शाण्डिल्यभक्तिसूत्रम्

अथ भक्तेः परीक्षणाय प्रवृत्तिः क्रियते। सा भक्तिः परमं भगवति अनुरागरूपा इति निश्चितम्। कुतः? यतः तत्र स्थितस्य अमृतत्वस्य उपदेशः श्रूयते। यदि ज्ञानमात्रं सैव स्यात्, न एवम्; ह्यपि च द्वेषिणः अपि ज्ञानवन्तः दृश्यन्ते, तत्र तु न स्थितिः। अपि च, तस्य क्षयदर्शनेन। अनुरागः द्वेषविपरीतस्य सन्निधानेन, तथा 'रस'शब्दस्य प्रयोगेन जायते। न च कर्म, यतः कर्तव्यतायाः अपेक्षया न विद्यते, यथा ज्ञानस्य। अतः तस्य फलं अनन्तम्। तथैव 'प्रपत्तिः' शब्दात्, ज्ञानं अन्याभ्यः प्रपत्तिभ्यः भिन्नं न स्यात्। सा तु मुख्यैव, अन्याः तु तस्यां आश्रिता इति। च तस्य प्रसङ्गात्। यदि दृश्यफलत्वेन उच्यते, न एवं; यतः तत्र अन्तरालमस्ति। अपि च, तस्य दृश्यत्वात्। अतः, गोप्यः यत्र, तत्र तस्य अभावात्। यदि भक्त्या ज्ञायते इति उच्यते, न एवम्; यतः तद् अभिज्ञानसाहाय्येन। तथैव पूर्वोक्तवत्। अनेन विकल्पोऽपि निराकृतः। देवताभक्तिः तु अन्यथा सङ्गात् भवति। योगः तु उभयार्थं, यतः तस्य तथारूपत्वदर्शनात्, यथा पूर्वाङ्गनैव। परं तु गौणेन, समाधौ सिद्धिः लभ्यते। यदि अनुरागात् त्याज्या इति उच्यते, न एवम्; यतः सा परमाश्रयः, सङ्गवत्। हि, श्रेष्ठशब्दात्, सा कर्मज्ञानयोगनिष्ठेभ्यः अतिक्रान्ता। श्रेष्ठता परीक्षणेन निर्णये च सिद्धा। न तु श्रद्धा, सा सर्वत्र सामान्यत्वात्। च, तस्य वस्तुनि निश्चयाभावात्। ब्रह्मविध्यधिकरणं भक्तौ तु अनुमत्यर्थं, सामान्यत्वात्। कारणात् उत्पन्नं कर्म, शौचात्, अपगमवत्। तस्य सहायकानां च। काश्यपः तु मन्यते, सा ऐश्वर्ये परमत्वात्, अतिक्रान्तत्वात्। बादरायणः आत्मन्येव परमत्वं मन्यते। शाण्डिल्यः तु उभयत्र परमत्वं, श्रुत्युक्त्युपपत्तिभ्यां। यदि असमानत्वात् न सिध्यति इति, न एवम्; विशेषदर्शनात्, यथा ज्ञानस्य। न च क्लिष्टः श्रेष्ठः, यतः तदनन्तरं विशेषः दृश्यते। यदि 'ऐश्वर्यं तथा' इति, न एवम्; यतः तस्य स्वभावतः। निरवरोधपरमैश्वर्यं तु तस्यैव, न अन्येषाम्। यदि 'सर्वमिथ्यैव किम्?' इति, न एवम्; बुद्धेः अनन्तत्वात्। अन्यधर्मभेदात्, न विकारः, यथा चैतन्यस्य स्वभावस्थितेः। तस्य आधारः गृहाधारवत्। परस्पराश्रयत्वात्, उभयं विद्यते। ज्ञातुः ज्ञेयस्य च व्यतिरेकेण तृतीयः न अस्ति। एवं शाण्डिल्यभक्तिसूत्रेषु भक्तेः स्वरूपं, तस्य परमत्वं, भेदः, साधनानि, फलं, च सर्वमिदं श्रुयते।