അഷ്ടാവക്രഗീതാ

ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷേഷു ജീവിതേ മരണേ തഥാ। കസ്യാപ്യുദാരചിത്തസ്യ ഹേയോപാദേയതാ ന ഹി

ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആനന്ദം, മോക്ഷം, ജീവൻ, മരണം — ഇതൊക്കെയിലും ഉന്നത മനസ്സുള്ളവന് സ്വീകരിക്കലോ തള്ളലോ എന്ന ചിന്തയില്ല.

വാംഛാ ന വിശ്വവിലയേ ന ദ്വേഷസ്തസ്യ ച സ്ഥിതൌ। യഥാ ജീവികയാ തസ്മാദ് ധന്യ ആസ്തേ യഥാ സുഖമ്

ലോകം നശിച്ചാലും അവനു ആഗ്രഹമില്ല, നിലനിൽക്കുമ്പോഴും വിരോധമില്ല. അവൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കുമ്പോഴോ അതുപോലെ തന്നെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.

കൃതാര്ഥോഽനേന ജ്ഞാനേനേത്യേവം ഗലിതധീഃ കൃതീ। പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്ന് അശ്നന്നസ്തേ യഥാ സുഖമ്

ഈ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായി, എല്ലാ ചിന്തകളും അകറ്റി, കണ്ടു, കേട്ട്, തൊട്ട്, നക്കി, ഭക്ഷിച്ച്, അവൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കണമോ അങ്ങനെ തന്നെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.

ശൂന്യാ ദൃഷ്ടിര്വൃഥാ ചേഷ്ടാ വികലാനീന്ദ്രിയാണി ച। ന സ്പൃഹാ ന വിരക്തിര്വാ ക്ഷീണസംസാരസാഗരേ

അവന്റെ കാഴ്ച ശൂന്യമാണ്, പ്രവർത്തനം വെറുതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശക്തിയില്ലാത്തത് പോലെ. സംസാരസമുദ്രം ഉണങ്ങിയവനിൽ ആഗ്രഹവുമില്ല, വിരക്തിയും ഇല്ല.

ന ജഗര്തി ന നിദ്രാതി നോന്മീലതി ന മീലതി। അഹോ പരദശാ ക്വാപി വര്തതേ മുക്തചേതസഃ

അവൻ ഉണരുന്നില്ല, ഉറങ്ങുന്നില്ല, കണ്ണ് തുറക്കുന്നില്ല, അടയ്ക്കുന്നില്ല. അയ്യോ, എവിടെയോ മോചിതചിത്തനുള്ളവന്റെ അത്ഭുതാവസ്ഥയാണിത്.

സര്വത്ര ദൃശ്യതേ സ്വസ്ഥഃ സര്വത്ര വിമലാശയഃ। സമസ്തവാസനാ മുക്തോ മുക്തഃ സര്വത്ര രാജതേ

എവിടെയും അവൻ സ്വസ്ഥനും, എവിടെയും മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ളവനും. എല്ലാ ആസക്തികളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, സ്വതന്ത്രനായി, അവൻ എവിടെയും പ്രകാശിക്കുന്നു.

പശ്യന് ശൃണ്വന് സ്പൃശന് ജിഘ്രന്ന് അശ്നന് ഗൃണ്ഹന് വദന് വ്രജന്। ഈഹിതാനീഹിതൈര്മുക്തോ മുക്ത ഏവ മഹാശയഃ

കാണുന്നു, കേൾക്കുന്നു, തൊടുന്നു, നക്കുന്നു, ഭക്ഷിക്കുന്നു, എടുക്കുന്നു, സംസാരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു—ചെയ്യുന്നതിലും ചെയ്യാത്തതിലും നിന്ന് മോചിതനായ മഹാത്മാവ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രനാണ്.

ന നിന്ദതി ന ച സ്തൌതി ന ഹൃഷ്യതി ന കുപ്യതി। ന ദദാതി ന ഗൃണ്ഹാതി മുക്തഃ സര്വത്ര നീരസഃ

അവൻ ആരെയും കുറ്റം പറയുന്നില്ല, പ്രശംസിക്കുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, കോപിക്കുന്നില്ല. അവൻ കൊടുക്കുന്നില്ല, എടുക്കുന്നില്ല—മോചിതനായി എല്ലായിടത്തും അവൻ നിരാസമാണ്.

സാനുരാഗാം സ്ത്രിയം ദൃഷ്ട്വാ മൃത്യും വാ സമുപസ്ഥിതം। അവിഹ്വലമനാഃ സ്വസ്ഥോ മുക്ത ഏവ മഹാശയഃ

പ്രേമത്തോടെ ഉള്ള സ്ത്രീയെ കണ്ടാലും, മരണത്തെ നേരിട്ടാലും, അവന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമാകുന്നില്ല, സ്വസ്ഥനായി—അങ്ങനെയാണ് മോചിതനായ മഹാത്മാവ്.

സുഖേ ദുഃഖേ നരേ നാര്യാം സംപത്സു വിപത്സു ച। വിശേഷോ നൈവ ധീരസ്യ സര്വത്ര സമദര്ശിനഃ

സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും, പുരുഷനിലോ സ്ത്രീയിലോ, ഐശ്വര്യത്തിലോ ദാരിദ്ര്യത്തിലോ, സമദർശിയായ ധീരനു എവിടെയും വ്യത്യാസമില്ല.

ന ഹിംസാ നൈവ കാരുണ്യം നൌദ്ധത്യം ന ച ദീനതാ। നാശ്ചര്യം നൈവ ച ക്ഷോഭഃ ക്ഷീണസംസരണേ നരേ

അവനിൽ ഹിംസയില്ല, കാരുണ്യവുമില്ല, അഹങ്കാരമോ നിരാശയോ ഇല്ല. അത്ഭുതമോ ഉന്മാദമോ ഇല്ല—സംസാരയാത്ര അവസാനിച്ചവനിൽ ഇവയൊന്നുമില്ല.

ന മുക്തോ വിഷയദ്വേഷ്ടാ ന വാ വിഷയലോലുപഃ। അസംസക്തമനാ നിത്യം പ്രാപ്താപ്രാപ്തമുപാശ്നുതേ

മോചിതൻ വിഷയങ്ങളെ വെറുക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല. മനസ്സ് എപ്പോഴും അസക്തമായവൻ കിട്ടുന്നതും കിട്ടാത്തതും സമമായി അനുഭവിക്കുന്നു.

സമാധാനസമാധാനഹിതാഹിതവികല്പനാഃ। ശൂന്യചിത്തോ ന ജാനാതി കൈവല്യമിവ സംസ്ഥിതഃ

ധ്യാനവും അധ്യാനവും, നല്ലതും ചീത്തയും എന്നുള്ള ചിന്തകൾ ഇല്ലാതായി, മനസ്സ് ശൂന്യമായവൻ ഒന്നും അറിയുന്നില്ല, ഏകത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.

നിര്മമോ നിരഹംകാരോ ന കിംചിദിതി നിശ്ചിതഃ। അന്തര്ഗലിതസര്വാശഃ കുര്വന്നപി കരോതി ന

അവനിൽ സ്വാർത്ഥതയില്ല, അഹങ്കാരവുമില്ല, 'എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല' എന്നുറപ്പുള്ളവൻ. ഉള്ളിലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അകറ്റി, പ്രവർത്തിച്ചാലും യാതൊന്നും ചെയ്യുന്നതില്ല.

മനഃപ്രകാശസംമോഹസ്വപ്നജാഡ്യവിവര്ജിതഃ। ദശാം കാമപി സംപ്രാപ്തോ ഭവേദ് ഗലിതമാനസഃ

മനസ്സിന്റെ പ്രകാശവും മായയും, സ്വപ്നത്തിന്റെ മന്ദതയും ഇല്ലാത്തവൻ, എങ്ങനെയൊക്കെ അവസ്ഥയിലായാലും, മനസ്സു ലയിച്ചവനാണ്.

അഷ്ടാവക്ര ഉവാച॥ യസ്യ ബോധോദയേ താവത്സ്വപ്നവദ് ഭവതി ഭ്രമഃ। തസ്മൈ സുഖൈകരൂപായ നമഃ ശാന്തായ തേജസേ

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: ബോധം ഉണരുന്നതുവരെ ഭ്രമം സ്വപ്നംപോലെയാണ്. ആനന്ദസ്വരൂപനായ, ശാന്തനും പ്രകാശവാനുമായ അവനു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

അര്ജയിത്വാഖിലാന് അര്ഥാന് ഭോഗാനാപ്നോതി പുഷ്കലാന്। ന ഹി സര്വപരിത്യാജമന്തരേണ സുഖീ ഭവേത്

എല്ലാ സമ്പത്തും സമ്പാദിച്ച്, ധാരാളം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും, പൂർണ്ണമായ പരിത്യാഗം കൂടാതെ യാതൊന്നിലും യഥാർത്ഥ സുഖം ലഭിക്കില്ല.

കര്തവ്യദുഃഖമാര്തണ്ഡജ്വാലാദഗ്ധാന്തരാത്മനഃ। കുതഃ പ്രശമപീയൂഷധാരാസാരമൃതേ സുഖമ്

കർത്യവ്യത്തിന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ട് ഉള്ളിൽ അഗ്നിപോലെ ദഹിച്ചവനു, ശാന്തിയുടെ അമൃതധാര ഒഴുകാതെ എങ്ങനെ സുഖം ഉണ്ടാകാം?

ഭവോഽയം ഭാവനാമാത്രോ ന കിംചിത് പരമര്ഥതഃ। നാസ്ത്യഭാവഃ സ്വഭാവനാം ഭാവാഭാവവിഭാവിനാമ്

ഈ ഭാവം എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭാവന മാത്രം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ല. ഭാവവും അഭാവവും തിരിച്ചറിയുന്നവർക്കു സ്വഭാവം ഇല്ലാതാകുന്നതേയില്ല.

ന ദൂരം ന ച സംകോചാല്ലബ്ധമേവാത്മനഃ പദം। നിര്വികല്പം നിരായാസം നിര്വികാരം നിരംജനമ്

ആത്മാവിന്റെ സ്ഥിതി ദൂരമോ ചുരുങ്ങിയതോ അല്ല; അതു നേരത്തേ തന്നെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിൽ വ്യത്യാസങ്ങളുമില്ല, പ്രയാസവുമില്ല, മാറ്റങ്ങളുമില്ല, അതു പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമാണ്.

വ്യാമോഹമാത്രവിരതൌ സ്വരൂപാദാനമാത്രതഃ। വീതശോകാ വിരാജന്തേ നിരാവരണദൃഷ്ടയഃ

ഭ്രമം മാറി, സ്വന്തം സ്വഭാവം സാക്ഷാൽക്കരിച്ചാൽ, ആരുടെയും കാഴ്ചയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാത്തവർ ദുഃഖം ഇല്ലാതെ പ്രകാശിക്കും.

സമസ്തം കല്പനാമാത്രമാത്മാ മുക്തഃ സനാതനഃ। ഇതി വിജ്ഞായ ധീരോ ഹി കിമഭ്യസ്യതി ബാലവത്

സകലവും മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണ്; ആത്മാവ് ശാശ്വതവും മോചിതവുമാണ്. ഇതറിയുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, കുട്ടിയെ പോലെ അഭ്യാസം ചെയ്യേണ്ടതെന്താണ്?

ആത്മാ ബ്രഹ്മേതി നിശ്ചിത്യ ഭാവാഭാവൌ ച കല്പിതൌ। നിഷ്കാമഃ കിം വിജാനാതി കിം ബ്രൂതേ ച കരോതി കിമ്

ആത്മാവാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു ഉറപ്പാക്കി, ഭാവവും അഭാവവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ എന്താണ് അറിയുക, പറയുക, ചെയ്യുക?

അയം സോഽഹമയം നാഹം ഇതി ക്ഷീണാ വികല്പനാ। സര്വമാത്മേതി നിശ്ചിത്യ തൂഷ്ണീംഭൂതസ്യ യോഗിനഃ

'ഞാൻ ഇതാണ്, അല്ല ഇതല്ല' എന്ന ചിന്തകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, എല്ലാം ആത്മാവാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയ യോഗി നിശബ്ദനാവുന്നു.

ന വിക്ഷേപോ ന ചൈകാഗ്ര്യം നാതിബോധോ ന മൂഢതാ। ന സുഖം ന ച വാ ദുഃഖം ഉപശാന്തസ്യ യോഗിനഃ

ശാന്തനായ യോഗിക്ക് ചിതറലുമില്ല, ഏകാഗ്രതയുമില്ല, അത്യധികം ബോധവുമില്ല, അജ്ഞതയുമില്ല, സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഇല്ല.

സ്വാരാജ്യേ ഭൈക്ഷവൃത്തൌ ച ലാഭാലാഭേ ജനേ വനേ। നിര്വികല്പസ്വഭാവസ്യ ന വിശേഷോഽസ്തി യോഗിനഃ

സ്വതന്ത്രനായ യോഗിക്ക്, രാജത്വത്തിലോ ഭിക്ഷാവൃത്തിയിലോ, ലഭിയിലോ നഷ്ടത്തിലോ, ജനങ്ങളിലോ കാടിലോ, എവിടെയും വ്യത്യാസമില്ല.

ക്വ ധര്മഃ ക്വ ച വാ കാമഃ ക്വ ചാര്ഥഃ ക്വ വിവേകിതാ। ഇദം കൃതമിദം നേതി ദ്വന്ദ്വൈര്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ധർമ്മം എവിടെ, കാമം എവിടെ, ധനം എവിടെ, വിവേകം എവിടെ? 'ഇത് ചെയ്തു, ഇത് ചെയ്തില്ല' എന്ന ഇരട്ടചിന്തകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ യോഗിക്ക് അതൊന്നുമില്ല.

കൃത്യം കിമപി നൈവാസ്തി ന കാപി ഹൃദി രംജനാ। യഥാ ജീവനമേവേഹ ജീവന്മുക്തസ്യ യോഗിനഃ

ചെയ്യേണ്ടതൊന്നുമില്ല, ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദവുമില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായ യോഗിക്ക് ജീവിതം അതുപോലെയാണ്.

ക്വ മോഹഃ ക്വ ച വാ വിശ്വം ക്വ തദ് ധ്യാനം ക്വ മുക്തതാ। സര്വസംകല്പസീമായാം വിശ്രാന്തസ്യ മഹാത്മനഃ

ഭ്രമം എവിടെ, ലോകം എവിടെ, ധ്യാനം എവിടെ, മോക്ഷം എവിടെ? എല്ലാ ചിന്തകളുടെ അതിരിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന മഹാത്മാവിന് ഇവ ഒന്നുമില്ല.