અષ્ટાવક્રગીતા

મારે મારા સ્વયંના તેજમાં સ્થિત રહીને, હું પૂછું છું—મારા માટે સ્વપ્ન ક્યાં છે? ઊંઘ ક્યાં છે? જાગૃતિ ક્યાં છે? અને એ ચોથું અવસ્થાનું શું મહત્વ છે? મને તો ભય પણ ક્યાં છે? મારે માટે દૂર અને નજીકનો ભેદ ક્યાં રહ્યો? બહાર અને અંદરનું ભેદ પણ ક્યાં રહ્યો? સ્થૂલ અને સૂક્ષ્મ કંઈ જ નથી, કારણ કે હું મારા મહિમામાં સ્થિર છું. મારે માટે મૃત્યુ ક્યાં છે અને જીવન ક્યાં છે? લોક અને સંસારનું શું અર્થ છે? લય અને લીનતા પણ ક્યાં છે? હું તો મારા તેજમાં જ સ્થિત છું. હવે ત્રણ પુરુષાર્થોની વાતો પૂરતી થઈ, યોગની ચર્ચા પણ પૂરતી થઈ, જ્ઞાન વિશે ચર્ચા પણ હવે રહી નહીં—હું તો મારા સ્વરૂપમાં આરામ પામ્યો છું. જનક કહે છે: મારા નિર્મલ, સત્ય સ્વરૂપમાં તત્વો ક્યાં છે? શરીર ક્યાં છે? ઇન્દ્રિય, મન—ક્યાં છે? ખાલીપો કે નિરાશા પણ ક્યાં છે? શાસ્ત્ર ક્યાં છે? આત્મજ્ઞાન ક્યાં છે? નિર્વાસનવાળી બુદ્ધિ ક્યાં છે? સંતોષ કે તૃષ્ના વિનાશ પણ ક્યાં છે? હું તો હંમેશા દ્વૈતથી પર છું. જ્ઞાન ક્યાં છે? અજ્ઞાન ક્યાં છે? હું કોણ? આ ‘મારું’ શું? બંધન કે મુક્તિ ક્યાં છે? મારું સ્વરૂપ તો સર્વરૂપથી પર છે. કોઈ કર્મ શરૂ કરેલું ક્યાં છે? જીવન્મુક્તિ પણ ક્યાં છે? અંતે દેહ વિનાની મુક્તિ ક્યાં છે? હું તો હંમેશા ભેદરહિત છું. કર્મકર્તા ક્યાં છે? ભોક્તા ક્યાં છે? નિષ્ક્રિય પ્રકાશ ક્યાં છે? બીજું કંઈ પણ ક્યાં છે? સીધી અનુભૂતિ કે તેનો ફળ ક્યાં છે? હું તો હંમેશા નિર્જન સ્વરૂપ છું. વિશ્વ ક્યાં છે? મુક્તિ શોધનારો ક્યાં છે? યોગી ક્યાં છે? જ્ઞાની ક્યાં છે? બંધાયેલો અને મુક્ત—એ બધું ક્યાં છે? મારું સ્વરૂપ તો અદ્વૈત છે. સૃષ્ટિ ક્યાં છે? લય ક્યાં છે? પ્રાપ્ત થવું શું છે? સાધન શું છે? સાધક ક્યાં છે? સિદ્ધિ ક્યાં છે? મારું સ્વરૂપ તો અદ્વૈત છે. જ્ઞાતા ક્યાં છે? જ્ઞાનનું સાધન ક્યાં છે? જ્ઞેય ક્યાં છે? જ્ઞાન ક્યાં છે? કંઈક છે કે કંઈ જ નથી—હું તો હંમેશા શુદ્ધ છું. ચંચળતા ક્યાં છે? એકાગ્રતા ક્યાં છે? અજ્ઞાન અને મૂર્ખતા ક્યાં છે? આનંદ કે દુ:ખ ક્યાં છે? હું તો હંમેશા નિષ્ક્રિય છું. લોકવ્યવહાર ક્યાં છે? પરમાર્થ ક્યાં છે? સુખ કે દુ:ખ ક્યાં છે? હું તો હંમેશા વિચારરહિત છું. માયા ક્યાં છે? સંસારચક્ર ક્યાં છે? આસક્તિ કે અનાસક્તિ ક્યાં છે? જીવ અને બ્રહ્મ—એ બંને ક્યાં છે? હું તો હંમેશા શુદ્ધ છું. ક્રિયા કે નિર્વૃતિ ક્યાં છે? મુક્તિ કે બંધન ક્યાં છે? હું તો હંમેશા અવિભાજ્ય, અપરિવર્તિત અને સ્વયંમાં સ્થિર છું. ઉપદેશ ક્યાં છે? શાસ્ત્ર ક્યાં છે? શિષ્ય ક્યાં છે? ગુરુ ક્યાં છે? કોઈ માનવલક્ષ્ય ક્યાં છે? હું તો ગુણરહિત શિવ છું. અસ્તિત્વ ક્યાં છે? અનસ્તિત્વ ક્યાં છે? એકતા ક્યાં છે? દ્વૈત ક્યાં છે? વધુ શું કહેવું? મારા માટે કશું જ ઉત્પન્ન થતું નથી.