അഷ്ടാവക്രഗീതാ

നാപ്നോതി കര്മണാ മോക്ഷം വിമൂഢോഽഭ്യാസരൂപിണാ। ധന്യോ വിജ്ഞാനമാത്രേണ മുക്തസ്തിഷ്ഠത്യവിക്രിയഃ

അഭ്യാസത്തില് മുഴുകിയ മൂഢന് കര്‍മ്മത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല; ഭാഗ്യവാനായവന് ജ്ഞാനമാത്രത്തില് മോചിതനായി അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

മൂഢോ നാപ്നോതി തദ് ബ്രഹ്മ യതോ ഭവിതുമിച്ഛതി। അനിച്ഛന്നപി ധീരോ ഹി പരബ്രഹ്മസ്വരൂപഭാക്

ബ്രഹ്മമാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധിക്ക് അതു ലഭ്യമാവില്ല; ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും ധീരന് പരബ്രഹ്മസ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു.

നിരാധാരാ ഗ്രഹവ്യഗ്രാ മൂഢാഃ സംസാരപോഷകാഃ। ഏതസ്യാനര്ഥമൂലസ്യ മൂലച്ഛേദഃ കൃതോ ബുധൈഃ

അടിസ്ഥാനമില്ലാതെ പിടിച്ചുപറ്റാന് ശ്രമിക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധികള് ലോകജീവിതം പോഷിപ്പിക്കുന്നു; ഈ അനര്‍ത്ഥത്തിന്റെ മൂലകാണ്ഡം ധീരര് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.

ന ശാന്തിം ലഭതേ മൂഢോ യതഃ ശമിതുമിച്ഛതി। ധീരസ്തത്ത്വം വിനിശ്ചിത്യ സര്വദാ ശാന്തമാനസഃ

ശാന്തി നേടണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കില്ല; ധീരന് സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞാല് മനസ്സ് എപ്പോഴും ശാന്തമാണ്.

ക്വാത്മനോ ദര്ശനം തസ്യ യദ് ദൃഷ്ടമവലംബതേ। ധീരാസ്തം തം ന പശ്യന്തി പശ്യന്ത്യാത്മാനമവ്യയമ്

കാണുന്ന കാര്യങ്ങളില് ആശ്രയിക്കുന്നവന് ആത്മാവിന്റെ ദര്‍ശനം എവിടെ? ധീരര് അതു കാണുന്നില്ല; അവര് അവിനാശിയായ ആത്മാവിനെയാണ് കാണുന്നത്.

ക്വ നിരോധോ വിമൂഢസ്യ യോ നിര്ബന്ധം കരോതി വൈ। സ്വാരാമസ്യൈവ ധീരസ്യ സര്വദാസാവകൃത്രിമഃ

അറിയാതെ അകപ്പെട്ടവന് എവിടെ നിയന്ത്രണം ഉണ്ടാകും? അവന് നിർബന്ധം മാത്രം ചെയ്യാനാകും. സ്വയം സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് എപ്പോഴും യാതൊരു ശ്രമവും ഇല്ലാതെ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭ്യമാണ്.

ഭാവസ്യ ഭാവകഃ കശ്ചിന് ന കിംചിദ് ഭാവകോപരഃ। ഉഭയാഭാവകഃ കശ്ചിദ് ഏവമേവ നിരാകുലഃ

ചിലര് അനുഭവങ്ങളുടെ അനുഭവകനാണ്, പക്ഷേ അതിന് കാരണമാകുന്നവരല്ല; ചിലര് ഒന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല—അങ്ങനെ അവന് മനസ്സിൽ ഒരുപാട് കലഹമില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.

ശുദ്ധമദ്വയമാത്മാനം ഭാവയന്തി കുബുദ്ധയഃ। ന തു ജാനന്തി സംമോഹാദ്യാവജ്ജീവമനിര്വൃതാഃ

തെറ്റായ മനസ്സുള്ളവര് ശുദ്ധവും ഏകത്വമുള്ളതുമായ ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കാറുണ്ട്, പക്ഷേ അവര് അതിനെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; മോഹം കൊണ്ടു അവര് ജീവിതം മുഴുവൻ തൃപ്തരാകാതെ കഴിയുന്നു.

മുമുക്ഷോര്ബുദ്ധിരാലംബമന്തരേണ ന വിദ്യതേ। നിരാലംബൈവ നിഷ്കാമാ ബുദ്ധിര്മുക്തസ്യ സര്വദാ

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ ബുദ്ധിക്ക് ഒരുവിധം ആശ്രയം ആവശ്യമുണ്ട്; പക്ഷേ മോചിതന് ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ബുദ്ധിക്ക് ഒരാശ്രയവും ഇല്ല, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വതന്ത്രമാണ്.

വിഷയദ്വീപിനോ വീക്ഷ്യ ചകിതാഃ ശരണാര്ഥിനഃ। വിശന്തി ഝടിതി ക്രോഡം നിരോധൈകാഗ്രസിദ്ധയേ

വിഷയങ്ങളുടെ ദ്വീപുകൾ കണ്ടു ഭയപ്പെട്ടു ആശ്രയം തേടുന്നവർ, നിയന്ത്രണത്തിലെ ഏകാഗ്രത നേടാൻ വേഗത്തിൽ അതിന്റെ കെട്ടിപ്പിടിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

നിര്വാസനം ഹരിം ദൃഷ്ട്വാ തൂഷ്ണീം വിഷയദന്തിനഃ। പലായന്തേ ന ശക്താസ്തേ സേവന്തേ കൃതചാടവഃ

ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഷയം എന്ന ആനകൾ ശാന്തരാവുന്നു; അവര് ഓടി മറയുന്നു, കൃത്രിമമായ പ്രലോഭനങ്ങൾകൊണ്ടും അവരെ അടുപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ന മുക്തികാരികാം ധത്തേ നിഃശങ്കോ യുക്തമാനസഃ। പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്നശ്നന്നാസ്തേ യഥാസുഖമ്

ഭയമില്ലാത്തവനും സമത്വമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും മോക്ഷം തേടാൻ ശ്രമിക്കാറില്ല; കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, സ്പർശിക്കുമ്പോഴും, വാസനയെടുക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, അവന് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ജീവിക്കുന്നു.

വസ്തുശ്രവണമാത്രേണ ശുദ്ധബുദ്ധിര്നിരാകുലഃ। നൈവാചാരമനാചാരമൌദാസ്യം വാ പ്രപശ്യതി

സത്യം കേൾക്കുന്നതു മാത്രം കൊണ്ടു ശുദ്ധബുദ്ധിയും അശാന്തിയില്ലാത്തവനും, നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്നുള്ള പെരുമാറ്റം പോലും കാണുന്നില്ല; അവന് ഉദാസീനത പോലും കാണുന്നില്ല.

യദാ യത്കര്തുമായാതി തദാ തത്കുരുതേ ഋജുഃ। ശുഭം വാപ്യശുഭം വാപി തസ്യ ചേഷ്ടാ ഹി ബാലവത്

ഏത് സമയത്താണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്ന് തോന്നുമ്പോൾ, അവൻ നേരായ രീതിയിൽ ചെയ്യുന്നു; അതു നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അവന്റെ പെരുമാറ്റം കുട്ടിയെപ്പോലെയാണ്.

സ്വാതംത്ര്യാത്സുഖമാപ്നോതി സ്വാതംത്ര്യാല്ലഭതേ പരം। സ്വാതംത്ര്യാന്നിര്വൃതിം ഗച്ഛേത്സ്വാതംത്ര്യാത് പരമം പദമ്

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് പരമാവധി നേടുന്നു; സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ അവന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ പരമപദം നേടുന്നു.

അകര്തൃത്വമഭോക്തൃത്വം സ്വാത്മനോ മന്യതേ യദാ। തദാ ക്ഷീണാ ഭവന്ത്യേവ സമസ്താശ്ചിത്തവൃത്തയഃ

താനൊരു കർത്താവോ അനുഭവകനോ അല്ലെന്ന് ആരെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അപ്പോള് മനസ്സിലെ എല്ലാ വികാരങ്ങളും അങ്ങേയറ്റം ശമിക്കപ്പെടുന്നു.

ഉച്ഛൃംഖലാപ്യകൃതികാ സ്ഥിതിര്ധീരസ്യ രാജതേ। ന തു സസ്പൃഹചിത്തസ്യ ശാന്തിര്മൂഢസ്യ കൃത്രിമാ

നിയന്ത്രണമില്ലാതെ സ്വാഭാവികമായിട്ടും ജ്ഞാനിയുടെ അവസ്ഥ പ്രകാശിക്കുന്നു; പക്ഷേ ആഗ്രഹമുള്ള മനസ്സുള്ള മൂടനായവന്റെ സമാധാനം കൃത്രിമമാണ്.

വിലസന്തി മഹാഭോഗൈര്വിശന്തി ഗിരിഗഹ്വരാന്। നിരസ്തകല്പനാ ധീരാ അബദ്ധാ മുക്തബുദ്ധയഃ

അവന് വലിയ അനുഭവങ്ങളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു, പർവതഗുഹകളിലേക്ക് കടക്കുന്നു; ഭ്രമം വിട്ട ജ്ഞാനികൾ ബന്ധനമില്ലാതെ സ്വതന്ത്രബുദ്ധിയോടെ ജീവിക്കുന്നു.

ശ്രോത്രിയം ദേവതാം തീര്ഥമങ്ഗനാം ഭൂപതിം പ്രിയം। ദൃഷ്ട്വാ സംപൂജ്യ ധീരസ്യ ന കാപി ഹൃദി വാസനാ

പണ്ഡിതനെയും ദേവതയെയും തീർത്ഥത്തെയും സ്ത്രീയെയും രാജാവിനെയും പ്രിയപ്പെട്ടവനെയും കണ്ടു ആദരിച്ചിട്ടും, ജ്ഞാനിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ യാതൊരു ആഗ്രഹവും ശേഷിക്കുന്നില്ല.

ഭൃത്യൈഃ പുത്രൈഃ കലത്രൈശ്ച ദൌഹിത്രൈശ്ചാപി ഗോത്രജൈഃ। വിഹസ്യ ധിക്കൃതോ യോഗീ ന യാതി വികൃതിം മനാക്

ഭൃത്യന്മാർ, മക്കൾ, ഭാര്യമാർ, മക്കളുടെ മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ ഇവരാൽ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടാലും, യോഗി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സിൽ ഒരു മാറ്റവും കാണിക്കുന്നില്ല.

സന്തുഷ്ടോഽപി ന സന്തുഷ്ടഃ ഖിന്നോഽപി ന ച ഖിദ്യതേ। തസ്യാശ്ചര്യദശാം താം താം താദൃശാ ഏവ ജാനതേ

സന്തോഷവാനായിട്ടും അവന് അതിൽ തൃപ്തിയില്ല; ദുഃഖം അനുഭവിച്ചാലും അവന് വിഷമമില്ല. അത്തരം അത്ഭുതാവസ്ഥയെ അത്തരം ആളുകൾ മാത്രം അറിയുന്നു.

കര്തവ്യതൈവ സംസാരോ ന താം പശ്യന്തി സൂരയഃ। ശൂന്യാകാരാ നിരാകാരാ നിര്വികാരാ നിരാമയാഃ

ചെയ്യേണ്ടതെന്ന ബോധം മാത്രമാണ് സംസാരം; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണുന്നില്ല, അവർ ശൂന്യരൂപവും രൂപരഹിതരും മാറ്റമില്ലാത്തവരും രോഗമില്ലാത്തവരുമാണ്.

അകുര്വന്നപി സംക്ഷോഭാദ് വ്യഗ്രഃ സര്വത്ര മൂഢധീഃ। കുര്വന്നപി തു കൃത്യാനി കുശലോ ഹി നിരാകുലഃ

ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാലും, അകത്തുള്ള കലഹം കൊണ്ടു മൂടനായവന്റെ മനസ്സിൽ എപ്പോഴും അശാന്തിയുണ്ട്; പക്ഷേ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, നൈപുണ്യമുള്ളവന് മനസ്സിൽ കലഹമില്ല.

സുഖമാസ്തേ സുഖം ശേതേ സുഖമായാതി യാതി ച। സുഖം വക്തി സുഖം ഭുംക്തേ വ്യവഹാരേഽപി ശാന്തധീഃ

ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ വരുന്നു പോകുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുന്നു — മനസ്സ് സമാധാനമുള്ളവൻ, പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും.

സ്വഭാവാദ്യസ്യ നൈവാര്തിര്ലോകവദ് വ്യവഹാരിണഃ। മഹാഹൃദ ഇവാക്ഷോഭ്യോ ഗതക്ലേശഃ സ ശോഭതേ

സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ദുഃഖം തൊടാത്തവൻ, ലോകത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനല്ല; വലിയ തടാകം പോലെയുള്ള അചഞ്ചലൻ, എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും വിട്ടവൻ, പ്രകാശിക്കുന്നു.

നിവൃത്തിരപി മൂഢസ്യ പ്രവൃത്തി രുപജായതേ। പ്രവൃത്തിരപി ധീരസ്യ നിവൃത്തിഫലഭാഗിനീ

മൂഢനായി ഇരിക്കുന്നവന് വിട്ടുനിൽക്കലും ഒരു പ്രവർത്തനമാകുന്നു; ധീരനായി ഇരിക്കുന്നവന് പ്രവർത്തനം പോലും വിട്ടുനിൽക്കലിന്റെ ഫലം നൽകുന്നു.

പരിഗ്രഹേഷു വൈരാഗ്യം പ്രായോ മൂഢസ്യ ദൃശ്യതേ। ദേഹേ വിഗലിതാശസ്യ ക്വ രാഗഃ ക്വ വിരാഗതാ

സാധാരണയായി സമ്പത്തുകളിൽ നിന്ന് വിരക്തി കാണുന്നത് മൂഢനിൽ ആണ്; എന്നാൽ ശരീരത്തിൽ ആശയൊന്നുമില്ലാത്തവനിൽ എവിടെ ആസക്തിയും എവിടെ വിരക്തിയും?

ഭാവനാഭാവനാസക്താ ദൃഷ്ടിര്മൂഢസ്യ സര്വദാ। ഭാവ്യഭാവനയാ സാ തു സ്വസ്ഥസ്യാദൃഷ്ടിരൂപിണീ

മൂഢന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഭാവനയിലോ അഭാവനയിലോ ആകർഷിതമാണ്; എന്നാൽ സ്വസ്ഥനായവനിൽ ആ മനസ്സ് ഭാവനയോ അഭാവനയോ ഇല്ലാതെ ശാന്തമാണ്.

സര്വാരംഭേഷു നിഷ്കാമോ യശ്ചരേദ് ബാലവന് മുനിഃ। ന ലേപസ്തസ്യ ശുദ്ധസ്യ ക്രിയമാണോഽപി കര്മണി

എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ കുട്ടിയെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മুনি, പ്രവർത്തനം നടക്കുമ്പോഴും, ശുദ്ധനായതിനാൽ അതിൽ ലിപ്തനാവുന്നില്ല.