അഷ്ടാവക്രഗീതാ

ന ഹിംസാ നൈവ കാരുണ്യം നൌദ്ധത്യം ന ച ദീനതാ। നാശ്ചര്യം നൈവ ച ക്ഷോഭഃ ക്ഷീണസംസരണേ നരേ

അവനിൽ ഹിംസയില്ല, കാരുണ്യവുമില്ല, അഹങ്കാരമോ നിരാശയോ ഇല്ല. അത്ഭുതമോ ഉന്മാദമോ ഇല്ല—സംസാരയാത്ര അവസാനിച്ചവനിൽ ഇവയൊന്നുമില്ല.

ന മുക്തോ വിഷയദ്വേഷ്ടാ ന വാ വിഷയലോലുപഃ। അസംസക്തമനാ നിത്യം പ്രാപ്താപ്രാപ്തമുപാശ്നുതേ

മോചിതൻ വിഷയങ്ങളെ വെറുക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല. മനസ്സ് എപ്പോഴും അസക്തമായവൻ കിട്ടുന്നതും കിട്ടാത്തതും സമമായി അനുഭവിക്കുന്നു.

സമാധാനസമാധാനഹിതാഹിതവികല്പനാഃ। ശൂന്യചിത്തോ ന ജാനാതി കൈവല്യമിവ സംസ്ഥിതഃ

ധ്യാനവും അധ്യാനവും, നല്ലതും ചീത്തയും എന്നുള്ള ചിന്തകൾ ഇല്ലാതായി, മനസ്സ് ശൂന്യമായവൻ ഒന്നും അറിയുന്നില്ല, ഏകത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.

നിര്മമോ നിരഹംകാരോ ന കിംചിദിതി നിശ്ചിതഃ। അന്തര്ഗലിതസര്വാശഃ കുര്വന്നപി കരോതി ന

അവനിൽ സ്വാർത്ഥതയില്ല, അഹങ്കാരവുമില്ല, 'എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല' എന്നുറപ്പുള്ളവൻ. ഉള്ളിലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അകറ്റി, പ്രവർത്തിച്ചാലും യാതൊന്നും ചെയ്യുന്നതില്ല.

മനഃപ്രകാശസംമോഹസ്വപ്നജാഡ്യവിവര്ജിതഃ। ദശാം കാമപി സംപ്രാപ്തോ ഭവേദ് ഗലിതമാനസഃ

മനസ്സിന്റെ പ്രകാശവും മായയും, സ്വപ്നത്തിന്റെ മന്ദതയും ഇല്ലാത്തവൻ, എങ്ങനെയൊക്കെ അവസ്ഥയിലായാലും, മനസ്സു ലയിച്ചവനാണ്.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ യസ്യ ബോധോദയേ താവത്സ്വപ്നവദ് ഭവതി ഭ്രമഃ। തസ്മൈ സുഖൈകരൂപായ നമഃ ശാന്തായ തേജസേ

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ബോധം ഉണരുന്നതുവരെ ഭ്രമം സ്വപ്നംപോലെയാണ്. ആനന്ദസ്വരൂപനായ, ശാന്തനും പ്രകാശവാനുമായ അവനു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

അര്ജയിത്വാഖിലാന് അര്ഥാന് ഭോഗാനാപ്നോതി പുഷ്കലാന്। ന ഹി സര്വപരിത്യാജമന്തരേണ സുഖീ ഭവേത്

എല്ലാ സമ്പത്തും സമ്പാദിച്ച്, ധാരാളം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും, പൂർണ്ണമായ പരിത്യാഗം കൂടാതെ യാതൊന്നിലും യഥാർത്ഥ സുഖം ലഭിക്കില്ല.

കര്തവ്യദുഃഖമാര്തണ്ഡജ്വാലാദഗ്ധാന്തരാത്മനഃ। കുതഃ പ്രശമപീയൂഷധാരാസാരമൃതേ സുഖമ്

കർത്യവ്യത്തിന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ട് ഉള്ളിൽ അഗ്നിപോലെ ദഹിച്ചവനു, ശാന്തിയുടെ അമൃതധാര ഒഴുകാതെ എങ്ങനെ സുഖം ഉണ്ടാകാം?

ഭവോഽയം ഭാവനാമാത്രോ ന കിംചിത് പരമര്ഥതഃ। നാസ്ത്യഭാവഃ സ്വഭാവനാം ഭാവാഭാവവിഭാവിനാമ്

ഈ ഭാവം എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭാവന മാത്രം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ല. ഭാവവും അഭാവവും തിരിച്ചറിയുന്നവർക്കു സ്വഭാവം ഇല്ലാതാകുന്നതേയില്ല.

ന ദൂരം ന ച സംകോചാല്ലബ്ധമേവാത്മനഃ പദം। നിര്വികല്പം നിരായാസം നിര്വികാരം നിരംജനമ്

ആത്മാവിന്റെ സ്ഥിതി ദൂരമോ ചുരുങ്ങിയതോ അല്ല; അതു നേരത്തേ തന്നെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിൽ വ്യത്യാസങ്ങളുമില്ല, പ്രയാസവുമില്ല, മാറ്റങ്ങളുമില്ല, അതു പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമാണ്.

വ്യാമോഹമാത്രവിരതൌ സ്വരൂപാദാനമാത്രതഃ। വീതശോകാ വിരാജന്തേ നിരാവരണദൃഷ്ടയഃ

ഭ്രമം മാറി, സ്വന്തം സ്വഭാവം സാക്ഷാൽക്കരിച്ചാൽ, ആരുടെയും കാഴ്ചയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാത്തവർ ദുഃഖം ഇല്ലാതെ പ്രകാശിക്കും.

സമസ്തം കല്പനാമാത്രമാത്മാ മുക്തഃ സനാതനഃ। ഇതി വിജ്ഞായ ധീരോ ഹി കിമഭ്യസ്യതി ബാലവത്

സകലവും മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണ്; ആത്മാവ് ശാശ്വതവും മോചിതവുമാണ്. ഇതറിയുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, കുട്ടിയെ പോലെ അഭ്യാസം ചെയ്യേണ്ടതെന്താണ്?

ആത്മാ ബ്രഹ്മേതി നിശ്ചിത്യ ഭാവാഭാവൌ ച കല്പിതൌ। നിഷ്കാമഃ കിം വിജാനാതി കിം ബ്രൂതേ ച കരോതി കിമ്

ആത്മാവാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു ഉറപ്പാക്കി, ഭാവവും അഭാവവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ എന്താണ് അറിയുക, പറയുക, ചെയ്യുക?

അയം സോഽഹമയം നാഹം ഇതി ക്ഷീണാ വികല്പനാ। സര്വമാത്മേതി നിശ്ചിത്യ തൂഷ്ണീംഭൂതസ്യ യോഗിനഃ

'ഞാൻ ഇതാണ്, അല്ല ഇതല്ല' എന്ന ചിന്തകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, എല്ലാം ആത്മാവാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയ യോഗി നിശബ്ദനാവുന്നു.

ന വിക്ഷേപോ ന ചൈകാഗ്ര്യം നാതിബോധോ ന മൂഢതാ। ന സുഖം ന ച വാ ദുഃഖം ഉപശാന്തസ്യ യോഗിനഃ

ശാന്തനായ യോഗിക്ക് ചിതറലുമില്ല, ഏകാഗ്രതയുമില്ല, അത്യധികം ബോധവുമില്ല, അജ്ഞതയുമില്ല, സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഇല്ല.

സ്വാരാജ്യേ ഭൈക്ഷവൃത്തൌ ച ലാഭാലാഭേ ജനേ വനേ। നിര്വികല്പസ്വഭാവസ്യ ന വിശേഷോഽസ്തി യോഗിനഃ

സ്വതന്ത്രനായ യോഗിക്ക്, രാജത്വത്തിലോ ഭിക്ഷാവൃത്തിയിലോ, ലഭിയിലോ നഷ്ടത്തിലോ, ജനങ്ങളിലോ കാടിലോ, എവിടെയും വ്യത്യാസമില്ല.

ക്വ ധര്മഃ ക്വ ച വാ കാമഃ ക്വ ചാര്ഥഃ ക്വ വിവേകിതാ। ഇദം കൃതമിദം നേതി ദ്വന്ദ്വൈര്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ധർമ്മം എവിടെ, കാമം എവിടെ, ധനം എവിടെ, വിവേകം എവിടെ? 'ഇത് ചെയ്തു, ഇത് ചെയ്തില്ല' എന്ന ഇരട്ടചിന്തകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ യോഗിക്ക് അതൊന്നുമില്ല.

കൃത്യം കിമപി നൈവാസ്തി ന കാപി ഹൃദി രംജനാ। യഥാ ജീവനമേവേഹ ജീവന്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ചെയ്യേണ്ടതൊന്നുമില്ല, ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദവുമില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായ യോഗിക്ക് ജീവിതം അതുപോലെയാണ്.

ക്വ മോഹഃ ക്വ ച വാ വിശ്വം ക്വ തദ് ധ്യാനം ക്വ മുക്തതാ। സര്വസംകല്പസീമായാം വിശ്രാന്തസ്യ മഹാത്മനഃ

ഭ്രമം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ധ്യാനം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ? എല്ലാ ചിന്തകളുടെ അതിരിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന മഹാത്മാവിന് ഇവ ഒന്നുമില്ല.

യേന വിശ്വമിദം ദൃഷ്ടം സ നാസ്തീതി കരോതു വൈ। നിര്വാസനഃ കിം കുരുതേ പശ്യന്നപി ന പശ്യതി

ഈ ലോകം കാണുന്നവൻ അതില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ; ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ ചെയ്യുമ്പോഴും കാണുന്നില്ലെന്ന് കാണുന്നു.

യേന ദൃഷ്ടം പരം ബ്രഹ്മ സോഽഹം ബ്രഹ്മേതി ചിന്തയേത്। കിം ചിന്തയതി നിശ്ചിന്തോ ദ്വിതീയം യോ ന പശ്യതി

പരബ്രഹ്മം കണ്ടവൻ 'ഞാനാണ് ബ്രഹ്മം' എന്ന് ചിന്തിക്കട്ടെ; എന്നാൽ ചിന്തകളില്ലാത്തവനും, രണ്ടാമത്തെയൊന്നും കാണാത്തവനും എന്താണ് ചിന്തിക്കുക?

ദൃഷ്ടോ യേനാത്മവിക്ഷേപോ നിരോധം കുരുതേ ത്വസൌ। ഉദാരസ്തു ന വിക്ഷിപ്തഃ സാധ്യാഭാവാത്കരോതി കിമ്

ആത്മാവിൽ ചിതറൽ കാണുന്നവൻ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കും; എന്നാൽ ഉന്നതനായവൻ ചിതറലില്ലാതെ, നേടേണ്ടതൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ ഒന്നും ചെയ്യില്ല.

ധീരോ ലോകവിപര്യസ്തോ വര്തമാനോഽപി ലോകവത്। നോ സമാധിം ന വിക്ഷേപം ന ലോപം സ്വസ്യ പശ്യതി

ജ്ഞാനി ലോകത്തിൽ വിരുദ്ധമായി ജീവിച്ചാലും, ലോകത്തോടൊപ്പം തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, അവൻ സമാധിയെയും ചിതറലെയും സ്വത്തിൽ നഷ്ടമാകുന്നതെയും കാണുന്നില്ല.

ഭാവാഭാവവിഹീനോ യസ്തൃപ്തോ നിര്വാസനോ ബുധഃ। നൈവ കിംചിത്കൃതം തേന ലോകദൃഷ്ട്യാ വികുര്വതാ

ഭാവവും അഭാവവും വിട്ട് തൃപ്തനായി, ആഗ്രഹമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, ലോകം കാണുമ്പോൾ ചെയ്യുന്നതുപോലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല.

പ്രവൃത്തൌ വാ നിവൃത്തൌ വാ നൈവ ധീരസ്യ ദുര്ഗ്രഹഃ। യദാ യത്കര്തുമായാതി തത്കൃത്വാ തിഷ്ഠതേ സുഖമ്

പ്രവൃത്തിയിലോ നിരവൃത്തിയിലോ, ജ്ഞാനിക്ക് ഒരുപോലും ആശയക്കുഴപ്പം വരില്ല; ചെയ്യേണ്ടത് വന്നാൽ അത് ചെയ്തു സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

നിര്വാസനോ നിരാലംബഃ സ്വച്ഛന്ദോ മുക്തബന്ധനഃ। ക്ഷിപ്തഃ സംസ്കാരവാതേന ചേഷ്ടതേ ശുഷ്കപര്ണവത്

ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ആശ്രയമില്ലാതെ, സ്വതന്ത്രനായി, ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അവൻ ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; സംസ്കാരങ്ങളുടെ കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെയാണ് അവന്റെ പ്രവൃത്തി.

അസംസാരസ്യ തു ക്വാപി ന ഹര്ഷോ ന വിഷാദിതാ। സ ശീതലഹമനാ നിത്യം വിദേഹ ഇവ രാജയേ

ലോകബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനു എവിടെയും സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഇല്ല; അവൻ എപ്പോഴും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ശരീരമില്ലാത്തവനുപോലെ, ഭരിക്കുന്നു.

കുത്രാപി ന ജിഹാസാസ്തി നാശോ വാപി ന കുത്രചിത്। ആത്മാരാമസ്യ ധീരസ്യ ശീതലാച്ഛതരാത്മനഃ

സ്വയം ആനന്ദിക്കുന്ന, മനസ്സ് തണുപ്പിലും തണുപ്പിലും ശാന്തമായ ധീരന് എവിടെയും ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹമോ നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന അനുഭവമോ ഇല്ല.

പ്രകൃത്യാ ശൂന്യചിത്തസ്യ കുര്വതോഽസ്യ യദൃച്ഛയാ। പ്രാകൃതസ്യേവ ധീരസ്യ ന മാനോ നാവമാനതാ

സ്വഭാവത്തില് ശൂന്യമായ മനസ്സുള്ള ധീരന് ചെയ്യുന്നതെന്തും സ്വാഭാവികമായി നടക്കുന്നു; സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ അവന് അഭിമാനമോ അപമാനമോ അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല.