અષ્ટાવક્રગીતા

એક સમયે, એક મહાન જ્ઞાની પુરુષ વિવેક અને શાંતિથી જીવન જીવતો હતો. દુનિયાને જોનાર કોઈ, જો કહે કે આ જગત અસ્તિત્વમાં નથી, તો પણ એ જ્ઞાની, ઈચ્છા વગર, કાર્ય કરે છે અને જોતા હોવા છતાં, કંઈ જોઈ રહ્યો નથી. જે વ્યક્તિએ પરમ બ્રહ્મને અનુભવી લીધું છે, તે વિચાર કરે છે, "હું બ્રહ્મ છું", પણ જે મનથી સંપૂર્ણ મુક્ત છે, જે બીજું કંઈ જ નથી જોતો, તે શું વિચાર કરે? કોઈ, જ્યારે આત્માના અશાંતિને અનુભવે, તો તેને શાંત કરવા પ્રયત્ન કરે છે; પરંતુ મહાન પુરુષ, જે અશાંતિથી મુક્ત છે અને કંઈ પ્રાપ્ત કરવું નથી, એ કંઈ જ કરતો નથી. જ્ઞાની, ભલે દુનિયાની વિરુદ્ધ દેખાય અને એમાં રહેતો હોય, પણ તે ન તો લીનતા, ન તો વિક્ષેપ, અને ન તો પોતાનો કોઈ અહિત જોવા પામે છે. એ જ્ઞાની, જે સંતુષ્ટ અને અસ્તિત્વ-અનસ્તિત્વ બંનેથી મુક્ત છે, ઈચ્છા વગર, કંઈ જ કરતો નથી, ભલે દુનિયાની નજરે તે કાર્ય કરે છે. એ જ્ઞાની, કાર્યમાં પ્રવૃત્ત હોય કે નિવૃત્ત, ક્યારેય ગભરાતો નથી; જે પણ કાર્ય આવે, એ સરળતાથી કરે છે અને શાંતિમાં રહે છે. ઈચ્છા વગર, આધાર વગર, મુક્ત અને અનબંધ, એ જ્ઞાની પોતાની ઈચ્છા મુજબ ચાલે છે; સંસ્કારના પવનથી ધસી, એ સૂકા પાનની જેમ કાર્ય કરે છે. એ જ્ઞાની, જે સંસારથી મુક્ત છે, એને ક્યાંય આનંદ કે દુઃખ નથી; એ હંમેશા ઠંડા મનથી, શરીર-રહિત જેવા શાસન કરે છે. જ્ઞાની, જેનું મન ઠંડા કરતાં પણ ઠંડું છે અને આત્મામાં આનંદ પામે છે, એમાં ક્યારેય ત્યાગની ઈચ્છા કે ગુમાવવાની ભાવના નથી. એ સ્થિર મનવાળો, જેનું મન સ્વાભાવિક રીતે ખાલી છે, એ whatever કરે છે spontaneously; સામાન્ય માણસની જેમ, એમાં ન તો ગર્વ છે, ન તો અપમાન. જે વિચારે છે, "આ કાર્ય શરીર દ્વારા થાય છે, હું સ્વભાવથી શુદ્ધ છું," એ કાર્ય કરતાં પણ, ખરેખર કાર્ય નથી કરતો. ભલે એ બોલે કે બીજા જેવા વર્તે, મુક્ત વ્યક્તિ, આનંદિત અને સમૃદ્ધ, દુનિયામાં ચાલતો હોય, ત્યારે પણ પ્રકાશિત રહે છે. જ્ઞાની, જે પૂરી રીતે તપાસથી આરામ પામ્યો છે અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરી છે, એ કલ્પના નથી કરતો, જન્મતો નથી, સાંભળતો નથી, જોતો નથી. એમાં distraction, concentration, કે મુક્તિની ઈચ્છા પણ નથી; બધું કલ્પિત છે એમ નિશ્ચય કરીને, એ મહાન આત્મા બ્રહ્મરૂપે સ્થિર રહે છે. જ્યાં અહંકાર હોય, ત્યાં કાર્ય થાય છે; પણ જે અહંકારથી મુક્ત છે, એમાં કંઈ કરવું નથી, અને કંઈ બાકી નથી. મુક્ત વ્યક્તિનું મન, which agitation અને સંતોષથી મુક્ત છે, agency અને activityથી રહિત, આશા અને શંકા વગર, પ્રકાશિત છે. મન, જો neither contemplation nor activity કરે, તો એ causeless છે; પણ એ contemplative અને active પણ motive વગર હોય છે. જે સત્ય સાંભળે છે, એ અબુદ્ધ ગભરાઈ જાય છે; અથવા ગભરાતો નથી, તો સિકુડી જાય છે, જ્યારે કોઈ ગભરાતો નથી, તો પણ દેખાવમાં ગભરેલો લાગે છે. એકાગ્રતા કે restraints અબુદ્ધ લોકો intensityથી કરે છે; જ્ઞાની, કોઈ ફરજ નથી, પોતાની સ્થિતિમાં રહે છે, જેમ કે સૂતો હોય. પ્રયત્નથી કે પ્રયત્ન વગર, અબુદ્ધ શાંતિ પામતો નથી; જ્ઞાની માત્ર સત્યના નિશ્ચયથી શાંતિ પામે છે. પ્રયોગમાં તત્પર લોકો આત્માને જાણતા નથી, જે શુદ્ધ, જાગૃત, પ્રિય, પૂર્ણ, એકરૂપ અને દુઃખથી મુક્ત છે. અબુદ્ધ, પ્રયોગમાં લીન, ક્રિયાથી મુક્તિ પામતો નથી; ધન્ય વ્યક્તિ માત્ર જ્ઞાનથી liberated અને unmoved છે. અબુદ્ધ બ્રહ્મને પામતો નથી, કારણ કે એ તેને પામવાની ઈચ્છા કરે છે; જ્ઞાની, ઈચ્છા વગર, પરમ બ્રહ્મના સ્વરૂપમાં ભાગીદારી કરે છે. અબુદ્ધ, restless અને grasping, સંસારનું પોષણ કરે છે; જ્ઞાની, દુઃખના મૂળને કાપી નાખે છે. અબુદ્ધ શાંતિ પામતો નથી, કારણ કે એ શાંતિ લાવવા ઈચ્છે છે; જ્ઞાની, સત્યને નિશ્ચય કરીને, હંમેશા શાંતિપૂર્ણ મન રાખે છે. જે જોવામાં જ ચિપકી જાય છે, એ આત્માની દૃષ્ટિ ક્યાં છે? જ્ઞાની એ નથી જોતા; એ અવિનાશી આત્માને જોતે છે. ગભરાયેલા માટે restraint ક્યાં છે, જે compulsionથી કાર્ય કરે છે? જ્ઞાની, જે આત્મામાં આનંદ પામે છે, એ effort વગર હંમેશા મુક્ત રહે છે. કોઈ statesનો અનુભવ કરે છે, પણ એ statesનું કારણ નથી; કોઈ statesનો અનુભવ પણ નથી કરે—એ અશાંતિથી મુક્ત રહે છે. જે ખોટી સમજ ધરાવે છે, એ pure, nondual Selfનું contemplation કરે છે, પણ ભ્રમથી જાણતા નથી, અને આખી જિંદગી અસંતોષિત રહે છે. મુક્તિની શોધમાં મન આધાર વગર નથી; પણ મુક્ત વ્યક્તિનું મન, ઈચ્છા વગર, હંમેશા આધાર વગર છે. જે ઇન્દ્રિયવસ્તુઓના ટાપુઓને જોઈ, ડરાઈ refuge શોધે છે, એ ઝડપથી single-pointed restraintની શોધમાં પ્રવેશ કરે છે. ઈચ્છા વિનાના ભગવાનને જોઈ, ઇન્દ્રિયવસ્તુઓના હાથીઓ શાંત થઈ જાય છે; એ દોડે છે, અને આકર્ષણથી પણ સેવા નથી કરે. નિર્ભય, balanced-minded, liberationની શોધમાં નથી રહેતો; જોઈ, સાંભળી, સ્પર્શી, ઘ smelling, ખાઈ, એ પોતાની મરજી પ્રમાણે રહે છે. માત્ર સત્ય સાંભળીને, શુદ્ધ-મનવાળો, disturbed નથી થતો, અને conduct, misconduct, કે indifferent પણ નથી જોતો. જ્યારે કાર્ય કરવાની જરૂર હોય, straightforwardly કરે છે; ભલે એ auspicious કે inauspicious હોય, એનું વર્તન બાળક જેવું છે. મુક્તિથી સુખ મળે છે, મુક્તિથી શ્રેષ્ઠ મળે છે; મુક્તિથી પૂર્ણતા, અને મુક્તિથી પરમ અવસ્થા મળે છે. જ્યારે કોઈ પોતાને neither agent nor enjoyer માને, ત્યારે મનના modification exhaust થઈ જાય છે. spontaneous અને unrestrained, જ્ઞાનીની અવસ્થા પ્રકાશિત થાય છે; પણ ગભરાયેલા, attachmentવાળા મનની શાંતિ, કૃત્રિમ છે. કેટલાંક મહાન સુખમાં રમી જાય છે, કેટલાંક પર્વતની ગુફાઓમાં પ્રવેશ કરે છે; જ્ઞાની, imaginationથી મુક્ત, અનબંધ, liberated understanding ધરાવે છે. કોઈ વિદ્વાન, દેવ, પવિત્ર સ્થાન, સ્ત્રી, રાજા, કે પ્રિયને જોઈ અને honor કરે છે, તો પણ જ્ઞાનીના હૃદયમાં કોઈ lingering impression રહેતું નથી. આ રીતે, જ્ઞાની પુરુષ, દુનિયામાં રહેતો, કાર્ય કરતાં, speech કરતાં, પણ અંદરથી સંપૂર્ણ મુક્ત, શાંતિ અને આનંદમાં સ્થિર રહે છે.