി ധീരസ്യ നിവൃത്തിഫലഭാഗിനീ

മൂഢനായി ഇരിക്കുന്നവന് വിട്ടുനിൽക്കലും ഒരു പ്രവർത്തനമാകുന്നു; ധീരനായി ഇരിക്കുന്നവന് പ്രവർത്തനം പോലും വിട്ടുനിൽക്കലിന്റെ ഫലം നൽകുന്നു.

പരിഗ്രഹേഷു വൈരാഗ്യം പ്രായോ മൂഢസ്യ ദൃശ്യതേ। ദേഹേ വിഗലിതാശസ്യ ക്വ രാഗഃ ക്വ വിരാഗതാ

സാധാരണയായി സമ്പത്തുകളിൽ നിന്ന് വിരക്തി കാണുന്നത് മൂഢനിൽ ആണ്; എന്നാൽ ശരീരത്തിൽ ആശയൊന്നുമില്ലാത്തവനിൽ എവിടെ ആസക്തിയും എവിടെ വിരക്തിയും?

ഭാവനാഭാവനാസക്താ ദൃഷ്ടിര്മൂഢസ്യ സര്വദാ। ഭാവ്യഭാവനയാ സാ തു സ്വസ്ഥസ്യാദൃഷ്ടിരൂപിണീ

മൂഢന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഭാവനയിലോ അഭാവനയിലോ ആകർഷിതമാണ്; എന്നാൽ സ്വസ്ഥനായവനിൽ ആ മനസ്സ് ഭാവനയോ അഭാവനയോ ഇല്ലാതെ ശാന്തമാണ്.

സര്വാരംഭേഷു നിഷ്കാമോ യശ്ചരേദ് ബാലവന് മുനിഃ। ന ലേപസ്തസ്യ ശുദ്ധസ്യ ക്രിയമാണോഽപി കര്മണി

എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ കുട്ടിയെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മুনি, പ്രവർത്തനം നടക്കുമ്പോഴും, ശുദ്ധനായതിനാൽ അതിൽ ലിപ്തനാവുന്നില്ല.

സ ഏവ ധന്യ ആത്മജ്ഞഃ സര്വഭാവേഷു യഃ സമഃ। പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്ന് അശ്നന്നിസ്തര്ഷമാനസഃ

ആത്മാവിനെ spഹിഞ്ഞവനും, എല്ലായിടത്തും സമഭാവനയുള്ളവനും, കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും, സുഖിയാണ്.

ക്വ സംസാരഃ ക്വ ചാഭാസഃ ക്വ സാധ്യം ക്വ ച സാധനം। ആകാശസ്യേവ ധീരസ്യ നിര്വികല്പസ്യ സര്വദാ

ആകാശം പോലെ എപ്പോഴും ഭേദഭാവമില്ലാത്ത ധീരനിൽ, എവിടെയാണ് സംസാരം, എവിടെയാണ് മായ, എവിടെയാണ് നേടലും, എവിടെയാണ് ശ്രമവും?

സ ജയത്യര്ഥസംന്യാസീ പൂര്ണസ്വരസവിഗ്രഹഃ। അകൃത്രിമോഽനവച്ഛിന്നേ സമാധിര്യസ്യ വര്തതേ

സമ്പത്തുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനും, സ്വഭാവത്തിൽ പൂർണ്ണനും സ്വാഭാവികനുമായവനും, കൃത്രിമമില്ലാത്ത, തടസ്സമില്ലാത്ത സമാധി നിലനിൽക്കുന്നവനും, വിജയിയാണ്.

ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന ജ്ഞാതതത്ത്വോ മഹാശയഃ। ഭോഗമോക്ഷനിരാകാംക്ഷീ സദാ സര്വത്ര നീരസഃ

ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടത്? സത്യം spഹിഞ്ഞ മഹാശയൻ, അനുഭവത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിരാസനാണ്.

മഹദാദി ജഗദ്ദ്വൈതം നാമമാത്രവിജൃംഭിതം। വിഹായ ശുദ്ധബോധസ്യ കിം കൃത്യമവശിഷ്യതേ

മഹത്ത്വം മുതൽ താഴെവരെ, നാമം മാത്രം ഉള്ള ഈ ദ്വൈതലോകം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ശുദ്ധബോധമുള്ളവനു ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?

ഭ്രമഭൃതമിദം സര്വം കിംചിന്നാസ്തീതി നിശ്ചയീ। അലക്ഷ്യസ്ഫുരണഃ ശുദ്ധഃ സ്വഭാവേനൈവ ശാമ്യതി

ഇതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണെന്നും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ലെന്നും ഉറപ്പുള്ളവൻ, ആ ശുദ്ധവും പിടിക്കാനാകാത്ത പ്രകാശം സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ശാന്തമാകുന്നു.

ശുദ്ധസ്ഫുരണരൂപസ്യ ദൃശ്യഭാവമപശ്യതഃ। ക്വ വിധിഃ ക്വ വൈരാഗ്യം ക്വ ത്യാഗഃ ക്വ ശമോഽപി വാ

ശുദ്ധപ്രകാശസ്വരൂപിയുമായി, ദൃശ്യങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, നിയമം എവിടെ, വിരക്തി എവിടെ, ഉപേക്ഷം എവിടെ, ശമം പോലും എവിടെ?

സ്ഫുരതോഽനന്തരൂപേണ പ്രകൃതിം ച ന പശ്യതഃ। ക്വ ബന്ധഃ ക്വ ച വാ മോക്ഷഃ ക്വ ഹര്ഷഃ ക്വ വിഷാദിതാ

അനന്തരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, പ്രകൃതിയെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണാത്തവനിൽ, ബന്ധം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ, സന്തോഷം എവിടെ, ദുഃഖം എവിടെ?

ബുദ്ധിപര്യന്തസംസാരേ മായാമാത്രം വിവര്തതേ। നിര്മമോ നിരഹംകാരോ നിഷ്കാമഃ ശോഭതേ ബുധഃ

ബുദ്ധിയാൽ പരിധിയുള്ള ഈ ലോകം മായ മാത്രമാണ്; സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും ആഗ്രഹവും ഇല്ലാത്ത ജ്ഞാനി പ്രകാശിക്കുന്നു.

അക്ഷയം ഗതസന്താപമാത്മാനം പശ്യതോ മുനേഃ। ക്വ വിദ്യാ ച ക്വ വാ വിശ്വം ക്വ ദേഹോഽഹം മമേതി വാ

ക്ഷയമില്ലാത്തതും ദുഃഖം വിട്ടതുമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്ന മുനിയിൽ, ജ്ഞാനം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ശരീരം എവിടെ, 'ഞാൻ' എന്നോ 'എൻ്റെത്' എന്നോ ഉള്ള ധാരണ എവിടെ?