शाण्डिल्यभक्तिसूत्रम्

श्रूयताम्। यदा कश्चित् ब्रूयात्—“आसक्त्या त्याज्यं स्यात्”—तर्हि न तथा, यतः एषा परमा आश्रयणीयता, सङ्गवत्। श्रेयःशब्दात् हि, कर्मज्ञानयोगनिष्ठान् अतीत्य एषा विशिष्यते। विशिष्टता च अनुसन्धानात् निर्णयाच्च सिध्यति। श्रद्धा तु न विशेषा, सर्वेषाम् सामान्यत्वात्। न च तस्याः वस्तुनि निश्चितत्वमस्ति। ब्रह्मविषयकः तु भागः भक्तौ, अनुमत्यर्थं, सामान्यत्वात्। बुद्धिप्रसादात् उत्पन्नं कर्म, शुद्ध्यर्थं, विघ्नापनयनवत्। तथैव तस्य उपकारिणां च। कश्यपः मन्यते—ईश्वर्ये एषा परमा, अतीतानां कारणात्। बादरायणस्तु आत्मनि एव परमत्वमिच्छति। शाण्डिल्यः तु उभयोः परमत्वं वेदवाक्ययुक्तिभ्यां सिध्यतीति मन्यते। यदि उच्यते—“वैषम्याद् न सिध्यति”—तर्हि न तथा, विशेषात्, यथा ज्ञानस्य। क्लिष्टः तु न परः, तदनन्तरं विशेषदर्शनात्। यदि उच्यते—“ईश्वर्यं तावद्”—न तथा, स्वभावतः। अनवच्छिन्नं परमेश्वर्यं तस्यैव सम्भाव्यते, न अन्येषाम्। यदि पृच्छ्यते—“किमर्थं न सर्वमिथ्या?”—न तथा, बुद्धेः अनन्तत्वात्। अन्यस्वभावभेदात्, न विकारः, यथा चैतन्यं स्वस्वरूपे स्थितम्। तस्य आधारः गृहाधारवत्। परस्पराश्रयात् उभयं विद्यते। ज्ञातुः ज्ञेयस्य च पृथक् तृतीयं नास्ति। संयोगे च, परिवर्तनात्। शक्त्या, यद् ज्ञायत इति, न मिथ्या। तस्य शुद्धिः लौकिकलिङ्गैः अनुमीयते। मान्यते—मान्यताः, पूज्यताः, स्नेहः, अमर्षः, संशयः, कीर्तिः, प्रयोजनाभिज्ञानम्, भक्तिः, समर्पणं, इत्यादयः, विरोधश्च, स्मरणे बहुलम्। द्वेषादयस्तु न तथा। अवशिष्टवाक्यात्, प्रादुर्भावेषु अपि तथैव। जन्मकर्मणोर्विद्, अजशब्दात्। तच्च दिव्यम्, स्वशक्तिमात्रसम्भवम्। तत्र दयैव मुख्यगुणः। सजीवनत्वात्, न प्रादुर्भावेषु। अक्रीडासेवायाः राज्ञां निषेधात्। यदि वासुदेव एव स्यात्, तर्हि केवलम् अकर्मत्वेन। अभिज्ञानात् च। वृष्णिषु, उत्कृष्ट्यैव। एवं, सुप्रतिष्ठितेषु। यतः भक्तिः, पूजारूपान्ते, परस्यैव, हेतुत्वात् गौणी। अन्येषां तु, रागप्रयोजनस्मरणसंयोगात्। शेषास्तु, मध्यस्थाः; पूजारम्भे, अंशत्वात्। तेषां, आदौ शुद्धिः। तत्र, मुख्यसंयोगात्, केचित् अधिकं फलमाहुः। एवं शास्त्रवचनानुसारं भक्तेः परमत्वं, तद्विशेषाश्च, सम्यक् निरूपिताः।