അഷ്ടാവക്രഗീതാ

अष्टावक्र उवाच॥ मुक्तिं इच्छसि चेत्तात विषयान् विषवत्त्यज। क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद् भज

അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു: മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മകനേ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ വിഷം പോലെ വിട്ടുകളയണം; ക്ഷമ, നേരം, ദയ, സന്തോഷം, സത്യം എന്നിവ അമൃതംപോലെ ആസ്വദിക്കണം.

न पृथ्वी न जलं नाग्निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान्। एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये

നീ ഭൂമി അല്ല, ജലം അല്ല, അഗ്‌നി അല്ല, വായു അല്ല, ആകാശം പോലും അല്ല; ഇവയുടെ സാക്ഷിയായുള്ള ചൈതന്യമാണ് നീ. മോക്ഷത്തിനായി ഇതറിയണം.

यदि देहं पृथक् कृत्य चिति विश्राम्य तिष्ठसि। अधुनैव सुखी शान्तो बन्धमुक्तो भविष्यसि

ശരീരത്തിൽ നിന്നു വേർപിരിഞ്ഞ്, നീ ചൈതന്യത്തിൽ വിശ്രമിച്ചാൽ, ഇപ്പോഴുതന്നെ നീ സന്തോഷവും ശാന്തിയും ബന്ധനമില്ലായ്മയും അനുഭവിക്കും.

न त्वं विप्रादिको वर्णो नाश्रमी नाक्षगोचरः। असङ्गोऽसि निराकारो विश्वसाक्षी सुखी भव

നിനക്ക് ജാതിയോ ആശ്രമമോ ഇല്ല, നീ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു പിടിയിലായ ഒന്നുമല്ല; നീ അസംഗിയും രൂപരഹിതനും ലോകത്തിനൊക്കെയും സാക്ഷിയുമാണ്. സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക.

धर्माधर्मौ सुखं दुःखं मानसानि न ते विभो। न कर्तासि न भोक्तासि मुक्त एवासि सर्वदा

ധർമ്മം, അധർമ്മം, സുഖം, ദുഃഖം—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്, നിന്റെതല്ല, മഹാനേ; നീ ചെയ്യുന്നതോ അനുഭവിക്കുന്നതോ ഒന്നുമല്ല, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വതന്ത്രനാണ്.

एको द्रष्टासि सर्वस्य मुक्तप्रायोऽसि सर्वदा। अयमेव हि ते बन्धो द्रष्टारं पश्यसीतरम्

നീ എല്ലാറ്റിനും ഏക സാക്ഷിയാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും മോക്ഷത്തിനു സമീപം നിൽക്കുന്നു; പക്ഷേ, സാക്ഷിയെ വേറെയൊരാളായി കാണുന്നത് തന്നെയാണ് നിന്റെ ബന്ധനം.

अहं कर्तेत्यहंमानमहाकृष्णाहिदंशितः। नाहं कर्तेति विश्वासामृतं पीत्वा सुखी भव

'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്' എന്ന അഹംഭാവം എന്ന കറുത്ത പാമ്പ് കടിച്ചിരിക്കുന്നു; 'ഞാനല്ല ചെയ്യുന്നത്' എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ അമൃതം കുടിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക.

एको विशुद्धबोधोऽहं इति निश्चयवह्निना। प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव

'ഞാനൊരു ശുദ്ധമായ ബോധമാണ്' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാടു കത്തിച്ചു, ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക.

यत्र विश्वमिदं भाति कल्पितं रज्जुसर्पवत्। आनन्दपरमानन्दः स बोधस्त्वं सुखं भव

ഈ ലോകം കയറ്റം പോലെ, കയറ്റത്തിൽ പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെ, ഭ്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നിടത്ത് പരമാനന്ദവും സന്തോഷവും ഉണ്ട്; ആ ബോധം തന്നെയാണ് നീ—സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക.

मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्यपि। किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत्

താൻ മോചിതനാണെന്ന് കരുതുന്നവൻ മോചിതനാണ്; താൻ ബന്ധനത്തിലാണെന്ന് കരുതുന്നവൻ ബന്ധനത്തിലാണ്. ഈ വാക്ക് സത്യമാണ്: മനസ്സിൽ എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ് ഫലവും.

आत्मा साक्षी विभुः पूर्ण एको मुक्तश्चिदक्रियः। असंगो निःस्पृहः शान्तो भ्रमात्संसारवानिव

ആത്മാവ് സാക്ഷിയും സർവ്വവ്യാപിയും പൂർണ്ണവും ഏകവും സ്വതന്ത്രവും ബോധവും നിർക്രിയയും അസംഗിയും ആഗ്രഹരഹിതനും ശാന്തനുമാണ്; ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് ലോകജീവിതം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നത്.

कूटस्थं बोधमद्वैतमात्मानं परिभावय। आभासोऽहं भ्रमं मुक्त्वा भावं बाह्यमथान्तरम्

നിന്റെ സ്വരൂപം മാറ്റമില്ലാത്ത അദ്വൈത ബോധമാണെന്ന് നിരന്തരം ചിന്തിക്കണം; 'ഞാനാണ് പ്രത്യക്ഷം' എന്ന ഭ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച്, പുറംഭാവവും ഉള്ളഭാവവും വിട്ടുകളയണം.

देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धोऽसि पुत्रक। बोधोऽहं ज्ञानखड्गेन तःनिकृत्य सुखी भव

ശരീരാഭിമാനത്തിന്റെ കയറിൽ നീ വളരെക്കാലമായി കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു, മകനേ; 'ഞാനാണ് ബോധം' എന്ന അറിവിന്റെ വാൾ കൊണ്ട് അതു വെട്ടി, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക.

निःसंगो निष्क्रियोऽसि त्वं स्वप्रकाशो निरंजनः। अयमेव हि ते बन्धः समाधिमनुतिष्ठति

നീ അസംഗിയും നിർക്രിയനും സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നവനും നിർമലനുമാണ്; സമാധാനം പ്രായോഗികമാക്കുന്നതാണ് നിന്റെ ഏക ബന്ധനം.

त्वया व्याप्तमिदं विश्वं त्वयि प्रोतं यथार्थतः। शुद्धबुद्धस्वरूपस्त्वं मा गमः क्षुद्रचित्तताम्

ഈ ലോകം നിനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതെല്ലാം നിന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. നിന്റെ സ്വഭാവം ശുദ്ധവും ഉണർന്ന ബോധവുമാണ്; ചെറുതായ ചിന്തയിൽ വീഴരുത്.

निरपेक्षो निर्विकारो निर्भरः शीतलाशयः। अगाधबुद्धिरक्षुब्धो भव चिन्मात्रवासनः

നിരപേക്ഷനായി, മാറ്റമില്ലാത്തവനായി, പൂർണ്ണനായി, ശീതളമായ മനസ്സോടെ, ആഴമുള്ള ബുദ്ധിയോടെ, അശാന്തമില്ലാതെ, ബോധത്തിൽ മാത്രം മനസ്സാക്ഷി വെച്ച് ഇരിക്ക.

साकारमनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलं। एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसंभवः

രൂപമുള്ളതെല്ലാം അസത്യമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; രൂപരഹിതം മാത്രമാണ് അചഞ്ചലമായത്. ഈ സത്യോപദേശത്താൽ വീണ്ടും ജന്മമില്ല.

यथैवादर्शमध्यस्थे रूपेऽन्तः परितस्तु सः। तथैवाऽस्मिन् शरीरेऽन्तः परितः परमेश्वरः

കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിബിംബം അകത്തും ചുറ്റുമൊക്കെയും കാണുന്നപോലെ, ഈ ശരീരത്തിനകത്തും പുറത്തും പരമേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

एकं सर्वगतं व्योम बहिरन्तर्यथा घटे। नित्यं निरन्तरं ब्रह्म सर्वभूतगणे तथा

ഒരു കുഴിയുടെ അകത്തും പുറത്തും ഒരേ ആകാശം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശാശ്വതമായ, തുടർച്ചയുള്ള ബ്രഹ്മം എല്ലാ ജീവികളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

जनक उवाच॥ अहो निरंजनः शान्तो बोधोऽहं प्रकृतेः परः। एतावन्तमहं कालं मोहेनैव विडंबितः

ജനകൻ പറഞ്ഞു: അയ്യോ! ഞാൻ പാപരഹിതനും ശാന്തനും ബോധസ്വരൂപനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമാണ്. ഇത്രയും കാലം ഞാൻ അജ്ഞാനത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഭ്രമിച്ചിരുന്നതാണ്.

यथा प्रकाशयाम्येको देहमेनं तथा जगत्। अतो मम जगत्सर्वमथवा न च किंचन

എനിക്ക് ഈ ശരീരം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ലോകവും ഞാൻ തന്നെയാണ് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ എന്റേതാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും എന്റേതല്ല.

स शरीरमहो विश्वं परित्यज्य मयाधुना। कुतश्चित् कौशलाद् एव परमात्मा विलोक्यते

ഇപ്പോൾ ശരീരവും ലോകവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരു പ്രത്യേക കഴിവുകൊണ്ട് ഞാൻ പരമാത്മാവിനെ അനുഭവിക്കുന്നു.

यथा न तोयतो भिन्नास्तरंगाः फेनबुद्बुदाः। आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वमात्मविनिर्गतम्

തരംഗങ്ങളും നുരയും കുശബുഡ്ബുദങ്ങളും വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്തതുപോലെ, ആത്മാവിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ലോകം ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറല്ല.

तन्तुमात्रो भवेद् एव पटो यद्वद् विचारितः। आत्मतन्मात्रमेवेदं तद्वद् विश्वं विचारितम्

ഒരു തുണി പരിശോധിച്ചാൽ അതു നൂലുകൾ മാത്രമാണെന്നു മനസ്സിലാകുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം അന്വേഷിച്ചാൽ ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം മാത്രമാണെന്ന് കാണാം.

यथैवेक्षुरसे क्लृप्ता तेन व्याप्तैव शर्करा। तथा विश्वं मयि क्लृप्तं मया व्याप्तं निरन्तरम्

ഇക്കരസത്തിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചസാര ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിൽ മുഴുവൻ ഇക്കരസം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം എനിക്ക് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, എന്നിൽ മുഴുവനായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

आत्मज्ञानाज्जगद् भाति आत्मज्ञानान्न भासते। रज्ज्वज्ञानादहिर्भाति तज्ज्ञानाद् भासते न हि

ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലോകം പ്രകാശിക്കുന്നു; ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലെങ്കിൽ ലോകം പ്രകാശിക്കില്ല. കയറിനെ പാമ്പായി തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, അറിവോടെ അതു കയറായി മാത്രം കാണാം.

प्रकाशो मे निजं रूपं नातिरिक्तोऽस्म्यहं ततः। यदा प्रकाशते विश्वं तदाहं भास एव हि

പ്രകാശം തന്നെയാണ് എന്റെ സ്വഭാവം; അതിൽ നിന്ന് ഞാൻ വേറല്ല. ലോകം പ്രകാശിക്കുന്നപ്പോഴെല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നത് ഞാനാണ്.

अहो विकल्पितं विश्वमज्ञानान्मयि भासते। रूप्यं शुक्तौ फणी रज्जौ वारि सूर्यकरे यथा

അയ്യോ! അജ്ഞാനത്താൽ, ഞാൻ എന്നിൽ തന്നെ ഈ ഭ്രമലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ശംഖിൽ വെള്ളി, കയറിൽ പാമ്പ്, സൂര്യകിരണത്തിൽ വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെ.

मत्तो विनिर्गतं विश्वं मय्येव लयमेष्यति। मृदि कुंभो जले वीचिः कनके कटकं यथा

ലോകം എനിക്ക് നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്, പിന്നെ അതു എനിക്ക് തന്നെ ലയിക്കും; മണ്ണിൽ നിന്ന് കുഴി, വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് തരംഗം, പൊന്നിൽ നിന്ന് കട്ടകം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.