അഷ്ടാവക്രഗീതാ

വ്യാമോഹമാത്രവിരതൌ സ്വരൂപാദാനമാത്രതഃ। വീതശോകാ വിരാജന്തേ നിരാവരണദൃഷ്ടയഃ

ഭ്രമം മാറി, സ്വന്തം സ്വഭാവം സാക്ഷാൽക്കരിച്ചാൽ, ആരുടെയും കാഴ്ചയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാത്തവർ ദുഃഖം ഇല്ലാതെ പ്രകാശിക്കും.

സമസ്തം കല്പനാമാത്രമാത്മാ മുക്തഃ സനാതനഃ। ഇതി വിജ്ഞായ ധീരോ ഹി കിമഭ്യസ്യതി ബാലവത്

സകലവും മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണ്; ആത്മാവ് ശാശ്വതവും മോചിതവുമാണ്. ഇതറിയുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, കുട്ടിയെ പോലെ അഭ്യാസം ചെയ്യേണ്ടതെന്താണ്?

ആത്മാ ബ്രഹ്മേതി നിശ്ചിത്യ ഭാവാഭാവൌ ച കല്പിതൌ। നിഷ്കാമഃ കിം വിജാനാതി കിം ബ്രൂതേ ച കരോതി കിമ്

ആത്മാവാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു ഉറപ്പാക്കി, ഭാവവും അഭാവവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ എന്താണ് അറിയുക, പറയുക, ചെയ്യുക?

അയം സോഽഹമയം നാഹം ഇതി ക്ഷീണാ വികല്പനാ। സര്വമാത്മേതി നിശ്ചിത്യ തൂഷ്ണീംഭൂതസ്യ യോഗിനഃ

'ഞാൻ ഇതാണ്, അല്ല ഇതല്ല' എന്ന ചിന്തകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, എല്ലാം ആത്മാവാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയ യോഗി നിശബ്ദനാവുന്നു.

ന വിക്ഷേപോ ന ചൈകാഗ്ര്യം നാതിബോധോ ന മൂഢതാ। ന സുഖം ന ച വാ ദുഃഖം ഉപശാന്തസ്യ യോഗിനഃ

ശാന്തനായ യോഗിക്ക് ചിതറലുമില്ല, ഏകാഗ്രതയുമില്ല, അത്യധികം ബോധവുമില്ല, അജ്ഞതയുമില്ല, സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഇല്ല.

സ്വാരാജ്യേ ഭൈക്ഷവൃത്തൌ ച ലാഭാലാഭേ ജനേ വനേ। നിര്വികല്പസ്വഭാവസ്യ ന വിശേഷോഽസ്തി യോഗിനഃ

സ്വതന്ത്രനായ യോഗിക്ക്, രാജത്വത്തിലോ ഭിക്ഷാവൃത്തിയിലോ, ലഭിയിലോ നഷ്ടത്തിലോ, ജനങ്ങളിലോ കാടിലോ, എവിടെയും വ്യത്യാസമില്ല.

ക്വ ധര്മഃ ക്വ ച വാ കാമഃ ക്വ ചാര്ഥഃ ക്വ വിവേകിതാ। ഇദം കൃതമിദം നേതി ദ്വന്ദ്വൈര്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ധർമ്മം എവിടെ, കാമം എവിടെ, ധനം എവിടെ, വിവേകം എവിടെ? 'ഇത് ചെയ്തു, ഇത് ചെയ്തില്ല' എന്ന ഇരട്ടചിന്തകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ യോഗിക്ക് അതൊന്നുമില്ല.

കൃത്യം കിമപി നൈവാസ്തി ന കാപി ഹൃദി രംജനാ। യഥാ ജീവനമേവേഹ ജീവന്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ചെയ്യേണ്ടതൊന്നുമില്ല, ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദവുമില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായ യോഗിക്ക് ജീവിതം അതുപോലെയാണ്.

ക്വ മോഹഃ ക്വ ച വാ വിശ്വം ക്വ തദ് ധ്യാനം ക്വ മുക്തതാ। സര്വസംകല്പസീമായാം വിശ്രാന്തസ്യ മഹാത്മനഃ

ഭ്രമം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ധ്യാനം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ? എല്ലാ ചിന്തകളുടെ അതിരിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന മഹാത്മാവിന് ഇവ ഒന്നുമില്ല.

യേന വിശ്വമിദം ദൃഷ്ടം സ നാസ്തീതി കരോതു വൈ। നിര്വാസനഃ കിം കുരുതേ പശ്യന്നപി ന പശ്യതി

ഈ ലോകം കാണുന്നവൻ അതില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ; ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ ചെയ്യുമ്പോഴും കാണുന്നില്ലെന്ന് കാണുന്നു.

യേന ദൃഷ്ടം പരം ബ്രഹ്മ സോഽഹം ബ്രഹ്മേതി ചിന്തയേത്। കിം ചിന്തയതി നിശ്ചിന്തോ ദ്വിതീയം യോ ന പശ്യതി

പരബ്രഹ്മം കണ്ടവൻ 'ഞാനാണ് ബ്രഹ്മം' എന്ന് ചിന്തിക്കട്ടെ; എന്നാൽ ചിന്തകളില്ലാത്തവനും, രണ്ടാമത്തെയൊന്നും കാണാത്തവനും എന്താണ് ചിന്തിക്കുക?

ദൃഷ്ടോ യേനാത്മവിക്ഷേപോ നിരോധം കുരുതേ ത്വസൌ। ഉദാരസ്തു ന വിക്ഷിപ്തഃ സാധ്യാഭാവാത്കരോതി കിമ്

ആത്മാവിൽ ചിതറൽ കാണുന്നവൻ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കും; എന്നാൽ ഉന്നതനായവൻ ചിതറലില്ലാതെ, നേടേണ്ടതൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ ഒന്നും ചെയ്യില്ല.

ധീരോ ലോകവിപര്യസ്തോ വര്തമാനോഽപി ലോകവത്। നോ സമാധിം ന വിക്ഷേപം ന ലോപം സ്വസ്യ പശ്യതി

ജ്ഞാനി ലോകത്തിൽ വിരുദ്ധമായി ജീവിച്ചാലും, ലോകത്തോടൊപ്പം തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, അവൻ സമാധിയെയും ചിതറലെയും സ്വത്തിൽ നഷ്ടമാകുന്നതെയും കാണുന്നില്ല.

ഭാവാഭാവവിഹീനോ യസ്തൃപ്തോ നിര്വാസനോ ബുധഃ। നൈവ കിംചിത്കൃതം തേന ലോകദൃഷ്ട്യാ വികുര്വതാ

ഭാവവും അഭാവവും വിട്ട് തൃപ്തനായി, ആഗ്രഹമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, ലോകം കാണുമ്പോൾ ചെയ്യുന്നതുപോലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല.

പ്രവൃത്തൌ വാ നിവൃത്തൌ വാ നൈവ ധീരസ്യ ദുര്ഗ്രഹഃ। യദാ യത്കര്തുമായാതി തത്കൃത്വാ തിഷ്ഠതേ സുഖമ്

പ്രവൃത്തിയിലോ നിരവൃത്തിയിലോ, ജ്ഞാനിക്ക് ഒരുപോലും ആശയക്കുഴപ്പം വരില്ല; ചെയ്യേണ്ടത് വന്നാൽ അത് ചെയ്തു സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

നിര്വാസനോ നിരാലംബഃ സ്വച്ഛന്ദോ മുക്തബന്ധനഃ। ക്ഷിപ്തഃ സംസ്കാരവാതേന ചേഷ്ടതേ ശുഷ്കപര്ണവത്

ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ആശ്രയമില്ലാതെ, സ്വതന്ത്രനായി, ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അവൻ ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; സംസ്കാരങ്ങളുടെ കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെയാണ് അവന്റെ പ്രവൃത്തി.

അസംസാരസ്യ തു ക്വാപി ന ഹര്ഷോ ന വിഷാദിതാ। സ ശീതലഹമനാ നിത്യം വിദേഹ ഇവ രാജയേ

ലോകബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനു എവിടെയും സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഇല്ല; അവൻ എപ്പോഴും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ശരീരമില്ലാത്തവനുപോലെ, ഭരിക്കുന്നു.

കുത്രാപി ന ജിഹാസാസ്തി നാശോ വാപി ന കുത്രചിത്। ആത്മാരാമസ്യ ധീരസ്യ ശീതലാച്ഛതരാത്മനഃ

സ്വയം ആനന്ദിക്കുന്ന, മനസ്സ് തണുപ്പിലും തണുപ്പിലും ശാന്തമായ ധീരന് എവിടെയും ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹമോ നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന അനുഭവമോ ഇല്ല.

പ്രകൃത്യാ ശൂന്യചിത്തസ്യ കുര്വതോഽസ്യ യദൃച്ഛയാ। പ്രാകൃതസ്യേവ ധീരസ്യ ന മാനോ നാവമാനതാ

സ്വഭാവത്തില് ശൂന്യമായ മനസ്സുള്ള ധീരന് ചെയ്യുന്നതെന്തും സ്വാഭാവികമായി നടക്കുന്നു; സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ അവന് അഭിമാനമോ അപമാനമോ അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല.

കൃതം ദേഹേന കര്മേദം ന മയാ ശുദ്ധരൂപിണാ। ഇതി ചിന്താനുരോധീ യഃ കുര്വന്നപി കരോതി ന

‘ഈ കര്‍മ്മം ശരീരമാണ് ചെയ്തതത്, സ്വഭാവത്തില് ശുദ്ധനായ ഞാനല്ല’ എന്ന ചിന്തയോടെ ജീവിക്കുന്നവന്, ചെയ്യുമ്പോഴും യാഥാര്‍ത്ഥത്തില് ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല.

അതദ്വാദീവ കുരുതേ ന ഭവേദപി ബാലിശഃ। ജീവന്മുക്തഃ സുഖീ ശ്രീമാന് സംസരന്നപി ശോഭതേ

മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ സംസാരിച്ചാലും പ്രവര്‍ത്തിച്ചാലും, ലോകത്ത് ജീവിച്ചുപോകുമ്പോഴും മോചിതന്, സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞവന്, പ്രകാശിക്കുന്നു.

നാവിചാരസുശ്രാന്തോ ധീരോ വിശ്രാന്തിമാഗതഃ। ന കല്പതേ ന ജാതി ന ശൃണോതി ന പശ്യതി

വിചാരത്തില് പൂര്‍ണമായി വിശ്രമിച്ച ധീരന്, ഇനി ഒന്നും സൃഷ്ടിക്കുകയോ ജനിക്കുകയോ കേള്‍ക്കുകയോ കാണുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.

അസമാധേരവിക്ഷേപാന് ന മുമുക്ഷുര്ന ചേതരഃ। നിശ്ചിത്യ കല്പിതം പശ്യന് ബ്രഹ്മൈവാസ്തേ മഹാശയഃ

അവധാനം, ഏകാഗ്രത, മോക്ഷാഗ്രഹണം എന്നിവ ഒന്നും അവശേഷിക്കുന്നില്ല; എല്ലാം മനസ്സില് സങ്കല്‍പമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയ മഹാത്മാവ് ബ്രഹ്മമായ് നിലകൊള്ളുന്നു.

യസ്യാന്തഃ സ്യാദഹംകാരോ ന കരോതി കരോതി സഃ। നിരഹംകാരധീരേണ ന കിംചിദകൃതം കൃതമ്

അഹങ്കാരം ഉള്ളിടത്ത് പ്രവര്‍ത്തനം ഉണ്ടാകും; അഹങ്കാരമില്ലാത്ത ധീരന് ഒന്നും ചെയ്തതുമില്ല, ചെയ്യാത്തതുമില്ല.

നോദ്വിഗ്നം ന ച സന്തുഷ്ടമകര്തൃ സ്പന്ദവര്ജിതം। നിരാശം ഗതസന്ദേഹം ചിത്തം മുക്തസ്യ രാജതേ

മോചിതന്റെ മനസ്സ് ഉല്ലാസമോ നിരാശയോ ഇല്ലാതെ, കര്‍ത്തൃത്വവും ചലനവും വിട്ട്, പ്രതീക്ഷയോ സംശയമോ ഇല്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

നിര്ധ്യാതും ചേഷ്ടിതും വാപി യച്ചിത്തം ന പ്രവര്തതേ। നിര്നിമിത്തമിദം കിംതു നിര്ധ്യായേതി വിചേഷ്ടതേ

ചിന്തിക്കുകയോ പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയോ ചെയ്യാന് മനസ്സ് ഉദ്ദേശിക്കാത്തപോള്, അതിന് കാരണമൊന്നുമില്ല; എന്നിരുന്നാലും അതു സ്വാഭാവികമായി ചിന്തിക്കുകയും പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

തത്ത്വം യഥാര്ഥമാകര്ണ്യ മന്ദഃ പ്രാപ്നോതി മൂഢതാം। അഥവാ യാതി സംകോചമമൂഢഃ കോഽപി മൂഢവത്

തത്ത്വം യഥാര്‍ത്ഥത്തില് കേട്ടാല് മന്ദബുദ്ധിക്ക് ആശയക്കുഴപ്പം വരും; അല്ലെങ്കില്, അവന് ചുരുങ്ങിപ്പോകും, പക്ഷേ ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാത്തവനും ചിലപ്പോള് മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവനെപ്പോലേ തോന്നാം.

ഏകാഗ്രതാ നിരോധോ വാ മൂഢൈരഭ്യസ്യതേ ഭൃശം। ധീരാഃ കൃത്യം ന പശ്യന്തി സുപ്തവത്സ്വപദേ സ്ഥിതാഃ

ഏകാഗ്രതയോ നിയന്ത്രണമോ മന്ദബുദ്ധികള് ശക്തിയായി അഭ്യസിക്കുന്നു; ധീരര് കര്‍മ്മം ഒന്നും കാണുന്നില്ല, സ്വപ്നത്തില് ഇരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ സ്വസ്ഥതയില് നിലകൊള്ളുന്നു.

അപ്രയത്നാത് പ്രയത്നാദ് വാ മൂഢോ നാപ്നോതി നിര്വൃതിം। തത്ത്വനിശ്ചയമാത്രേണ പ്രാജ്ഞോ ഭവതി നിര്വൃതഃ

ശ്രമം ചെയ്താലോ ചെയ്യാതെയോ മന്ദബുദ്ധിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കില്ല; ധീരന് സത്യം ഉറപ്പാക്കിയാല് മാത്രം ശാന്തി ലഭിക്കും.