शाण्डिल्यभक्तिसूत्रम्

जैमिनिः अवदत्—“नैवम्,” यतो हि तत्र सम्भावनं विद्यते। अत्र यथा गृहेषु प्रवृत्तिषु यथायोग्यं सहकार्यकर्मणां प्रवृत्तिः दृश्यते, तथैव तत्रापि। एकमेव कर्म, यदि भगवतः प्रीतिकरं भवति, तदा तस्य महान् प्रभावः स्यात्। हुतं कर्म न बन्धनकारणं, किन्तु द्वारमेव। ध्यानस्य नियमः तस्य सुलभत्वात् निश्चितः। तस्मिन्यज्ञे, पूजनं तु केवलं तस्मै, न तु अन्येषां यज्ञानाम्। पादप्रक्षालनस्यापि जलं, यद्यपि न व्याप्यते, तर्हि अर्घ्यजलेन तुल्यम्। स्वयमेव यदर्पितं, तद् भेदं विना ग्राह्यम्। दोषे सति, कारणगुणयोः विचारः निर्णायकः। पत्रादिदानं, यदि न विहितं, तर्हि तस्य विशेषार्थत्वं स्यात्। पुण्यसमुत्पन्नत्वात्, परार्थत्वाच्च, कर्माणि परमश्रेयोर्थानि भवन्ति। त्रिविधं गौणत्वं, अन्येषां स्तुतिसंयोगहेतोः। तत् बहिरन्तरयोः व्याप्य व्याप्नोति, सर्वं वायुवद् आवृत्य तिष्ठति। स्मरणं, स्तुतिः, आख्यानानि चापदध्वनि प्रायश्चित्तरूपेण भवन्ति। यदि वदेत्—“अधिकतरं अनुष्ठानाभावः,” तर्हि गम्यते न, यतः महान्तः अपि निवर्तन्ते। भक्तिसामर्थ्यप्राप्तौ अपि, सर्वस्य नाशात् महान् विघ्नः जायते। तस्मिन् अवस्थायाम् अवस्थितस्य, अन्यः कर्तव्यः नास्ति, यथा बालकः दुष्टजनमध्ये। निन्दा अभावात्, अन्यः परम्परया नियुक्तः, यथा सामान्ये। अतः, अपक्वस्थितीनामपि, तद् लोकः विद्यते। एकस्यैव क्रमपथस्य सम्भावनात्। शास्त्रवचनशेषात् गमनस्मरणयोः कारणात्। परन्तु, महापापिनां आपदि—। एकान्तस्थितिः गीतार्थावबोधनात्। सर्वेषां परं कृत्वा एव, यतः एवं वदति। एष एव, अद्वितीयः, पूजनीयः, यतः सः सर्वस्वरूपः। तस्य शक्तिः माया, सामान्यजडत्वात्। व्याप्येषु तस्य व्यापकतया। न जीवेषु न बुद्धिषु, यतः तद् अशक्यम्। सः उभयविधशास्त्राणि निर्माति, मायाशून्यः, पितेव। शिक्षायाः मिश्रत्वे उक्ते, न तथा, यतो अल्पत्वात्। बादरायणः वदति—“अस्यैव फलम्,” यतः दृश्यते। भेदे अपि, लयः तद्वद् दृश्यते। सा एकता, न भेदैक्यरूपा, यतः उपाधिकृतसंबन्धस्य नाशः, सूर्यवत्। पृथक्त्वे उक्ते, न तथा, यतः अन्येन सम्बन्धाभावः, दीपवत्। न तु विकार्यः, यतः विकाराः करणेषु भवन्ति। एकनिष्ठया, मनः तत्रैव स्थिरं भवति, मनोलये च पूर्णतया। अन्येषां दीर्घमायुः, परन्तु नाशः, अधिष्ठानाभावात्। एतेषां, अननिष्ठाद्भक्तेः, न तु अज्ञानात्, संसरणम्; कारणस्यासिद्धेः। एतेषां, शब्दचिह्नार्थभेदात्, त्रिणेत्रत्वं, रुद्रवत्। प्रकाशनगोपने विकारौ, कर्मफलसंयोगात् उत्पन्नौ। एवं, शास्त्रवाक्यानां परमं रहस्यं, कर्म, भक्ति, ध्यान, तत्त्वज्ञानस्य च परस्परसम्बन्धः, भगवतः ऐक्यस्य च महिमा, जैमिनिबादरायणादीनां संवादरूपेण, श्रद्धया प्रतिपाद्यते।