ಅಷ್ಟಾವಕ್ರಗೀತಾ

ಸನ್ತುಷ್ಟೋಽಪಿ ನ ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಖಿನ್ನೋಽಪಿ ನ ಚ ಖಿದ್ಯತೇ। ತಸ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯದಶಾಂ ತಾಂ ತಾಂ ತಾದೃಶಾ ಏವ ಜಾನತೇ

ಸಂತೃಪ್ತನಾದರೂ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂತೃಪ್ತನಲ್ಲ; ದುಃಖಪಟ್ಟರೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಅದ್ಭುತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವನಂತವರು ಮಾತ್ರ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ತವ್ಯತೈವ ಸಂಸಾರೋ ನ ತಾಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ। ಶೂನ್ಯಾಕಾರಾ ನಿರಾಕಾರಾ ನಿರ್ವಿಕಾರಾ ನಿರಾಮಯಾಃ

ಕಾರ್ಯಮಾತ್ರವೇ ಸಂಸಾರ; ಧೀರರು ಅದನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಖಾಲಿ ರೂಪ, ರೂಪವಿಲ್ಲದವರು, ಪರಿವರ್ತನೆ ಇಲ್ಲದವರು, ವ್ಯಾಧಿಯಿಲ್ಲದವರು.

ಅಕುರ್ವನ್ನಪಿ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ ವ್ಯಗ್ರಃ ಸರ್ವತ್ರ ಮೂಢಧೀಃ। ಕುರ್ವನ್ನಪಿ ತು ಕೃತ್ಯಾನಿ ಕುಶಲೋ ಹಿ ನಿರಾಕುಲಃ

ಯಾವುದೂ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೂ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಮೂಢನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಂಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ, ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು ಸದಾ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಸುಖಮಾಸ್ತೇ ಸುಖಂ ಶೇತೇ ಸುಖಮಾಯಾತಿ ಯಾತಿ ಚ। ಸುಖಂ ವಕ್ತಿ ಸುಖಂ ಭುಂಕ್ತೇ ವ್ಯವಹಾರೇಽಪಿ ಶಾನ್ತಧೀಃ

ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಾಗಲೂ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ನಿದ್ರಿಸುವಾಗಲೂ ಸುಖದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಹೋಗುವಾಗ ಬರುವಾಗಲೂ ಹರ್ಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೂ, ಊಟ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ—even ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಭಾವಾದ್ಯಸ್ಯ ನೈವಾರ್ತಿರ್ಲೋಕವದ್ ವ್ಯವಹಾರಿಣಃ। ಮಹಾಹೃದ ಇವಾಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ಗತಕ್ಲೇಶಃ ಸ ಶೋಭತೇ

ಯಾರು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಲೋಕದವರಂತೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಯಂತೆಯೇ ಅಚಲವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಿವೃತ್ತಿರಪಿ ಮೂಢಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ರುಪಜಾಯತೇ। ಪ್ರವೃತ್ತಿರಪಿ ಧೀರಸ್ಯ ನಿವೃತ್ತಿಫಲಭಾಗಿನೀ

ಮೂಢನಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿಯೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಧೀರನಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಪರಿಗ್ರಹೇಷು ವೈರಾಗ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ಮೂಢಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ। ದೇಹೇ ವಿಗಲಿತಾಶಸ್ಯ ಕ್ವ ರಾಗಃ ಕ್ವ ವಿರಾಗತಾ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಮೂಢರಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಆಶೆ ಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಅಥವಾ ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಭಾವನಾಭಾವನಾಸಕ್ತಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ಮೂಢಸ್ಯ ಸರ್ವದಾ। ಭಾವ್ಯಭಾವನಯಾ ಸಾ ತು ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾದೃಷ್ಟಿರೂಪಿಣೀ

ಮೂಢನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಅಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸ್ವಸ್ಥನಿಗೆ ಆ ಮನಸ್ಸು ಭಾವನೆಯಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಸರ್ವಾರಂಭೇಷು ನಿಷ್ಕಾಮೋ ಯಶ್ಚರೇದ್ ಬಾಲವನ್ ಮುನಿಃ। ನ ಲೇಪಸ್ತಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣೋಽಪಿ ಕರ್ಮಣಿ

ಯಾವ ಮুনি ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಮಗುವಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರಿಂದ ಯಾವ ಲೇಪವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ ಏವ ಧನ್ಯ ಆತ್ಮಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭಾವೇಷು ಯಃ ಸಮಃ। ಪಶ್ಯನ್ ಶೃಣ್ವನ್ ಸ್ಪೃಶನ್ ಜಿಘ್ರನ್ನ್ ಅಶ್ನನ್ನಿಸ್ತರ್ಷಮಾನಸಃ

ಯಾರು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಭಾವದಿಂದಿರುತ್ತಾನೋ, ನೋಡುವಾಗ, ಕೇಳುವಾಗ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಾಗ, ವಾಸನೆ ಪಡುವಾಗ, ತಿನ್ನುವಾಗಲೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅವನೇ ಧನ್ಯನು.

ಕ್ವ ಸಂಸಾರಃ ಕ್ವ ಚಾಭಾಸಃ ಕ್ವ ಸಾಧ್ಯಂ ಕ್ವ ಚ ಸಾಧನಂ। ಆಕಾಶಸ್ಯೇವ ಧೀರಸ್ಯ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸ್ಯ ಸರ್ವದಾ

ಆಕಾಶದಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಧೀರನಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಮಾಯೆ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಸಾಧನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಸಾಧ್ಯ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಸ ಜಯತ್ಯರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸೀ ಪೂರ್ಣಸ್ವರಸವಿಗ್ರಹಃ। ಅಕೃತ್ರಿಮೋಽನವಚ್ಛಿನ್ನೇ ಸಮಾಧಿರ್ಯಸ್ಯ ವರ್ತತೇ

ಯಾರು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಇರುವನೋ, ಅವನಿಗೆ ನಿಷ್ಕಪಟವಾದ, ನಿರಂತರವಾದ ಸಮಾಧಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಬಹುನಾತ್ರ ಕಿಮುಕ್ತೇನ ಜ್ಞಾತತತ್ತ್ವೋ ಮಹಾಶಯಃ। ಭೋಗಮೋಕ್ಷನಿರಾಕಾಂಕ್ಷೀ ಸದಾ ಸರ್ವತ್ರ ನೀರಸಃ

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕೆ? ಯಾರು ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಮಹಾತ್ಮನು, ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಬಯಸದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿ ಇರುವನೋ, ಅವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಮಹದಾದಿ ಜಗದ್ದ್ವೈತಂ ನಾಮಮಾತ್ರವಿಜೃಂಭಿತಂ। ವಿಹಾಯ ಶುದ್ಧಬೋಧಸ್ಯ ಕಿಂ ಕೃತ್ಯಮವಶಿಷ್ಯತೇ

ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಜಗತ್ತು ಎಂಬ ದ್ವೈತ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆಸರಿನಷ್ಟೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ, ಶುದ್ಧ ಬೋಧೆಯುಳ್ಳವನಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಕೆಲಸ ಉಳಿದಿದೆ?

ಭ್ರಮಭೃತಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಕಿಂಚಿನ್ನಾಸ್ತೀತಿ ನಿಶ್ಚಯೀ। ಅಲಕ್ಷ್ಯಸ್ಫುರಣಃ ಶುದ್ಧಃ ಸ್ವಭಾವೇನೈವ ಶಾಮ್ಯತಿ

ಎಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಭ್ರಮೆಯಷ್ಟೆ, ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದವನಿಗೆ, ಶುದ್ಧವಾದ, ಹಿಡಿಯಲಾಗದ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶುದ್ಧಸ್ಫುರಣರೂಪಸ್ಯ ದೃಶ್ಯಭಾವಮಪಶ್ಯತಃ। ಕ್ವ ವಿಧಿಃ ಕ್ವ ವೈರಾಗ್ಯಂ ಕ್ವ ತ್ಯಾಗಃ ಕ್ವ ಶಮೋಽಪಿ ವಾ

ಯಾರಿಗೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ನಿಜವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ನಿಯಮ ಎಲ್ಲಿದೆ, ವೈರಾಗ್ಯ ಎಲ್ಲಿದೆ, ತ್ಯಾಗ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಶಾಂತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಸ್ಫುರತೋಽನನ್ತರೂಪೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ನ ಪಶ್ಯತಃ। ಕ್ವ ಬನ್ಧಃ ಕ್ವ ಚ ವಾ ಮೋಕ್ಷಃ ಕ್ವ ಹರ್ಷಃ ಕ್ವ ವಿಷಾದಿತಾ

ಯಾರು ಅನಂತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಬಂಧನ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಮೋಕ್ಷ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಸಂತೋಷ ಎಲ್ಲಿದೆ, ದುಃಖ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಬುದ್ಧಿಪರ್ಯನ್ತಸಂಸಾರೇ ಮಾಯಾಮಾತ್ರಂ ವಿವರ್ತತೇ। ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರೋ ನಿಷ್ಕಾಮಃ ಶೋಭತೇ ಬುಧಃ

ಬುದ್ಧಿಯವರೆಗೆ ಇರುವ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯಷ್ಟೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಯಾರು ಸ್ವಾರ್ಥ, ಅಹಂಕಾರ, ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವನೋ, ಆ ಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಕ್ಷಯಂ ಗತಸನ್ತಾಪಮಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯತೋ ಮುನೇಃ। ಕ್ವ ವಿದ್ಯಾ ಚ ಕ್ವ ವಾ ವಿಶ್ವಂ ಕ್ವ ದೇಹೋಽಹಂ ಮಮೇತಿ ವಾ

ಯಾರು ಆತ್ಮವನ್ನು ಕ್ಷಯವಾಗದದು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದದು ಎಂದು ನೋಡುವನೋ, ಆ ಮುನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಎಲ್ಲಿದೆ, ವಿಶ್ವ ಎಲ್ಲಿದೆ, ದೇಹ ಎಲ್ಲಿದೆ, ನಾನು, ನನ್ನದು ಎಂಬ ಭಾವ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ನಿರೋಧಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜಹಾತಿ ಜಡಧೀರ್ಯದಿ। ಮನೋರಥಾನ್ ಪ್ರಲಾಪಾಂಶ್ಚ ಕರ್ತುಮಾಪ್ನೋತ್ಯತತ್ಕ್ಷಣಾತ್

ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಕೂಡಲೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

ಮನ್ದಃ ಶ್ರುತ್ವಾಪಿ ತದ್ವಸ್ತು ನ ಜಹಾತಿ ವಿಮೂಢತಾಂ। ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪೋ ಬಹಿರ್ಯತ್ನಾದನ್ತರ್ವಿಷಯಲಾಲಸಃ

ಮಂದನು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ತನ್ನ ಮೂಢತೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹೊರಗೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಒಳಗೆ ವಿಷಯಗಳ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಜ್ಞಾನಾದ್ ಗಲಿತಕರ್ಮಾ ಯೋ ಲೋಕದೃಷ್ಟ್ಯಾಪಿ ಕರ್ಮಕೃತ್। ನಾಪ್ನೋತ್ಯವಸರಂ ಕರ್ಮಂ ವಕ್ತುಮೇವ ನ ಕಿಂಚನ

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಿಟ್ಟವನಾದರೂ, ಲೋಕದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲು ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇಲ್ಲ.

ಕ್ವ ತಮಃ ಕ್ವ ಪ್ರಕಾಶೋ ವಾ ಹಾನಂ ಕ್ವ ಚ ನ ಕಿಂಚನ। ನಿರ್ವಿಕಾರಸ್ಯ ಧೀರಸ್ಯ ನಿರಾತಂಕಸ್ಯ ಸರ್ವದಾ

ಯಾರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ವಿಕಾರರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೇನು ಅಂಧಕಾರ, ಏನು ಬೆಳಕು, ಏನು ತ್ಯಾಗ, ಏನು ಸ್ವೀಕಾರ? ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ.

ಕ್ವ ಧೈರ್ಯಂ ಕ್ವ ವಿವೇಕಿತ್ವಂ ಕ್ವ ನಿರಾತಂಕತಾಪಿ ವಾ। ಅನಿರ್ವಾಚ್ಯಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ನಿಃಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ

ಯೋಗಿಗೆ ಧೈರ್ಯವೇನು, ವಿವೇಕವೇನು, ಭಯರಹಿತತೆಯೇನು? ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹೇಳಲಾಗದಂತಹದು, ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ವಭಾವವೂ ಇಲ್ಲ.

ನ ಸ್ವರ್ಗೋ ನೈವ ನರಕೋ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿರ್ನ ಚೈವ ಹಿ। ಬಹುನಾತ್ರ ಕಿಮುಕ್ತೇನ ಯೋಗದೃಷ್ಟ್ಯಾ ನ ಕಿಂಚನ

ಸ್ವರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ, ನರಕವೂ ಇಲ್ಲ, ಜೀವಂತ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕೆ? ಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

ನೈವ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಲಾಭಂ ನಾಲಾಭೇನಾನುಶೋಚತಿ। ಧೀರಸ್ಯ ಶೀತಲಂ ಚಿತ್ತಮಮೃತೇನೈವ ಪೂರಿತಮ್

ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯವನು ಲಾಭವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಲಾಭವಾಗದಿದ್ದರೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

ನ ಶಾನ್ತಂ ಸ್ತೌತಿ ನಿಷ್ಕಾಮೋ ನ ದುಷ್ಟಮಪಿ ನಿನ್ದತಿ। ಸಮದುಃಖಸುಖಸ್ತೃಪ್ತಃ ಕಿಂಚಿತ್ ಕೃತ್ಯಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ

ಕಾಮರಹಿತನು ಶಾಂತನನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಧೀರೋ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಸಾರಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ದಿದೃಕ್ಷತಿ। ಹರ್ಷಾಮರ್ಷವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ನ ಮೃತೋ ನ ಚ ಜೀವತಿ

ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯವನು ಸಂಸಾರವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ತವನೂ ಅಲ್ಲ, ಬದುಕಿರುವವನೂ ಅಲ್ಲ.

ನಿಃಸ್ನೇಹಃ ಪುತ್ರದಾರಾದೌ ನಿಷ್ಕಾಮೋ ವಿಷಯೇಷು ಚ। ನಿಶ್ಚಿನ್ತಃ ಸ್ವಶರೀರೇಽಪಿ ನಿರಾಶಃ ಶೋಭತೇ ಬುಧಃ

ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ತನ್ನದೇ ದೇಹದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ನಿರಾಶನಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.