ಅಷ್ಟಾವಕ್ರಗೀತಾ

ಜನಕ ಉವಾಚ॥ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಶೂನ್ಯಚಿತ್ತೋ ಯಃ ಪ್ರಮಾದಾದ್ ಭಾವಭಾವನಃ। ನಿದ್ರಿತೋ ಬೋಧಿತ ಇವ ಕ್ಷೀಣಸಂಸ್ಮರಣೋ ಹಿ ಸಃ

ಜನಕನು ಹೇಳಿದನು: ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವವನು, ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವನಾದರೆ, ಅವನು ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವನಂತೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ನೆನಪು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದೆ.

ಕ್ವ ಧನಾನಿ ಕ್ವ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಕ್ವ ಮೇ ವಿಷಯದಸ್ಯವಃ। ಕ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಕ್ವ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಯದಾ ಮೇ ಗಲಿತಾ ಸ್ಪೃಹಾ

ನನಗೆ ಎಲ್ಲಿದೆ ಧನ, ಎಲ್ಲಿದೆ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಎಲ್ಲಿದೆ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು? ಎಲ್ಲಿದೆ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಎಲ್ಲಿದೆ ಜ್ಞಾನ, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾತೇ ಸಾಕ್ಷಿಪುರುಷೇ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ಚೇಶ್ವರೇ। ನೈರಾಶ್ಯೇ ಬಂಧಮೋಕ್ಷೇ ಚ ನ ಚಿಂತಾ ಮುಕ್ತಯೇ ಮಮ

ಸಾಕ್ಷಿಪುರುಷನನ್ನು, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅರಿತ ಮೇಲೆ, ನಿರಾಶೆ, ಬಂಧನ, ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ನನಗೆ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ.

ಅಂತರ್ವಿಕಲ್ಪಶೂನ್ಯಸ್ಯ ಬಹಿಃ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಚಾರಿಣಃ। ಭ್ರಾನ್ತಸ್ಯೇವ ದಶಾಸ್ತಾಸ್ತಾಸ್ತಾದೃಶಾ ಏವ ಜಾನತೇ

ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಒಳಗಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಲ್ಲ, ಹೊರಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಬರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಭ್ರಮಿತನವನಂತಿವೆ—ಅಂತಹವನು ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಉವಾಚ॥ ಯಥಾತಥೋಪದೇಶೇನ ಕೃತಾರ್ಥಃ ಸತ್ತ್ವಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಆಜೀವಮಪಿ ಜಿಜ್ಞಾಸುಃ ಪರಸ್ತತ್ರ ವಿಮುಹ್ಯತಿ

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇಗಾದರೂ ಉಪದೇಶವಾದರೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದರೆ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹುಡುಕುವವನು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಅದರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಮೋಕ್ಷೋ ವಿಷಯವೈರಸ್ಯಂ ಬನ್ಧೋ ವೈಷಯಿಕೋ ರಸಃ। ಏತಾವದೇವ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಯಥೇಚ್ಛಸಿ ತಥಾ ಕುರು

ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳೆಡೆಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಬಂಧನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ಅರಿತು, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆ.

ವಾಗ್ಮಿಪ್ರಾಜ್ಞಾನಮಹೋದ್ಯೋಗಂ ಜನಂ ಮೂಕಜಡಾಲಸಂ। ಕರೋತಿ ತತ್ತ್ವಬೋಧೋಽಯಮತಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ಬುಭುಕ್ಷಭಿಃ

ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಶ್ರಮಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೂಕ, ಜಡ, ಆಲಸ್ಯಪೂರ್ಣನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ನ ತ್ವಂ ದೇಹೋ ನ ತೇ ದೇಹೋ ಭೋಕ್ತಾ ಕರ್ತಾ ನ ವಾ ಭವಾನ್। ಚಿದ್ರೂಪೋಽಸಿ ಸದಾ ಸಾಕ್ಷೀ ನಿರಪೇಕ್ಷಃ ಸುಖಂ ಚರ

ನೀನು ದೇಹವಲ್ಲ, ದೇಹವೂ ನಿನಗಲ್ಲ; ನೀನು ಅನುಭವಿಸುವವನೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾಡುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ನೀನು ಸದಾ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪಿ, ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವವನು, ನಿರ್ಲಿಪ್ತನು—ಸುಖವಾಗಿ ನಡೆಯು.

ರಾಗದ್ವೇಷೌ ಮನೋಧರ್ಮೌ ನ ಮನಸ್ತೇ ಕದಾಚನ। ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪೋಽಸಿ ಬೋಧಾತ್ಮಾ ನಿರ್ವಿಕಾರಃ ಸುಖಂ ಚರ

ಆಸಕ್ತಿ-ದ್ವೇಷಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳು; ಮನಸ್ಸು ಎಂದಿಗೂ ನಿನಗಲ್ಲ. ನೀನು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ, ಬೋಧಸ್ವರೂಪಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರ—ಸುಖವಾಗಿ ನಡೆಯು.

ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಚಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ। ವಿಜ್ಞಾಯ ನಿರಹಂಕಾರೋ ನಿರ್ಮಮಸ್ತ್ವಂ ಸುಖೀ ಭವ

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವನ್ನೂ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ, ಮಮಕಾರವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಸುಖಿಯಾಗು.

ವಿಶ್ವಂ ಸ್ಫುರತಿ ಯತ್ರೇದಂ ತರಂಗಾ ಇವ ಸಾಗರೇ। ತತ್ತ್ವಮೇವ ನ ಸನ್ದೇಹಶ್ಚಿನ್ಮೂರ್ತೇ ವಿಜ್ವರೋ ಭವ

ಈ ವಿಶ್ವವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಯಾರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೋ, ಆ ತತ್ತ್ವವೇ ನಿಜ. ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪನೆ, ಯಾವುದೇ ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಇರು.

ಶ್ರದ್ಧಸ್ವ ತಾತ ಶ್ರದ್ಧಸ್ವ ನಾತ್ರ ಮೋಽಹಂ ಕುರುಷ್ವ ಭೋಃ। ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪೋ ಭಗವಾನಾತ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಃ

ಮಗನೇ, ನಂಬು, ನಂಬು—ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹಪಡುವದನ್ನು ಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೇ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿ, ದೈವಸ್ವರೂಪಿ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿದವನು.

ಗುಣೈಃ ಸಂವೇಷ್ಟಿತೋ ದೇಹಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯಾಯಾತಿ ಯಾತಿ ಚ। ಆತ್ಮಾ ನ ಗಂತಾ ನಾಗಂತಾ ಕಿಮೇನಮನುಶೋಚಸಿ

ಗುಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇಹವು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಬರುತ್ತದೆ, ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನಿಗೆ ಹೋಗುವದೂ ಬರುವದೂ ಇಲ್ಲ—ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯೆ?

ದೇಹಸ್ತಿಷ್ಠತು ಕಲ್ಪಾನ್ತಂ ಗಚ್ಛತ್ವದ್ಯೈವ ವಾ ಪುನಃ। ಕ್ವ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ವ ಚ ವಾ ಹಾನಿಸ್ತವ ಚಿನ್ಮಾತ್ರರೂಪಿಣಃ

ದೇಹವು ಯುಗಾಂತದವರೆಗೆ ಉಳಿಯಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಂದು ಹೋಗಲಿ—ನೀನು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿರುವಾಗ ನಿನಗೆ ಏನು ಹೆಚ್ಚಳ, ಏನು ಕಡಿತ?

ತ್ವಯ್ಯನಂತಮಹಾಂಭೋಧೌ ವಿಶ್ವವೀಚಿಃ ಸ್ವಭಾವತಃ। ಉದೇತು ವಾಸ್ತಮಾಯಾತು ನ ತೇ ವೃದ್ಧಿರ್ನ ವಾ ಕ್ಷತಿಃ

ನೀನು ಅನಂತ ಮಹಾಸಮುದ್ರ; ವಿಶ್ವದ ಅಲೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ, ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಏಳಲಿ ಅಥವಾ ಇಳಿಯಲಿ, ನಿನಗೆ ಏನು ಲಾಭ, ಏನು ನಷ್ಟ?

ತಾತ ಚಿನ್ಮಾತ್ರರೂಪೋಽಸಿ ನ ತೇ ಭಿನ್ನಮಿದಂ ಜಗತ್। ಅತಃ ಕಸ್ಯ ಕಥಂ ಕುತ್ರ ಹೇಯೋಪಾದೇಯಕಲ್ಪನಾ

ಮಗನೇ, ನೀನು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪಿ; ಈ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರಿಗೆ, ಹೇಗೆ, ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕಾರ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬರುತ್ತದೆ?

ಏಕಸ್ಮಿನ್ನವ್ಯಯೇ ಶಾನ್ತೇ ಚಿದಾಕಾಶೇಽಮಲೇ ತ್ವಯಿ। ಕುತೋ ಜನ್ಮ ಕುತೋ ಕರ್ಮ ಕುತೋಽಹಂಕಾರ ಏವ ಚ

ನಿನ್ನಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ, ಅವಿನಾಶಿ, ಶಾಂತ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ—ಹುಟ್ಟು, ಕ್ರಿಯೆ, ಅಹಂಕಾರ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?

ಯತ್ತ್ವಂ ಪಶ್ಯಸಿ ತತ್ರೈಕಸ್ತ್ವಮೇವ ಪ್ರತಿಭಾಸಸೇ। ಕಿಂ ಪೃಥಕ್ ಭಾಸತೇ ಸ್ವರ್ಣಾತ್ ಕಟಕಾಂಗದನೂಪುರಮ್

ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಬಂಗಾರದ ಹೊರತು ಕಂಗಣ, ವಾಳಯ, ನೂಪುರುಗಳು ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆಯೆ?

ಅಯಂ ಸೋಽಹಮಯಂ ನಾಹಂ ವಿಭಾಗಮಿತಿ ಸಂತ್ಯಜ। ಸರ್ವಮಾತ್ಮೇತಿ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ನಿಃಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಸುಖೀ ಭವ

‘ಇದು ನಾನು, ಇದು ನಾನು ಅಲ್ಲ’ ಎಂಬ ವಿಭಜನೆ ಬಿಡು. ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸುಖವಾಗಿರು.

ತವೈವಾಜ್ಞಾನತೋ ವಿಶ್ವಂ ತ್ವಮೇಕಃ ಪರಮಾರ್ಥತಃ। ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಸಾರೀ ನಾಸಂಸಾರೀ ಚ ಕಶ್ಚನ

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿಶ್ವವು ಕಾಣುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾಗಿ ನೀನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವವನೂ, ಮುಕ್ತನೂ ಇಲ್ಲ.

ಭ್ರಾನ್ತಿಮಾತ್ರಮಿದಂ ವಿಶ್ವಂ ನ ಕಿಂಚಿದಿತಿ ನಿಶ್ಚಯೀ। ನಿರ್ವಾಸನಃ ಸ್ಫೂರ್ತಿಮಾತ್ರೋ ನ ಕಿಂಚಿದಿವ ಶಾಮ್ಯತಿ

ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆ, ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿ. ಆಸೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ, ಏನೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗು.

ಏಕ ಏವ ಭವಾಂಭೋಧಾವಾಸೀದಸ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ನ ತೇ ಬನ್ಧೋಽಸ್ತಿ ಮೋಕ್ಷೋ ವಾ ಕೃತ್ಯಕೃತ್ಯಃ ಸುಖಂ ಚರ

ಒಂದೇ ಭಾವಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದೀಯೆ. ನಿನಗೆ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮಾಡುವದೂ ಇಲ್ಲ, ಬಿಡುವದೂ ಇಲ್ಲ—ಸುಖವಾಗಿ ನಡೆಯು.

ಮಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾಭ್ಯಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಕ್ಷೋಭಯ ಚಿನ್ಮಯ। ಉಪಶಾಮ್ಯ ಸುಖಂ ತಿಷ್ಠ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯಾನನ್ದವಿಗ್ರಹೇ

ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲೆಯಬೇಡ, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪನೆ. ಶಾಂತವಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮದಲ್ಲಿ, ಆನಂದರೂಪಿಯಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರು.

ತ್ಯಜೈವ ಧ್ಯಾನಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮಾ ಕಿಂಚಿದ್ ಹೃದಿ ಧಾರಯ। ಆತ್ಮಾ ತ್ವಂ ಮುಕ್ತ ಏವಾಸಿ ಕಿಂ ವಿಮೃಶ್ಯ ಕರಿಷ್ಯಸಿ

ಧ್ಯಾನವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆತ್ಮನೇ, ಈಗಲೇ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆನು ಸಾಧನೆ?

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಉವಾಚ॥ ಆಚಕ್ಷ್ವ ಶೃಣು ವಾ ತಾತ ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಶಃ। ತಥಾಪಿ ನ ತವ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಸ್ಮರಣಾದ್ ಋತೇ

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಮಗನೇ, ಎಷ್ಟೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದರೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಭೋಗಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಕುರು ವಿಜ್ಞ ತಥಾಪಿ ತೇ। ಚಿತ್ತಂ ನಿರಸ್ತಸರ್ವಾಶಮತ್ಯರ್ಥಂ ರೋಚಯಿಷ್ಯತಿ

ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಭೋಗವನ್ನಾಗಲಿ, ಕೆಲಸವನ್ನಾಗಲಿ, ಧ್ಯಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಮಾಡು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆಯಾಸಾತ್ಸಕಲೋ ದುಃಖೀ ನೈನಂ ಜಾನಾತಿ ಕಶ್ಚನ। ಅನೇನೈವೋಪದೇಶೇನ ಧನ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನಿರ್ವೃತಿಮ್

ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ದುಃಖಪಡುವರು; ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರೇ ಖಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ತು ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಯೋರಪಿ। ತಸ್ಯಾಲಸ್ಯ ಧುರೀಣಸ್ಯ ಸುಖಂ ನನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್

ನೋಟ ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವವನು ಅತಿ ಆಲಸ್ಯವಂತನು; ಸುಖವು ಅವನಿಗೇ, ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ.

ಇದಂ ಕೃತಮಿದಂ ನೇತಿ ದ್ವಂದ್ವೈರ್ಮುಕ್ತಂ ಯದಾ ಮನಃ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷೇಷು ನಿರಪೇಕ್ಷಂ ತದಾ ಭವೇತ್

'ಇದು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಮಾಡಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.