शाण्डिल्यभक्तिसूत्रम्

शुभे पुण्यसमुत्पत्तेः परार्थत्वाच्च कर्माणि परमश्रेयानि भवन्ति। त्रैविध्यं तु यदन्येषां, तत्स्तुतिसंयोगहेतुकमित्युक्तम्। स तु स्वभावः बाह्याभ्यन्तरयोः व्याप्य सर्वमाच्छादयति, यथा वातः। स्मरणस्तुतिकथनानि च क्लेशकालेषु प्रायश्चित्ताय भवन्ति। यदि कर्माणां प्रायः अकरणमित्युच्यते, तर्हि गमनाभावः, यतो महतामपि निवृत्तिः दृश्यते। भक्तिसामर्थ्यलाभेऽपि, सर्वस्य नाशात् महदन्तरायः जायते। तस्मिन्नवस्थितस्य, नान्यः कर्तव्यः, यथा दुर्जनेषु बालस्य। न चापवादः, परं उत्तरः क्रमेण स्थाप्यते, सामान्यवदिति। अतः अपक्वावस्थेष्वपि तद्विश्वं विद्यते। एकस्यैव क्रमानुगत्युपपत्तेः। शास्त्रवाक्यशेषात् गमनस्मरणयोः सम्भावनाच्च। पापिनां तु क्लेशे— गीतातत्त्वावबोधनात् केवलावस्था। सर्वेषां परं कृत्वा, तथैवोक्तम्। एष एव अद्वितीयः पूज्यः, सर्वस्वरूपत्वात्। तस्य शक्तिः मायैव, सामान्यजडत्वात्। व्याप्यव्यापकारणात्। न जीवतो बुद्धेर्वा, अशक्यत्वात्। स हि पितेव, मायाव्यतिरिक्तं श्रेयस्करमुत्कृष्टादिमध्यमशास्त्राणि रचयति। यदि शिक्षायां मिश्रता इत्युच्यते, न, अल्पत्वात्। बादरायण उवाच, अस्मात् फलमुपपद्यते, दृश्यत्वात्। विभागेऽपि, लयः समानदृष्टः। तदैक्यं न वैचित्र्यैक्यम्, उपाधिसंयोगनिवृत्तेः, सूर्यवत्। पृथक्त्वमित्युक्ते, न, अन्यसंबन्धाभावात्, दीपवत्। न च विक्रियते, करणविकृतित्वात्। एकनिष्ठया मनः तत्रैव लग्नं भवति, मनोलयाच्च सम्पूर्णम्। अन्येषां दीर्घायुः, परं क्षयः, आश्रयाभावात्। एतेषां संसृतिः, अभक्तेः, नाज्ञानात्, कारणानुपपत्तेः। एतेषां त्रीणि नेत्राणि, शब्दलिङ्गार्थभेदात्, रुद्रवत्। प्रादुर्भावतिरोभावः क्रियाफलसंयोगोत्पन्ना विक्रियाः। एवं शुद्धया पुण्यसम्भवात्, परार्थकर्मणां परमश्रेयो निष्पद्यते। बहिः अन्तर्याश्च व्याप्य, सर्वं तम् आत्मस्वरूपेण आच्छाद्य तिष्ठति, यथा वातो जगति सञ्चरति। क्लेशसमये स्मरणं, स्तुतिः, आख्यायिका च पापानां प्रायश्चित्ताय भवन्ति। महानामपि निवृत्तिः दृश्यते, तस्मात् अकरणेऽपि गमनो नास्ति। भक्त्युपपत्तौ सर्वनाशात् महानन्तरायः स्यात्। तत्र स्थितस्य अन्यः कर्तव्यः न विद्यते, यथा दुर्जनमध्ये बालकः। न चापवादो भवति, उत्तरः क्रमेण स्थाप्यते। अपक्वानामपि तद्विश्वं सुलभम्। एकस्यैव मार्गस्य सम्भवात्। शास्त्रशेषवाक्यैः गमनस्मरणयोः प्रमाणात्। पापिनां क्लेशेऽपि गीतातत्त्वावबोधनात् केवलावस्था स्यात्। सर्वेषां परं कृत्वैव, यथा श्रुतिर्गदति। एष एव अद्वितीयः पूज्यः, सर्वस्यात्मभावात्। तस्य शक्तिः मायैव, सामान्यजडत्वात्। व्याप्यव्यापकत्वाच्च। न जीवतो बुद्धेः सम्भवः, अशक्यत्वात्। स हि पितेव, मायारहितं श्रेयस्करं शास्त्रं सृजति। शिक्षायां मिश्रता इति चेत्, न, अल्पत्वात्। बादरायण उवाच, अस्मात् फलमुपपद्यते, दृश्यत्वात्। विभागेऽपि लयः दृश्यते। तदैक्यं न वैचित्र्यैक्यम्, उपाधिसंयोगनिवृत्तेः, सूर्यवत्। पृथक्त्वमिति चेत्, न, अन्यसंबन्धाभावात्, दीपवत्। न च विक्रियते, करणविकृतित्वात्। एकनिष्ठया मनः तत्रैव लग्नं भवति, मनोलयाच्च सम्पूर्णम्। अन्येषां दीर्घायुः, परं क्षयः, आश्रयाभावात्। एतेषां संसृतिः, अभक्तेः, नाज्ञानात्, कारणानुपपत्तेः। एतेषां त्रीणि नेत्राणि, शब्दलिङ्गार्थभेदात्, रुद्रवत्। प्रादुर्भावतिरोभावौ क्रियाफलसंयोगोत्पन्नौ विकारौ। एवं शास्त्रस्य रहस्यं, भक्तेः महत्त्वं, मायायाः स्वरूपं, एकत्वस्य तत्त्वं च प्रतिपाद्यते।