ಅಷ್ಟಾವಕ್ರಗೀತಾ

ಭ್ರಾನ್ತಿಮಾತ್ರಮಿದಂ ವಿಶ್ವಂ ನ ಕಿಂಚಿದಿತಿ ನಿಶ್ಚಯೀ। ನಿರ್ವಾಸನಃ ಸ್ಫೂರ್ತಿಮಾತ್ರೋ ನ ಕಿಂಚಿದಿವ ಶಾಮ್ಯತಿ

ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆ, ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿ. ಆಸೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ, ಏನೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗು.

ಏಕ ಏವ ಭವಾಂಭೋಧಾವಾಸೀದಸ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ನ ತೇ ಬನ್ಧೋಽಸ್ತಿ ಮೋಕ್ಷೋ ವಾ ಕೃತ್ಯಕೃತ್ಯಃ ಸುಖಂ ಚರ

ಒಂದೇ ಭಾವಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದೀಯೆ. ನಿನಗೆ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮಾಡುವದೂ ಇಲ್ಲ, ಬಿಡುವದೂ ಇಲ್ಲ—ಸುಖವಾಗಿ ನಡೆಯು.

ಮಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾಭ್ಯಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಕ್ಷೋಭಯ ಚಿನ್ಮಯ। ಉಪಶಾಮ್ಯ ಸುಖಂ ತಿಷ್ಠ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯಾನನ್ದವಿಗ್ರಹೇ

ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲೆಯಬೇಡ, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪನೆ. ಶಾಂತವಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮದಲ್ಲಿ, ಆನಂದರೂಪಿಯಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರು.

ತ್ಯಜೈವ ಧ್ಯಾನಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮಾ ಕಿಂಚಿದ್ ಹೃದಿ ಧಾರಯ। ಆತ್ಮಾ ತ್ವಂ ಮುಕ್ತ ಏವಾಸಿ ಕಿಂ ವಿಮೃಶ್ಯ ಕರಿಷ್ಯಸಿ

ಧ್ಯಾನವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆತ್ಮನೇ, ಈಗಲೇ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆನು ಸಾಧನೆ?

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಉವಾಚ॥ ಆಚಕ್ಷ್ವ ಶೃಣು ವಾ ತಾತ ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಶಃ। ತಥಾಪಿ ನ ತವ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಸ್ಮರಣಾದ್ ಋತೇ

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಮಗನೇ, ಎಷ್ಟೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದರೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಭೋಗಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಕುರು ವಿಜ್ಞ ತಥಾಪಿ ತೇ। ಚಿತ್ತಂ ನಿರಸ್ತಸರ್ವಾಶಮತ್ಯರ್ಥಂ ರೋಚಯಿಷ್ಯತಿ

ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಭೋಗವನ್ನಾಗಲಿ, ಕೆಲಸವನ್ನಾಗಲಿ, ಧ್ಯಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಮಾಡು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆಯಾಸಾತ್ಸಕಲೋ ದುಃಖೀ ನೈನಂ ಜಾನಾತಿ ಕಶ್ಚನ। ಅನೇನೈವೋಪದೇಶೇನ ಧನ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನಿರ್ವೃತಿಮ್

ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ದುಃಖಪಡುವರು; ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರೇ ಖಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ತು ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಯೋರಪಿ। ತಸ್ಯಾಲಸ್ಯ ಧುರೀಣಸ್ಯ ಸುಖಂ ನನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್

ನೋಟ ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವವನು ಅತಿ ಆಲಸ್ಯವಂತನು; ಸುಖವು ಅವನಿಗೇ, ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ.

ಇದಂ ಕೃತಮಿದಂ ನೇತಿ ದ್ವಂದ್ವೈರ್ಮುಕ್ತಂ ಯದಾ ಮನಃ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷೇಷು ನಿರಪೇಕ್ಷಂ ತದಾ ಭವೇತ್

'ಇದು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಮಾಡಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿರಕ್ತೋ ವಿಷಯದ್ವೇಷ್ಟಾ ರಾಗೀ ವಿಷಯಲೋಲುಪಃ। ಗ್ರಹಮೋಕ್ಷವಿಹೀನಸ್ತು ನ ವಿರಕ್ತೋ ನ ರಾಗವಾನ್

ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದವನು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಸಕ್ತನಾದವನು ಅವುಗಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಹಿಡಿಯುವದು ಮತ್ತು ಬಿಡುವದು ಎರಡನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟವನು, ಅವನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ, ಅವನಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ವಿರಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಹೇಯೋಪಾದೇಯತಾ ತಾವತ್ಸಂಸಾರವಿಟಪಾಂಕುರಃ। ಸ್ಪೃಹಾ ಜೀವತಿ ಯಾವದ್ ವೈ ನಿರ್ವಿಚಾರದಶಾಸ್ಪದಮ್

ಏನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು, ಏನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುವುದು, ಇಚ್ಛೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ — ಅದು ಸಂಸಾರದ ಮೊಳಕೆ. ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತೌ ಜಾಯತೇ ರಾಗೋ ನಿರ್ವೃತ್ತೌ ದ್ವೇಷ ಏವ ಹಿ। ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ಬಾಲವದ್ ಧೀಮಾನ್ ಏವಮೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ

ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನಿರಾಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರು ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಮಗುವಿನಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು.

ಹಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಸಂಸಾರಂ ರಾಗೀ ದುಃಖಜಿಹಾಸಯಾ। ವೀತರಾಗೋ ಹಿ ನಿರ್ದುಃಖಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ನ ಖಿದ್ಯತಿ

ಆಸಕ್ತನಾದವನು ದುಃಖದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಸಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ನಿರಾಸಕ್ತನಾದವನು ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಸ್ಯಾಭಿಮಾನೋ ಮೋಕ್ಷೇಽಪಿ ದೇಹೇಽಪಿ ಮಮತಾ ತಥಾ। ನ ಚ ಜ್ಞಾನೀ ನ ವಾ ಯೋಗೀ ಕೇವಲಂ ದುಃಖಭಾಗಸೌ

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ಅಹಂಕಾರವಿದ್ದರೆ, ದೇಹದ ಮೇಲೂ 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಯೋಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಅವನು ಕೇವಲ ದುಃಖಪಾಲನೆ.

ಹರೋ ಯದ್ಯುಪದೇಷ್ಟಾ ತೇ ಹರಿಃ ಕಮಲಜೋಽಪಿ ವಾ। ತಥಾಪಿ ನ ತವ ಸ್ವಾಥ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಸ್ಮರಣಾದೃತೇ

ಶಿವನು, ವಿಷ್ಣುವು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಉಪದೇಶಿಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಉವಾಚ॥ ತೇನ ಜ್ಞಾನಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಫಲಂ ತಥಾ। ತೃಪ್ತಃ ಸ್ವಚ್ಛೇನ್ದ್ರಿಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಏಕಾಕೀ ರಮತೇ ತು ಯಃ

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರು ಜ್ಞಾನಫಲವನ್ನೂ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಫಲವನ್ನೂ ಪಡೆದು, ಸದಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೂ ತೃಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ನ ಕದಾಚಿಜ್ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾ ಹನ್ತ ಖಿದ್ಯತಿ। ಯತ ಏಕೇನ ತೇನೇದಂ ಪೂರ್ಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಮಣ್ಡಲಮ್

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು ಎಂದಿಗೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ನ ಜಾತು ವಿಷಯಾಃ ಕೇಽಪಿ ಸ್ವಾರಾಮಂ ಹರ್ಷಯನ್ತ್ಯಮೀ। ಸಲ್ಲಕೀಪಲ್ಲವಪ್ರೀತಮಿವೇಭಂ ನಿಂಬಪಲ್ಲವಾಃ

ಯಾರು ಸ್ವತಃ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ವಿಷಯವೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡದು; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸಲ್ಲಕೀ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಆನೆಗೆ ನಿಂಬದ ಎಲೆಗಳು ರುಚಿಯಾಗದಂತೆ.

ಯಸ್ತು ಭೋಗೇಷು ಭುಕ್ತೇಷು ನ ಭವತ್ಯಧಿವಾಸಿತಾ। ಅಭುಕ್ತೇಷು ನಿರಾಕಾಂಕ್ಷೀ ತದೃಶೋ ಭವದುರ್ಲಭಃ

ಯಾರು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅನುಭವಿಸದಿದ್ದಾಗಲೂ ಆಸೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಥವರು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ.

ಬುಭುಕ್ಷುರಿಹ ಸಂಸಾರೇ ಮುಮುಕ್ಷುರಪಿ ದೃಶ್ಯತೇ। ಭೋಗಮೋಕ್ಷನಿರಾಕಾಂಕ್ಷೀ ವಿರಲೋ ಹಿ ಮಹಾಶಯಃ

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗವನ್ನು ಬಯಸುವವರೂ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಭೋಗಕ್ಕೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದ ಮಹಾತ್ಮರು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ.

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷೇಷು ಜೀವಿತೇ ಮರಣೇ ತಥಾ। ಕಸ್ಯಾಪ್ಯುದಾರಚಿತ್ತಸ್ಯ ಹೇಯೋಪಾದೇಯತಾ ನ ಹಿ

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ, ಜೀವಿತ, ಮರಣ — ಯಾವತ್ತೂ ಉದಾರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ವಾಂಛಾ ನ ವಿಶ್ವವಿಲಯೇ ನ ದ್ವೇಷಸ್ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಿತೌ। ಯಥಾ ಜೀವಿಕಯಾ ತಸ್ಮಾದ್ ಧನ್ಯ ಆಸ್ತೇ ಯಥಾ ಸುಖಮ್

ಈ ಜ್ಞಾನಿಯು ವಿಶ್ವವೇ ನಾಶವಾಗುವಾಗ ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಉಳಿಯುವಾಗ ಯಾವ ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಧನ್ಯನಾಗಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ಕೃತಾರ್ಥೋಽನೇನ ಜ್ಞಾನೇನೇತ್ಯೇವಂ ಗಲಿತಧೀಃ ಕೃತೀ। ಪಶ್ಯನ್ ಶೃಣ್ವನ್ ಸ್ಪೃಶನ್ ಜಿಘ್ರನ್ನ್ ಅಶ್ನನ್ನಸ್ತೇ ಯಥಾ ಸುಖಮ್

ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕರಗಿಹೋದವನಾಗಿ, ನೋಡುತ್ತಾ, ಕೇಳುತ್ತಾ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅವನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಇದ್ದರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಶೂನ್ಯಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ವೃಥಾ ಚೇಷ್ಟಾ ವಿಕಲಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ। ನ ಸ್ಪೃಹಾ ನ ವಿರಕ್ತಿರ್ವಾ ಕ್ಷೀಣಸಂಸಾರಸಾಗರೇ

ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯರ್ಥ, ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲ. ಸಂಸಾರದ ಸಮುದ್ರವು ಒಣಗಿಹೋದವನಿಗೆ ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ವೈರಾಗ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ.

ನ ಜಗರ್ತಿ ನ ನಿದ್ರಾತಿ ನೋನ್ಮೀಲತಿ ನ ಮೀಲತಿ। ಅಹೋ ಪರದಶಾ ಕ್ವಾಪಿ ವರ್ತತೇ ಮುಕ್ತಚೇತಸಃ

ಅವನು ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಚ್ಚುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹೇಮಂತ! ಮುಕ್ತಚಿತ್ತನಾದವನು ಎಲ್ಲೋ ವಿಚಿತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಸರ್ವತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸರ್ವತ್ರ ವಿಮಲಾಶಯಃ। ಸಮಸ್ತವಾಸನಾ ಮುಕ್ತೋ ಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ರಾಜತೇ

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪಶ್ಯನ್ ಶೃಣ್ವನ್ ಸ್ಪೃಶನ್ ಜಿಘ್ರನ್ನ್ ಅಶ್ನನ್ ಗೃಣ್ಹನ್ ವದನ್ ವ್ರಜನ್। ಈಹಿತಾನೀಹಿತೈರ್ಮುಕ್ತೋ ಮುಕ್ತ ಏವ ಮಹಾಶಯಃ

ನೋಡುತ್ತಾ, ಕೇಳುತ್ತಾ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾ, ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ನಡೆಯುತ್ತಾ—ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ನ ನಿನ್ದತಿ ನ ಚ ಸ್ತೌತಿ ನ ಹೃಷ್ಯತಿ ನ ಕುಪ್ಯತಿ। ನ ದದಾತಿ ನ ಗೃಣ್ಹಾತಿ ಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ನೀರಸಃ

ಅವನು ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂತೋಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ—ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಸಾನುರಾಗಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮೃತ್ಯುಂ ವಾ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಂ। ಅವಿಹ್ವಲಮನಾಃ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಮುಕ್ತ ಏವ ಮಹಾಶಯಃ

ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಮರಣ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿ, ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ.